Foto: massaget.kz
Osydan 2 jyl buryn 7 qarashada Qazaqstanda tuńǵysh qyz-kelinshekterge arnalǵan kitap shyǵaratyn baspa quryldy. «Alqa publishing» dep atalatyn baspanyń maqsaty ózin damytqysy keletin, oqýǵa qushtar áielderge arnap kitap shyǵarý. Búginde baspadan 15-ten asa kitap shyǵyp úlgerdi.ULT.KZ tilshisi «Alqa publishing» baspasynyń bas redaktory Baian Hasanovadan suhbat alyp, oqyrmandarǵa usynylǵan jańalyqtardy bilip qaitty.
- «Alqa publishing» baspasy áielderge arnalǵan kitaptar shyǵarýmen ainalysatynyn bilemiz. Nege osy baǵytty tańdadyńyzdar?
- “Alǵashynda ár-túrli taqyryptarda kitaptardy shyǵaramyz, shetelden quqyqtar alamyz, aýdarma jasaimyz degen oi boldy jáne sol oiymyzdy júzege asyrý úshin alǵashqy kitabymyzdy AQSh-taǵy «HarperCollins» degen baspamen kelisim jasap, Reichel Hollis degen koýchtyń áielderge arnalǵan kitabynyń quqyǵyn satyp alyp, jaryqqa shyǵardyq. Keiin, osy salany zerttei kele, qazaq qyzdarynyń da myqty ekenin, mundai kitapty bizdiń qyzdar da jaza alatynyn, olardyń aitary bar ekenin túsindik. Ary qarai da tek sheteldik baspalarmen ǵana jumys istep, sheteldiń kitaptaryn tanytýmen ǵana emes, sonymen qatar elimizdegi áiel avtorlardy da jaryqqa shyǵarý kerek degen oiǵa toqtap, bizdiń qyzdardyń da kitaptaryn basyp shyǵarýmen ainalysyp kettik.
Qyz-kelinshekterge arnalǵan kitap shyǵarýmen ainalysýymyzǵa baspa salasynda myqty mennedjerlerdiń biri Raisa Sairan Qadyr ideia tastady. Ol «qazir kitap satyp alýǵa qabiletti, ózin-ózi damytqysy keletinderdiń kóbi qyz-kelinshekter jáne solarǵa arnap, kitap shyǵarý kerek» dep keńes berdi. Bul bizdiń osyǵan deiin sińlilerimizge, zamandastarymyzǵa kómek qolyn sozsaq degen ideiamyzben ushtasa ketti de, óte jaqsy aqyl keńes bolyp qyzmet etti.”
- Sizder jaqynda «Alqa» grantyn taǵaiyndaǵan bolatynsyzdar. Granttyń maqsaty «qazaq áieliniń zamanaýi kelbetin ashý» ekeni aityldy. Jeńimpazdy qalai tańdadyńyzdar?
- “Grant taǵaiyndaýǵa joǵaryda aitylǵan ideamyz túrtki boldy. Qazaq ádebietinde sońǵy kezde povest janry kóp jazylmai, óte sirek kezdesetin boldy. Osy ýaqytqa deiin ádebiette áiel obrazy ashyldy, biraq olar bizdiń zamandastarymyz emes edi. Sol kezdegi shyǵarmada jazylǵan áiel obrazy qazirgi tańdańǵy áielderdiń ómir saltymen salystyrýǵa kelmeidi. Qazir zaman ózgerdi, jańa zamannyń qyz-kelinshekteri ózgeshe. Olar bilimdi, óz-ózderin jáne otbasyn qamtamasyz ete alady jáne táýelsiz bolýǵa tyrysady. Qyz-kelinshekterdiń er azamattardan kem túspeitinin túrli salada kórip júrmiz. Áielderdiń zamanaýi kelbetin ashý maqsatynda jańa zamannyń qyz-kelinshekteriniń obrazy nege ádebiette kórinis tappaýy kerek degen oimen “Alqa grantyn” jariialadyq.
Jeńipmazdardy tańdaý barysynda biz áli baiaǵy túpsanamyzda qalyptasqan áiel obrazynan alystamaǵanymyzdy túsindik. Jeńimpazdardy anyqtaý barysynda ózgeriske daiyn, jańa zamannyń áielin barynsha ashyp kórsetetin shyǵarmalarǵa nazar aýdaramyz.”
- Siz úshin qazirgi qazaq áieliniń kelbeti qandai?
- “Qazaq áieliniń kelbeti degende, naqty bir áieldiń obrazyn alyp, bir prototipke jinaqtaý qate dep esepteimin. Bizdiń qoǵamda túrli áiel bar. Qazir bilimge qushtar qyz-kelinsheter bar ekendigine qýanamyn. Qazir jańasha oilaityn sińlilerimiz ósip kele jatyr. Jalpy alǵanda, maǵan qazaq qyzy degende bilimdi, óz tamyrynan alystamaǵan, óz baǵasyn biletin damý men ónerge qushtar áiel elesteidi. Degenmen maǵan osyndai áiel elesteidi eken dep, «barlyǵyna sondai bolyńdar» degim kelmeidi. Óitkeni, minsiz adam bolmaidy. Árkim óziniń jan dúniesine lázzat syilaityn ispen ainalysý kerek. ”
- Jaqynda baspalaryńyzdan qazaqtan shyqqan alǵashqy jýrnalist áiel, aǵartýshy-pedogog Názipa Quljanova týraly kitap jaryqqa shyqty. Sol kitap týraly aityp berińizshi? Bul kitap Názipa Quljanovanyń ómirbaiany týraly ma, álde basqa mazmunda ma?
- “Bizdiń baspada Názipa Quljanovanyń “Qazaq áielderine manifest” degen kitabi jaryq kórdi. Bul kitapqa Názipa Quljanovanyń qazaq gazetterine jariialaǵan áiel teńdigi, bala tárbiesine arnalǵan, odan bólek psihologiialyq jáne meditsinalyq maqalalaryn jinaqtadyq. Kitapta Názipa Quljanovanyń kóptegen materialdary bar. Atap aitatyn bolsaq, bala tárbiesine, áiel teńdigine, áieldiń qoǵamdaǵy ornyna arnalǵan maqalalary jinaqtalǵan. Jalpy Názipa Quljanovanyń «dala psihology» bolǵanyn baiqadym. Biz Názipa apamyz siiaqty bola almasaq ta, odan úlgi alsaq, qazaq áielderi apamsyz siiaqty bir-birine qol ushyn sozyp kómektesse eken degen nietpen jaryq kórgen kitap.”
Fotoda: «Alqa publishing» baspasynyń ujymy "Ái, qyz, kózińdi ash" kitabynyń tusaýkeserinde
- Bir qýanarlyǵy qazir qazaq tilinde kitap shyǵaratyn baspalar kóbeiip keledi, al oqyrmandar artyp jatyr ma?
- “Bizde oqyrmandar burynnan bar. Bir ókinishtisi qazir áleýmettik jeliniń damyǵany kitap oqýshylar sanyna áser etýde. Bul salaǵa baspalardyń kóptep kelýi oqyrmandardyń kóp ekenine dálel bolsa kerek.”
- Qazirgi ýaqytta qandai janrdaǵy kitaptar jetkiliksiz jáne qandai janrdaǵylary jaqsy ótedi?
- “Búgingi tańda kórkem shyǵarmaladyń az ekeni aitpasa da belgili. Qazir kórkem shyǵarma oqý kerek dese, aldymen Tólen Ábdik, Dýlat Isabekov, Oralhan Bókei aitylady. Árine olar - bestseller. Dál solardyń shyǵarmalary siiaqty tarihta qalatyn shyǵarmalar jetkiliksiz. Eldiń aýzynda júretin kórkem shyǵarmalar jazylsa eken, qoldan qolǵa ótip, oqylsa eken deimin. Qazir álem klassikteriniń shyǵarmalary bolsyn, jańa zamannyń shyǵarmalary bolsyn, kórkem shyǵarma bolsa jaqsy ótedi. Odan keiin balalar ádebietine arnalǵan kitaptar oqyrman nazaryna kóp ilinedi.”
- Siz qazirgi ýaqytta elimizdegi baspa isi men kitap saýdasynda qandai ózekti problemalar bar dep oilaisyz?
- “Baspa isinde problemalar kóp. Kitap satýmen, marketingpen ainalysatyn mamandar jetkiliksiz. Sapaly, jaqsy shyǵarmalar shyǵyp jatyr. Al sol kitapti oqyrmanǵa jarnamalap, marketingin júrgizetin mamandar tapshy. Al, bir baspada marketing bólimin ashý úshin qyrýar qarjy qajet. Kitaptan túsetin paida ondai qarajatqa jetpeidi. Qazir kitap shyǵarýmen ainalysý qoǵamǵa paidaly jumys bolǵanymen, qarjylyq paidasy az. Memleket osy jaǵyn eskerip, salyqtaǵy olqylyqtardy túzep, baspaǵa jeńildik qarastyrsa eken.
Taǵy bir basty problema bul - kitap dúkenderindegi qazaq kitaptarynyń orny. Qazir oqyrmandar orys tildegi kitaptardy kóp satyp alady. Resei Qazaqstandy basty naryǵy retinde kóredi. Sol úshin elge kóptegen orys tildi kitaptar kirip keledi. Degenmen, biz oqyrmandarǵa qazaqsha kitapty oqyńdar dep talap qoia almaimyz.”
- Qazirgi ýaqytta baspanyń alda qandai josparlary bar?
- “Aldaǵy ýaqyttaǵy josparymyz osy grantty jalǵastyrý, ony jyl saiynǵy úrdiske ainaldyrý. Degenmen, niet - qarjyǵa bailanysty. Bolashaqta klassikalyq shyǵarmalardy qazaqshaǵa aýdarǵymyz keledi. Jiyrmasynshy ǵasyrda Alash qairatkerlerimen iyq tiresip, qyzmet etken qyz-kelinshekterdiń shyǵarmalaryn jaryqqa shyǵarsaq deimiz. Onyń barlyǵy ýaqyttyń enshisinde.
Daiyndaǵan: Bekbolat Muhtarov
