Abaidyń «Boldy da partiia, el ishi búlindi» degeni – jikshildik týraly sóz. «Alash» partiiasy, kerisinshe, ultty bir maqsat, bir múddeniń túbine biriktirgen partiia. II Nikolai taqtan bas tartqan soń, kniaz Lvov, keiinnen Kerenskii basqarǵan Ýaqytsha úkimet Reseidiń memlekettik qurylymyn jańa sipatqa ózgertýdi oilady. Reseidiń qandai bolýy kerektigin halyq sheshsin dedi. «Halyq» degenińiz shartty uǵym, sondyqtan halyq sailaǵan ókilder Reseidiń Quryltai Májilisin ótkizip, sol jerde bir sheshimge kelýi kerek-ti. «Qazaq» gazetiniń «Qudaidan sońǵy úmit Quryltai jinalysynda» dep jazatyny sol.
Quryltai ótkizý ideiasy – Ýaqytsha úkimetke tiesili emes. Ol Patshalyq rejim irip-shiri bastaǵanda, sol kezde demokratiiashyl sanalatyn kúshterdiń aýzynda júrgen pikir edi. Biraq, sol Qudaidan sońǵy úmittiń kúni kesheýildei berdi, kesheýildei berdi. «Memlekettik qurylymnyń formasy qandai bolýy?» degen saýalǵa sol kezde eki-aq jaýap bar edi. Resei – ýnitarly bolýy kerek, Resei – federatsiia bolýy kerek. Ózderin demokrat, ozyq oily sanaityn kúshterdiń ózi federatsiiany aýyzǵa alǵandardy «seperatist» dep aiyptap jatty. Máselen, Álihan múshe bolǵan, Reseidi quqyqtyq memleketke ainaldyrýdy kózdep kelgen Konstitýtsiialyq demokratiialyq (Kadet) partiiasynyń ózi saiasi-quqyq salasynyń bilgiri Kokoshkindi alǵa salyp, Reseidiń federativti bolýyna qarsy shyqty. Olardyń sol ýaqytqa deiin jasyryp kelgen kartasy ashylǵanda, Álihan bul partiiadan bas tartty.
1917 jyly 21 shildede (qazirgi kúntizbemen 3 tamyz) Orynborda jalpyqazaqtyń I sezi bastaldy. Sezde «Alash» partiiasyn quryp, Búkilreseilik Quryltai májilisine qazaq azamattary osy partiianyń atynan ǵana sailaýǵa túsýge sheshim shyqty. Ol kezde alty oblysta (Oral, Torǵai, Aqmola, Semei, Jetisý, Syrdariia) qonystanǵan qazaqqa Quryltai jinalysynan 43 oryn tiiýi múmkin edi. 43 delegat qazaqtyń múddesin qorǵap, Reseidiń federativti qurylymyn jaqtap, qazaq avtonomiiasyn alýǵa kúsh salýy tiis bolatyn.
Ýaqyttyń tyǵyzdyǵyna bailanysty partiia baǵdarlamasynyń jobasy ǵana jariialanyp úlgerdi. Soǵan qaramastan, partiianyń maqsat-muratyn «Qazaq» jáne «Saryarqa» siiaqty gazetter jan-jaqty túsindirdi. Partiianyń oblystyq jáne ýezdik bólimderi quryldy. El ishinde úgit-nasihat júrdi. Mysaly, «Saryarqa» gazetiniń jazýynsha, Muhtar Áýezov, Qanysh Sátbaev siiaqty ultshyl qazaq jastary el ishinde partiianyń úgitshisi bolǵan. Biraq, alty oblystyń bárinde birdei sailaý ótip úlgermedi. Sailaýy aiaqtalǵan oblystardyń túgelinde derlik «Alash» partiiasy eń kóp daýys jinady.
«Alash» partiiasynyń jeńisi – jalpyqazaqtyń osy baǵytty qoldaitynyn bildirgenimen, Reseidiń Quryltai Májilisi kútken ýaqytta ótpedi. Bilikke bolshevikter kelip, 1918 jyldyń 5 qańtarynda bastalǵan Májilis Leninniń tikelei tapsyrmasymen taratyldy. Óitkeni, Májiliske sailanǵan 707 depýtattyń 410-y eser partiiasyna tiesili edi. Bolshevikter 175 qana daýys alǵan, bilikke qandy jolmen kelgen olarǵa bundai májilistiń túkke keregi joq bolatyn.
Quryltai Jinalysy taratylǵan soń, «Alash» partiiasynyń isin jalǵastyrýdyń da máni qalmaǵan. Bul kezde qazaqtyń múddesin qorǵaý úshin saiasi sahnaǵa Alashorda úkimeti shyqqan edi.
Bolat Múrsálimniń feisbýktaǵy jazbasynan
