Foto: Teatrdyń baspasóz qyzmeti
Ulttyq rýhty dáripteý – kez kelgen memlekettiń mádeni bolmysyn aiqyndaityn mańyzdy is. Sol mindetti abyroimen atqaryp júrgen ortalyqtardyń biri – «Alataý» dástúrli óner teatry. Teatr 2016 jyly ashylǵan kúnnen bastap qazaqtyń dástúrli mýzykasyn, jyraýlyq ónerin, ulttyq qoiylymdaryn jańa deńgeige kóterýdi maqsat etti. Búginde teatrdyń aiqyn mádeni bet-beinesin qalyptastyrǵan – elge tanymal dástúrli ánshiler, jyraýlar, akterlerden quralǵan shyǵarmashylyq top. Olardyń árqaisysy ulttyq ónerdi dáripteýge ózindik úles qosyp, teatrdyń tanymaldyǵyn arttyrýǵa sebepker bolyp otyr.
«Alataý» dástúrli óner teatry – ulttyq sahnalyq mádenietti zamanaýi baǵytta damytýǵa baǵyttalǵan biregei ortalyq. Teatrdyń basty missiiasy – dástúrli ónerdiń bai murasyn búgingi kórermenge jańa formatta usyný. Repertýarynda halyq ánderi men qissa-dastandar, aqyn-jyraýlar murasy, etnografiialyq qoiylymdar, ulttyq dramatýrgiia týyndylary keńinen oryn alǵan.
Teatr shyǵarmashylyq ujymy ár qoiylymda ulttyq minez, bolmys, salt-dástúrdi kórkem tilmen jetkizip, kórermenge rýhani tereńdik pen shynaiylyq syilaidy.
Jyraýlyq dástúr – qazaq rýhaniiatynyń tereń tamyry. «Alataý» teatry jyraýlyq ónerdi jańǵyrtyp, ony stilistikalyq turǵyda saqtai otyryp, zamanaýi formatta usynatyn mádeni ortaǵa ainaldy. Teatr jyraýlary klassikalyq jyr-dastandardy, epikalyq tolǵaýlardy, terme-tolǵaýlar men tarihi arnaýlardy kórermenge jetkizip keledi.
Olardyń oryndaý máneri, daýys qoiý tehnikasy, dombyra qaǵysynyń ereksheligi – teatrdyń basty erekshelikteriniń biri. Sonymen qatar jyraýlar jas býynǵa sheberlik sabaqtaryn ótkizip, ulttyq ónerdiń úzilmeýine yqpal etip júr.
Amanqos Ótegenuly Sadyqov — dástúrli jyr óneriniń kórnekti ókili
Foto: Teatrdyń baspasóz qyzmeti
Amanqos Ótegenuly – qazaqtyń jyraýlyq dástúrin búgingi kúnge jetkizip, ony kásibi sahnalyq deńgeide damytyp júrgen óner maitalmany. Mádeniet salasynyń úzdigi, Respýblikalyq jyrshylar konkýrsynyń laýreaty. Amanqos Ótegenuly 1966 jyldyń 15 maýsymynda dúniege kelgen. Bala kezinen ulttyq mýzyka men jyr ónerine erekshe qyzyǵýshylyq tanytqan Amanqos Sadyqov óner jolyn adaldyqpen jalǵap kele jatqan jyrshy-termeshilerdiń biregeii.
Amanqos Sadyqov alǵash mýzykalyq bilimin Estrada-tsirk ýchilishesinde alyp, dombyramen án aitý mamandyǵy boiynsha kásibi daiyndyqtan ótti. Dástúrli vokal men dombyra ónerin jan-jaqty meńgerýi onyń bolashaq jyraýlyq sheberliginiń berik negizine ainaldy.
Keiinnen ol Shymkent qalasyndaǵy M. Áýezov atyndaǵy ýniversitettin mýzyka mamandyǵy boiynsha aiaqtap, óner salasynda tereń bilim aldy. Osy kezeńnen bastap jyrshylyq baǵyt onyń negizgi kásibi jolyna ainaldy.
Amanqos Sadyqov búginde «Alataý» dástúrli óner teatrynyń beldi artisteriniń biri. Ol teatrda: ártis, jyrshy, termeshi retinde qyzmet etip, teatrdyń kórkemdik deńgeiin kóterýge zor úles qosyp keledi.
Jyrshylyq dástúrdi saqtap qana qoimai, ony sahnalyq qoiylymdarmen ushtastyryp, jańa deńgeide tanytyp júrgen shyǵarmashylyq tulǵa.
Amanqos Sadyqov jyrshylyq ónerimen ǵana shektelmei, kino salasynda da ózin kórsete alǵan talantty ónerpaz.
Ol túsken filmder: «Qambar batyr» filmi — Qambar batyrdyń róli. «Shámshi» derekti filmi — kompozitor Shámshi Qaldaiaqovtyń róli. Bul jumystarynda ol ózine tán tabiǵi akterlik qabiletimen, ulttyq bolmysymen obrazdardy nanymdy somdai bildi.
«Alataý» dástúrli óner teatrynyń sahnasynda Amanqos Sadyqov birneshe mańyzdy beinelerdi somdady: «Án-Muhit» spektaklindegi – Soqyr shal beinesi, «Aiman–Sholpan» qoiylymyndaǵy – jyraý róli, «Qambar batyr» jyrynyń sahnalyq nusqasynda — Qambar batyr. Ásirese «Qambar batyr» jyryn sahnalyq qoiylym deńgeiinde oryndap, akterlik jáne jyrshylyq sheberlikti ushtastyrý arqyly kórermenge erekshe áser qaldyrdy. Bul onyń jan-jaqty óner iesi ekenin dáleldei túsedi.
Amanqos Sadyqovtyń qundy qazynaǵa toly repertýary qazaq jyraýlyq dástúriniń keńdigin aiǵaqtaidy. Onyń oryndaýynda Aqtan Kereiuly, Qashaǵan Kúrjimanuly, Bazar jyraý, Kerderi Ábýbákir, Kerderi Qudaibergen, Mailyqoja Sultanqojauly, Naýryzbek jyraý syndy iri tulǵalardyń jyr-termeleri jańa tynys alyp keledi.
Sonymen qatar «Qyz Jibek», «Qambar batyr», «Ánes sahaba» dastany onyń repertýarynda turaqty oryn alǵan. Amanqos Sadyqovtyń oryndaýshylyq máneriniń ereksheligi — sahnada jyrdyń rýhyn, epikalyq keńdigin, obrazdyq tereńdigin tolyq jetkize bilýinde.
Amanqos Sadyqov Ótegenuly – jyr óneriniń aldynda ter tógip júrgen, ulttyq dástúrdi búgingi zaman suranysyna beiimdei otyryp usynatyn abyroily óner iesi. Ol teatr sahnasynda da, kinoda da, jyr áleminde de óz qoltańbasyn qaldyrǵan talant. «Alataý» dástúrli óner teatrynyń abyroiyn arttyryp, jyrshylyq dástúrdi keiingi urpaqqa jetkizýde Amanqos Sadyqovtyń eńbegi zor.
«Alataý» teatry – sonymen birge ulttyq dramatýrgiiaǵa den qoiǵan shyǵarmashylyq ujym. Teatr akterleri ulttyq minez-qulyqty tereń sezimmen jetkizemin degen maqsatta jumys isteidi.
Ónerdiń joly – aýyr da azapty, biraq shyn júrekpen sheberlikke umtylǵan jannyń qadamyna jaryq túsiretin qasietti soqpaq. Osy soqpaqqa túsip, óz eńbegin kórermenniń kóńiline arnaǵandardyń biri – Myrzalinova Kuralai Balapanqyzy. Abai aitqandai, «Óner aqylmen sýarylǵanda ǵana baiandy», al artistiń sahnadaǵy júrisinen, sóz saptaýynan, beine somdaýynan osy talaptyń oryndalǵanyn anyq ańǵarýǵa bolady.
Foto: Teatrdyń baspasóz qyzmeti
1982 jyly Almaty oblysy, Kerbulaq aýdanynyń Qarashoqy aýylynda dúniege kelgen Kuralaidyń kásibi qalyptasýy T. Júrgenov atyndaǵy óner akademiiasynda bastaldy. Ol bul shańyraqta mýzykalyq drama ónerin meńgerip, akterlik bolmysynyń negizin qalady. Óner atty keń alqapqa qadam basqan kúnnen beri artist óz izdenisin toqtatqan emes.
2003 jyldan 2015 jylǵa deiin N. Jantórin atyndaǵy mýzykalyq-drama teatrynda eńbek etken kezeńi – onyń akterlik mekteptiń qyr-syryn tereń meńgerip, sahnalyq bolmysyn aiqyndaǵan dáýiri. Keiingi jyldary ustazdyq qyzmet atqaryp, akterlik sheberlikti jas býynǵa úiretýi – ónerdiń jaýapkershiligin sezingen adamnyń isi.
2018 jyldan bastap «Alataý» dástúrli óner teatrynda qyzmet etip keledi. Bul teatrdyń tynysyn ashyp, akterlik quramynyń damýyna ózindik úlesin qosyp kele jatqan artisterdiń biri. Teatrdyń 2026 jyly 10 jyldyq belesine aiaq basqanda, sol jyldardyń deninde osy ujymnyń sahnasynda eńbek etip júrgen artisterdiń qatarynda Kuralaidyń orny aiqyn kórinedi.
Kuralai somdaǵan beineler kórermenge oi salatyn, keiipkerdiń ishki dúniesin zerdeleýge múmkindik beretin sipatymen erekshelenedi.
«Jyr Jolbarys» qoiylymynda Uldan róli – analyq meiirim men rýhani beriktikti qatar tanytatyn beine. Ana róli – adam janynyń eń tereń, eń názik iirimderin sahnada dál jetkizýdi talap etedi. «Abai–Toǵjan» qoiylymyndaǵy Zere obrazynda salmaq pen sabyr, aqyl men aibyn qatar júredi. Bul rólder Kuralaidyń náziktikti de, danalyqty da tabiǵi jetkize alatyn artist ekenin kórsetedi.
«Gúlder hikaiasyndaǵy» Qalampyr – alǵyrlyq pen kóńil jylýynyń úlgisi; «Alataý FM radiosy» mýzykalyq komediiada Raigúl jalǵyz basty anany somdaidy. Ol bala shaǵasyn asyrap, el qataryna qosý úshin óziniń názik jandy ekenin umytqan áieldi beineleidi. Kúldirip otyryp, ómirdiń ashy shyndyǵy aiqyn kórinedi. Keiipkeriniń jan dúniesin tolyqtai zerttep, ár is-áreketi, sózi, máneri, qylyǵy arqyly kórermenniń kóńilinen shyqqan obrazdyń biri. Sahnalyq ár rólinde artist adamnyń ishki kúiin sózben emes, kózqarasymen, daýys yrǵaǵymen, qimylymen jetkizýge umtylady. Bul – teatr óneriniń basty qundylyǵy.
Kinodaǵy jumystary da onyń akterlik diapazonynyń keńdigin baiqatady. «Án aǵa» telehikaiasyndaǵy Jamal Omarova, «Saǵan senem in» jobasyndaǵy Mansiia, «Áskerden hat» filmindegi Raýshan – harakteri bólek, taǵdyry bólek áielder beinesi. Ekrandaǵy ár rólinde artist ómirdiń túrli qyryn kórermenge shynaiy jetkizýge tyrysatyny baiqalady.
Qysqa metrli «Dombyra» filmindegi oryndaýy da qazaqy bolmystyń boiaýyn, ishki jan dúnienisin dál sezdire alatyn artist ekenin dáleldeidi. Bul – akterdiń tabiǵilyǵy men kásibi daiyndyǵynyń yqpaly.
Sahna – sózdiń kiesin, sezimniń salmaǵyn, adamnyń jan dúniesin ashatyn oryn. Myrzalinova Kýralaidyń óner jolyndaǵy ár qadamy osy oiǵa úndes. Ol ár rólin óz boiynan ótkizip, kórermenge jetkizýge umtylady. Bul – akterlik eńbektiń eń kúrdeli ári eń baǵaly tusy.
«Alataý» dástúrli óner teatry – ulttyq mádeniettiń jańa tynysyn ashqan ortalyq. Sol ortada eńbek etip kele jatqan artistiń ár róli kórermendi oiǵa jetelep, sahnalyq mádeniettiń damýyna úles qosyp otyr.
Óner joly – adam janynyń saraiyna aparar eń uzaq ta ystyq súrleý. Bul jolda talap – tulpar, eńbek – eskek, júrek – jelken. Osy úsheýi toǵysqanda ǵana ónerdiń biigine qol sozyp, óz izin qaldyrǵan jannyń eńbegi baiandy bolmaq. Sol jolǵa jasynan den qoiǵan jandardyń biri – Dúisembieva Janerke Muratqyzy, 1996 jyldyń maýsym aiynyń alǵashqy kúni Taraz topyraǵynda dúniege kelgen.
Foto: Teatrdyń baspasóz qyzmeti
Ónerge alǵash qadam basqan shaǵy – izdeniske toly stýdenttik kezeń. 2012–2015 jyldary T. Q. Júrgenov atyndaǵy kolledjde mýzykalyq teatr artisi mamandyǵyn meńgerip, sahna esigin tuńǵysh ret kásibi túrde ashty. Osy jyldar – kóńilge tuńǵysh ot tutatqan, júrekke ónerdiń dertin salǵan, ómirlik baǵyt-baǵdaryn aiqyndaǵan qasterli kezeń.
Bilimin tereńdetip, 2015–2020 jyldary T. Q. Júrgenov atyndaǵy óner akademiiasynda rejisser-prodiýserlik bilimdi igerdi. Ónerdiń tek oinaýmen emes, oi týdyrýmen de qadirli ekenin osy jyldary uǵyndy. Sebebi sahna – akterdiń ǵana emes, adamnyń ishki oiy men jan dúniesiniń de ainasy.
Alǵashqy kásibi qadamy 2015–2017 jyldary Ǵ. Músirepov atyndaǵy balalar men jasóspirimder teatrynda bastaldy. Bul orta aktrisanyń shynaiylyqqa, tazalyqqa, balǵyn energiiaǵa toly sahnalyq tynysyn qalyptastyrdy. Sonymen birge, 2015–2020 jyldary «Art Haýs» óner mektebinde, 2020–2022 jyldary «Mar Mar» ortalyǵynda akterlik sheberlik boiynsha dáris berýi – ónerdi úirenýmen qatar, ony ózgege úiretý de úlken jaýapkershilik ekenin sezindirdi. Abai aitqandai, «Ustazdyq qylǵan jalyqpas» – ónerpaz shákirtinen buryn ózin tárbieleidi.
2018 jyldan beri «Alataý» dástúrli óner teatry – Janerkeniń turaqty shyǵarmashylyq shańyraǵy. Ulttyq ónerdiń temirqazyǵyn jańa dáýirde qaita tigip, dástúrdiń tynysyn keńeitýdi maqsat etken bul teatrda aktrisa on jylǵa jýyq ýaqyt boiy negizgi qoiylymdardyń mazmundyq ózegin kóterip keledi. Teatrdyń 2026 jylǵy on jyldyq belesinde onyń eńbegi osy joldyń jartysynan astamyna kýá bolmaq.
Janerkeniń akterlik tabiǵaty – náziktik pen jigerdiń, emotsiialyq ikemdilik pen ishki tártiptiń úilesken kórinisi. Ár rólde minezdiń ózegin taýyp, keiipkerdiń ishki logikasyn buzbai, kórermenge túsinikti ári senimdi beine jasai bilýi onyń akterlik mektebiniń qalyptasqanyn baiqatady.
«Jyr Jolbarys» – Burym (rej. E. Nurtazin)
Burym – náziktigimen kóringenmen, ishki qairaty basym, júregi taza beine. Aktrisa bul rólde emotsiiany ashyq jar salýmen emes, ishtei terbelip, kózqaras pen plastikaǵa súienip jetkizedi. Burymnyń uiańdyǵy men beriktigi Janerkeniń sahnalyq tynysymen úilesim taýyp, kórermenge júrek tunyǵynan jetedi.
«Abai–Toǵjan» – Toǵjan (rej. E. Bilál)
Toǵjan beinesinde aktrisa sypaiylyqty, syrly sezimniń jeńil iirimderin, áiel janynyń názik tolqynysyn tabiǵi beredi. Onyń daýys yrǵaǵyndaǵy jumsaqtyq, sóz mánerindegi salmaq – Toǵjannyń tereń bolmysyn ashatyn negizgi kilt. Bul ról – jas aktrisanyń klassikalyq obrazdy senimdi alyp shyǵýǵa qabiletti ekenin kórsetedi.
«Aiman–Sholpan» – Aiman (rej. J. Jumanbai)
Aiman – áreketi shapshań, tapqyr, kóńilge jeńil beine. Janerke bul rólde sergektik pen sahnalyq ikemdilikti qatar paidalanyp, komediialyq elementterdi naqty yrǵaqpen oryndaidy. Dialogty dál berýi men sahnadaǵy erkindigi Aimannyń shynaiy minezin asha túsedi. Bul ról aktrisanyń kúldirip otyryp oi salatyn komediia janrdaǵy qabiletin kórsetedi.
«Qamaýda qalǵan arman» – Qatira (rej. N. Týtov)
Qatira – dramalyq salmaǵy zor kúrdeli keiipker. Munda aktrisa ómir synyna túsken áieldiń ishki arpalysyn, únsiz muńyn, kóńildegi jarasyn mimika men paýza arqyly tereń jetkizedi. Róldegi ustamdylyq pen emotsiialyq dáldik – Janerkeniń dramalyq janrdaǵy shynaiylyqqa beiim ekenin aiqyndaidy.
Kino salasyndaǵy izdenisi
Ekran ónerinde de ózindik qoltańbasyn kórsetip keledi.
• «Keiki Mergen» filmindegi Aqjan
• «Jalǵyz jaýqazyn» telehikaiasyndaǵy Janiia
Bul rólderde aktrisa kadr aldyndaǵy shynaiylyqty saqtap, sezimdi kóz qarashyǵynan-aq jetkize bilýimen erekshelenedi. Kino – únsiz sóileitin óner, al Janerkeniń ishki tynysy kadrda tabiǵi kórinis tabady.
«Alataý» dástúrli óner teatry 2022 jyly Astana qalasynda ótken, Ázirbaijan Mádiuly Mámbetovtiń 90 jyldyq mereitoiyna arnalǵan TEATRALL II halyqaralyq teatr festivaline qatysty. Bul óner dodasynda ujymnyń eńbegi joǵary baǵalanyp, qatysýshylarǵa arnaiy medaldar tabystaldy.
Sol sátte jurtshylyq nazaryn ózine erekshe aýdartqan juldyzdardyń biri – Janerke Dúisembieva boldy. Festival uiymdastyrýshylary ony ortaǵa shyǵaryp, qurmetpen atap, marapatty kópshilik aldynda arnaiy tabystady. Bul – aktrisanyń kásibi eńbegi ǵana emes, sahnadaǵy tabiǵilyǵy, jaýapkershiligi, jankeshti izdenisiniń de el aldynda moiyndalýy.
Janerke Muratqyzy – jas býyn ókili bola tura, basty rólderge senimmen usynylatyn aktrisalardyń biri. Onyń sahnalyq qimyldaǵy jinaqylyǵy, emotsiialyq dáldigi, keiipker tabiǵatyn tereń túsine bilýi – «Alataý» teatrynyń qalyptasý jyldarynda erekshe úles qosqanyn dáleldeidi.
Óner jolyn talap pen eńbekke, júrekpen sezinýge negizdegen aktrisa úshin ár ról – adam janynyń bir qupiia esigi. Sol esikti asha bilgen óner iesi – sahnanyń tynysyn, dástúrdiń mánin, kórermenniń kóńilin qatar ustai alǵan jan.
«Alataý» dástúrli óner teatry – qazaqtyń rýhani murasyn saqtap, jańǵyrtyp, bolashaqqa jetkizetin mádeni orda. Onyń bet-beinesin qalyptastyryp júrgen dástúrli ánshiler, jyraýlar, akterler – búgingi ulttyq ónerdiń shyn janashyrlary.
Olardyń shyǵarmashylyǵy tek teatrdyń ǵana emes, jalpy qazaq mádenietiniń damýyna serpin berip, ulttyq bolmysymyzdyń biik deńgeide saqtalýyna yqpal etýde.
«Alataý» dástúrli óner teatrynyń Ádebiet bólimi
