Alǵashqylardyń biri bop halyq jaýy atanyp, atý jazasyna kesilgen 19 adamnyń denesi Almaty oblysy, Buryndai (Jetisý) aýdany, Qamyssai saiyna kómildi. Bul jer bir kezderi turǵyndardyń qoqys tastaityn ornyna ainalyp, qaraýsyz qalǵan. Aqtóbelik tarihshy Bekarystan Myrzabai Alash qairatkerleriniń denesi jatqan jerdi memleket qorǵaýyna alýdy usyndy, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
Aqtóbede ashyrshylyq, qýǵyn-súrgin jyldaryna arnalǵan tanymdyq kezdesýler ótip jatyr. Saǵi Jienbaev atyndaǵy kitaphanaǵa stýdentter shaqyrylyp, qujattar tanystyryldy, muraǵat derekteri kórsetildi. Zertteýshi, tarihshy Bekarystan Myrzabai jastarǵa ózi zerttegen Alash qairatkeri Uzaqbai Qulymbetov týraly baiandap berdi.
Aqtóbe oblysy, Yrǵyz aýdanynda dúniege kelgen Uzaqbai Qulymbetov kedei otbasynda týyp, ósip, Ybyrai Altynsarin ashqan tórt jyldyq mektepte bilim alǵan. Aqtóbedegi muǵalimder seminariiasynda, qazirgi pedagogikalyq kolledjde bilim alyp, uzaq jyldar boiy ustazdyq etti.
«Eki jyl oqyp, sol bilimmen aýylyna baryp, 1912-1918 jyldar aralyǵynda muǵalim boldy. Alǵashqy muǵalim aýyldy uiymdastyryp, kirpish basady. Ár kirpishke árip, san salyp, janyndaǵy balalardy úiretip otyrady. Ókinishtisi, 1964 jyly Uzaqbai Qulymbetov salǵan sol mektep buzylǵan. Shopandarǵa arnalǵan úidiń qabyrǵasy bar, shatyry bar, peshi bolmady. Qar túsken kezde sovhoz direktory tapsyrma berip, «tez kirpish taýyp, peshin salyńdar» degen. Sol kezde «Uzaqbai Qulymbetov degen halyq jaýy bolǵan adamnyń mektebin buzyp, sony aramen tórtke bólseń pesh kirpish shyǵady» dep aitty. Sapaly salynǵan. Ár kirpishtiń jan-jaǵynan áripter men tsifrlardy kórdik», - dedi Uzaqbai Qulymbetovtyń 100 jyldyǵyna arnalǵan jiynǵa barǵan kezde Eraly degen aǵamyz. Ol mektep qazir jer bolyp ketti. 1937 jyly «Halyq jaýy ustaldy, ordasyn oirandaý kerek» dep Yrǵyz aýdanynan belsendiler kelip, ishindegi adamdardy qýyp shyǵyp, temirmen tóbesin oiyp, úidi ortasyna túsirgen. Ol kúndi Qulymbetovtyń eresek qyzdary este saqtap qalǵan. Arheologiialyq qazba jumystar kezinde ortańǵy bólmede qiraǵan qazan, kese tabyldy. Uzaqbaidyń ákesi Jelderbaidyń ekinshi áieli Nábi tiginshi adam bolǵan edi. Sol jaqtaǵy bólmeni qazǵanymyzda aiaqpen tigetin «Zinger» mashinasynyń tutas qaldyǵy tabyldy», - dedi Bekarystan Myrzabai.
Uzaqbai Qulymbetov ózi salǵan mektepte 7 jyl boiy sabaq bergen. 1918 jyly ony Álibi Jangeldin shaqyryp alady. Dál sol shaqta Aqtóbe men Orynbordyń ortasynda aqtar men qyzyldar soǵysyp jatty. Ári Túrkistanda jasaqtalǵan Qyzyl armiianyń áskeri Aralǵa qarai bet aldy. Osy kezde Álibi Jangeldin Astrahan, Aqtaý arqyly Máskeýden qarý tasyp, Aqtóbe maidanyna jetkizýdi kózdedi. Janyna Baimen Almanov, Uzaqbai Qulymbetov, Temirbek Júrgenovti shaqyrdy. Sóitip olardy Yrǵyz aýdanynyń Táýip, Nura aýyldaryna Keńes úkimetin nasihattaýǵa jiberdi.
«1919 jyl Keńes úkimeti nyǵaidy. Bul kezde Uzaqbai Qulymbetov Yrǵyz ýezdik revoliýtsiialyq komitetiniń tóraǵasy bolyp otyrdy. Keiin Aqtóbe, Aqmola, Qyzylordaǵa halyq sharýashylyǵy komissary etip taǵaiyndaldy. Sol jyldary temirjol salyna bastady. Syrtqy saýda salasynda Qytai men Mońǵoliiadaǵy qazaqtardan mal satyp alý máselelerin iske asyrýǵa tyrysty. 1925-1937 jyldar aralyǵynda jeti memlekettik baǵdarlama jasady. Árqaisysy ǵylymi kitap bolyp jaryqqa shyqty. Biraq 1937 jyly órteldi. Máselen, bir memlekettik baǵdarlamasyn aitsaq, tórt oblysta teri ileý zaýytyn salý kerek ekeni jazylǵan. Aldymen Qazaqstandy oblysqa, aýdan, aýyldarǵa bóldi. Keiin Semei, Soltústik Qazaqstan, Aqtóbe, Jambylda teri ileý, sonyń janynan mindetti túrde júndi óńdeitin tsehtar ashylý kerek dedi. Tórt jerde sony iske asyra bastady. Ókinishke qarai, 1925 jyldan beri qarai 100 jylǵa jýyq ýaqyt ótse de áli kúnge deiin Qazaqstanda birde-bir zaýyt joq. Zaýyttar bolsa, qirady. Terini Túrkiiaǵa jiberemiz, Italiia qaǵyp alyp, bizge keri satyp jatyr», - dedi tarihshy zertteý jumystaryna toqtalyp.
Uzaqbai Qulymbetov qarapaiym muǵalimnen Qazaq KSR Ortalyq atqarý komitetiniń tóraǵasyna deiin ósti, eńbek etti. Biraq ol 1937 jyly «halyq jaýy» dep ustalyp, qamaldy, keiin atý jazasyna kesildi. «Qulymbetovty kýrorttan ákelip, bir ai úiqamaqta ustap, Almatynyń NKVD ǵimaratyndaǵy jertólege qamady. Sol kezde19 adamdy tirkep, 1938 jyldyń 21 naýryzda jertólede atty. Denelerin qapshyqqa salyp, Almaty qalasy, Buryndai aýdany, Qamyssai degen saiǵa aparyp saldy. Al 1989 jyly Almaty oblystyq atqarý komitetiniń qaýlysymen osy jerdi traktormen tegistep, qala turǵyndaryna sharýashylyq júrgizilýge berildi. Gerber degen adam 30 million rýbl aqsha alyp, sol jerge 100 qaz, 100 úirek, 50 shoshqa qamap baqty. Osyny kórgen ult qairatkerleri shý kóterip, Máskeýge telegramma saldy. 1992 jyly Buryndaiǵa «1930-50 jyldardaǵy repressiia qurbandaryna» degen belgi qoiyldy. Ókinishke qarai, keiin «bul jerde adam az eken, kóp adam Jańalyq aýylynda jatyr» dep barlyq nazar sol jaqqa aýǵan kezde Buryndaidaǵy Qamyssai aýylyndaǵy Alash qairatkerleri jerlengen jer qoqys tastaityn orynǵa ainaldy. Ótken jyly «Nur Otan» partiiasyna hat jazyp, qoqystan tazartyp, memlekettik qamqorlyqqa alý kerek degen másele kóterdik. Belgi qoiǵymyz keledi. Sol jumysty qolǵa alý úshin adamdardyń basyn biriktirýimiz kerek», - B.Myrzabai.
Zertteýshi, tarihshy Bekarystan Myrzabai áli de bolsa saiasi qýǵyn-súrgin qurbandary tolyqqandy zerttelmegenin, Asfendiiar Kenjin, Tel Jamanmurynov, Mánshúk Mámetovanyń ákesi Ahmet Mámetov, Alpyspai Qalmenov, Berkinǵali Atshybaev siiaqty elimizdiń batysyndaǵy Alash qairatkerleri eskerýsiz qalyp jatqanyn sóz etti.
