Adam – pende ǵoi. Árbir istiń nátijesin ótip ketken ýaqyt pen múmkindik kórsetedi eken. Jas kezimizde zaman basqa, zań basqa edi. Jumys emes jumysshy joq, bankter az, aqsha kóp zamanda óz jumysyn biletin mamandardy erekshe qadirleitin alańsyz shaqtar ótip ketipti. Ózim týyp-ósken kieli mekende jiyrma jyldai qyzmet atqaryp, óz jumysym – «óz úiim, óleń tósegim» bolyp ketken ýaqytta oida-joqta qyzmetten ketip, meken aýystyrý ótken ómirińe emtihan tapsyrýmen birdei eken. Oida-joqta Astanaǵa kelgende qolyma jaýabyn bilmeitin, qiyn suraqqa toly bilet túskendei abdyrap qalǵanym da ras. Adam túgili kóshesiniń qaida aparatynyn bilmeitin beitanys qalada neni, qaidan, qalai bastarymdy bilmei biraz sergeldeńge tústim. Janyma jaqyn tartqan mekemelerdiń birazynyń esigin qaqtym. Mamandyǵyma sai qazaq rýhaniiatyna qajet Abai shyǵarmashylyǵynyń mańaiynda jumys surap aqyn-jazýshy, qoǵam qairatkeri, ziialy qaýym ókilderiniń birazyna kezdestim. Báriniń aitatyny memlekettik tildi damytý aiasynda ádemi sóz ben uzaq-sonar syrǵyma syltaý.
Osyndai kúnderdiń birinde jaǵalaýdaǵy jol boiynda turǵan «Qazaqstan-Resei ýniversiteti» degen jazýy bar eńseli mekemege buryldym. Ýniversitet prorektory – Ǵainelǵazy Zeinollauly qabyldady. Aty eki memlekettiń júgin arqalap turǵan oqý ornynyń ult iisin ańqytyp turǵan iman júzdi adam eken. Asyqpai tyńdady. Qansha ýaqyt estilerdiń esigin qaǵyp júrip Astanaǵa ne kerek ekenin bilip alǵanymnyń paidasy tidi. «Qazaq tilin damytý jáne Abai» kabinetin ashýǵa kelisip, basshysymen kezdesetin boldym.
Shynaiy nieti túzý adam kez kelgen istiń retin tabady eken. Meniń kim ekenimdi kórmei, bilmei jatyp senim artqany maǵan odan ári kúsh berdi. «Basshysy bastai bilse, on kisi júzdi jeńedi» degen maqal dál keldi. Qabyrǵadan basqa eshteńe joq 35 sharshy metr kabinetti menshiktep alyp, «bul kabinetke ne qoiý kerek?» dep qatty tolqydym. Aqyl-keńes suraityn eshkim joq, mundaǵylar maǵan senip otyr. Qolymda qalamymnan basqa eshteme joq. Qazaqsha sózderdi aishyqtap jazyp, jospar, is-shara málimetterin ilip qoiý eshkimge tańsyq emes. «Bul kisi Abaiǵa bas iip otyr ǵoi, «Abai kabineti» dep ashaiyn degen oiǵa keldim. Oqý ornynda «espozitsiia, vitrina» degen sózderdi túsindirý qiyn bolsa da túsindirýge tyrysyp basshylarǵa qaita kirdim. Qarsy sóz aitqan joq.
- Ózińiz qalai túsinesiz, solai jasańyz. Tek, qajet dúnieńizge qyzmettik hat jazyp berińiz, - dedi.
Qajet dúnielerdi qyzmettik suranys hatqa tizip aparyp berdim. Qol qoiyldy. Astanadaǵy murajailardy aralap júrip artyq vitrinalar men ekspozitsiialyq shynylardy alatyn bolyp kelistik. Qyzmettik kólikpen qajet vitrinalar men shynylardy tasyp, Semeige birneshe ret is-saparǵa baryp, tarihi turmystyq mádeni eksponattar men múmkindiginshe Abaiǵa qatysty fotosýretter men jazbalardy aldym. Az ýaqyttyń ishinde 35 sharshy metr kabinet tolyp, jinaǵan zattar syimai qaldy. Janyndaǵy dál osyndai kabinetti taǵy bosatyp berdi. Sonymen eki aidyń ishinde eki bólmeli 80 sharshy metrden artyq «Abaitaný» ǵylymi-tanymdyq ortalyǵyn quraǵan ekspozitsiialyq zal paida bolyp, aqpan aiynyń basynda Astana halqyna ashylý saltanatyn ótkizdik. Ashylý saltanatyna mádeniet ministrliginen bastap, májilis, senat depýtattary, ziialy qaýymmen birge Qaraǵandydan Zeinolla Moldahmetov arnaiy kelip rizashylyǵyn bildirdi.
- Óziń pysyq ekensiń, az ýaqyttyń ishinde myna dúnielerdi qalai jasap úlgerdiń?! – dep kúlip aldy da, - qajetiń bolsa ait, - dedi.
Ondaida aýzyńa sóz túse me, basymdy izep úlgerdim. Jaqsylyǵynan jamandyǵy basym myna zamanda kúnnen shýaq izdep júretin aqyndarǵa eń aldymen jyly qabaq pen bir aýyz jan jylytar sóz ǵana kerek. Tamyzyǵyn tapsa tas ta janatyn, «qalaýyn tapsa qar janatyn» múmkindik bar ekenin osy joly tanydym. Eńbegimdi baǵalaǵannan góri, eki ai ishinde birde-bir ret «mynaýyńyz bolmaidy» dep bóget aitpai, istiń nátijesin kútip, oiymdaǵy kishkentai kabinetten úlken eki bólmeli ortalyqqa deiin ósirgen senimdiligine áli kúnge deiin basymdy iemin.
Qamap ustaǵan tulpar báige almaidy, tusaýlanǵan talanttan tyń dúnie týmaidy. Erkin ushqan qus ta biikke samǵaidy. Qazaqtan shyqqan alǵashqylardyń biri, ǵalym, himiia ǵylymdarynyń doktory, akademik, – Zeinolla Moldahmetuly Moldahmetovtyń jasandylyqtan biik shyn ziialylyǵy «Abaitaný» ortalyǵyn sol erkindikpen Respýblika deńgeiine deiin kóterdi. Jazǵan qaǵazdarymdy jaýapsyz qaitarmai, qarjy máselesi boiynsha tyǵyryqqa tiremei, oqý orynyna qatysynyń bar-joǵyna qaramai, apta saiyn Astana mektepteriniń ustazdarymen Abai taqyrybynda ashyq sabaqtar, túrli taqyryptaǵy kezdesý keshter men baiqaýlar, kýrstyq sabaqtar esh kedergisiz júrgizildi. Qazaqstannyń ár túkpirinen osy ortalyqty izdep kelýshiler kóbeidi. Qairatyńa dem berip, ynty-shyntysymen senim artyp, betińdi qaqpai alǵa jetelep otyrǵan basshyń bolsa neden qorqasyń?! Jyl saiyn jeńimpaz ustazdar men ozat oqýshylar, ziialy qaýym ókilderinen 45 adamdy bir avtobýsqa jinap «Ulylar mekenine saiahat» jasap, eshqandai qaýipsizdik sharalaryn oilamai Astana – Semei – Jidebai baǵytyna tórt kúndik saparmen baryp qaitýdy óz moinyma alyp tórt jyl boiy saparlaǵanymdy endi oilasam boiym shymyrlaidy... Uzaq jol, jaldanǵan syry beimálim avtobýs, jan-jaqtan jinalǵan adamdardyń biri aýyryp, bir jaǵdaiǵa tap bolyp qalsa qaitemin degen oi bolmapty. Batyrlyqqa kózsizdik kerek ekenin endi ǵana uqtym. Osynyń barlyǵy basshynyń maǵan artqan senimi. Senim men erkindiktiń arqasynda «Abaitaný» Respýblikaǵa tanylyp, 2000-ǵa tarta tarihi foto-derekter men eksponattar jinalyp, Astana mektepteriniń 47 ustazy Abaitaný kýrsynan sertifikat alyp, 200- den artyq adam Abai eline saiahattap qaitty. Ǵajap qoi! Ókinishtisi, oqý ornynyń jabylýyna bailanysty tórt jyl Astana tórinde qyzmet kórsetken ortalyq ta óz jumysyn toqtatty. Sodan beri de tórt jyl ýaqyt ótti. Hannan basqanyń báriniń aldyna bardym. Qairatyma ádisimdi serik etip biligi júrip turǵan talai quzyrly oryndardyń tabaldyryǵyn tozdyrdym. Biraq, dál Zeinolla Moddahmetovtyń uǵymyndai ziialylyqty kórmedim. Zamanyna sai kepkisin qisaita kigender qyzmet bergenimen ári qarai jumys júrgizýge múmkindik bermeidi. Bireýinde kabinet joq, birinde jalaqy joq, endi birinde mekemeniń formatyna kelmeidi.
Bizdiń qoǵamda kezip júrgen bir úlken qatelik – kez kelgen mekeme basshysynyń qyzmetkerlerine erkindik, múmkindik bermei, ózinen asyrmai «ózim bilemin, meniń ǵana bilgenimmen jasalady» degen egoisttik minez. Qyzmetti alǵa bastyrmaityn is osy. Menmendik, egoistik, ataqqumarlyq kur aiqai joiylmai qazaq rýhaniiaty óspeidi.
Al, «Abaitaný» ortalyǵyna jaiaýlap jinaǵan múlikter Zeinolla Moldahmetulynyń mekemesinde áli saqtaýly tur. Osy mekemeni basqaryp otyrǵan Marat Zeinollauly ákeden kórgen tektilikti jalǵaǵan, ziialy azamat áli kúnge deiin áldekimder siiaqty «kabinet kerek» dep syltaý aitqan joq. Jarty álemge jar salyp maqtanbai-aq, qarapaiym ǵana qalpymen ult rýhaniiatyn saqtap keledi. Naǵyz erdiń belgisi bir-aq ret aitqany, serttiń beriktigi, ýádeni qudai sózi dep tanityndyǵy ǵoi.
Qazaqtyń taqiiasyna simai, keń baitaq dalasynan, Astananyń dańǵaradai záýlim mekemelerinen bir burysh buiyrmai turǵan Abaiǵa osynsha qurmet kórsetken naǵyz ziialy qoǵam qairatkeri Zeinolla aǵa eken ǵoi...
Almahan Muhametqaliqyzy,
Astana
.jpeg)