"Ózińdi-óziń óltirý – qoǵamnan jeńilgenińdi moiyndaǵanyń" deidi Oskar Ýaild. Búginge deiin oqyp, bilgenim boiynsha: Edgar Allan Po jyndanyp, Aleksandr Blok salqyn bólmede ashtyqtan ólgen. Nikolai Gýmilev abaqty aýlasynda atylǵan. Vladimir Maiakovskii de oqqa ushqan. Marina Tsvetaeva óz túbine ózi jetken. Frantsýa Viion darǵa asylǵan. Iýkio Misima harakiri jasaǵan. "Kózine ajal elestegen" Ernest Hemingýei óz-ózin atyp tynǵan. Mihail Lermontov Pýshkinniń taǵdyryn qaitalaǵan. Haizy ózin poiyzdyń astyna salǵan.
Al, ǵumyr taýqymetin kóp tartqan Akýtagava otyz bes jasynda dári iship ólgen.
Osy jankeshtilerdi "Bulardyń bári rýhani jan dúniesi mazasyz izdenisiniń qurbany bolǵandar..." degen Ámirhan Balqybektiń sózimen qorǵap qala alamyz ba?!
...Akýtagava Riýnoske. Klassik. "Rasiomon qaqpasy" oǵan tanymaldylyq ákelse, "Muryny" ustazy Natsýme Sosekidi tań qaldyrdy. Al, biz aýdarǵan (N. Feldmannan) "Naqurystyń ómiri" atty novellasyn aspanyna ajal bulty úiirilmes buryn aiaqtaǵan.
Óleriniń aldynda jazýshy dosy Kýme Masaoǵa shyǵarmasymen birge qaldyryp ketken hatynda bylai jazady: "Qoljazbanyń jaryq kórýi jón be edi?! Sondai kún týar bolsa, onyń oqyrman qolyna tierge deiingi barlyq mashaqaty seniń arqańa júk.
Myna paraqtardaǵy keiipkerlerdi bilesiń. Týyndymmen kópshiliktiń tanysýyna sózsiz daiynmyn, biraq, tula boiyndaǵy tarqatylǵan taǵdyrdyń kimdiki ekendigi jumbaq kúiinde qalǵanyn qalaimyn.
Meniń keýdemdi kún saiyn kúrsinis kúieleidi. Ol, bálkim, baqytymnan... Syrt kózge oǵash kórineri anyq, alaida, esh ókinbeimin. Tek qaiyrsyz uly, qiialyn qushqan kúieýi, tanymasqa ainalǵan týysy bolǵan jandar úshin qamyǵamyn. Endeshe, qosh! Bile júr, men sanaly túrde ózimdi aqtap alýǵa tyrysqan joqpyn!
Atalmysh eńbegimdi saǵan ǵana amanattaimyn. Sebebi, sen meniń janymdy bárinen artyq uǵasyń. Aqymaqtyǵyma kúlersiń, múmkin...
20 maýsym, 1927 jyl"
"Ádette ádebi shyǵarmany rahat úshin oqidy." Keýdesinde tunǵan syr haqynda onyń ózi sóilesin... Japon jazýshysynyń ómirbaiany ispettes novellasyn qazaq tilinde oqyńyz!
Marlen Ǵilymhan
Naqurystyń ómiri
Dáýir
Ol jiyrma jasta... Áldebir kitap dúkeniniń ekinshi qabatynda qaz-qatar tizilgen sý jańa jinaqtarmen evropalyq úlgidegi jiylmaly saty arqyly tanysyp tur. Mopassan, Bodler, Strindberg, Ibsen, Shoý, Tolstoi...
Qas qaraia bastaǵanyna qaramastan kózdiń jaýyn alatyn qalyń tomdardaǵy jazýlardan janaryn taidyrmaǵany – tanymynyń aiasyn keńeitýge degen zor qushtarlyǵynan... Ańsaryn aýdarǵan tek avtorlar emes, bildei bir ǵasyr. Nitsshe, Verlen, Aǵaiyndy Gonkýrler, Gaýptman, Dostoevskii, Flober...
Ymyrt yǵystyra bastaǵan jaryqqa jarmasyp júrip, eleýli esimderdi sanasyna sińirdi. Biraq, kitaptar sát saiyn qoiý qarańǵylyqtyń shymyldyǵynyń tasasyna tyǵyla berdi. Qulshynysy sarqylýǵa ainalǵan jigit tómenge túsýge yńǵailanǵanda tas tóbesinen elektr jaryǵy jandy.
Biikten ádettegiden kishkentai bop kóringen sóreler arasyndaǵy satýshy men satyp alýshylar sondai jan aiarlyq hálde edi.
- Adam ómiri Bodler jazǵan óleńniń bir jolyna da tatymaidy.*
...Biraz ýaqyt "aianyshtylarǵa..." kúiine telmirdi.
Ana
Surǵylt tústi kiimdegi naýqastar qoiynyna quiylǵan reńi túnerińki, kólemi at shaptyrym bólmeniń ajary kóńilsizdikke súńgigen. Aqylynan aljasqan kúii jan-tánimen fisgarmoniiada ánuran áýenderin oinaǵan áielden ózge bireýi bige qumartsa kerek, selk-selk sekiredi.
Ol betiniń eki ushy qyzarǵan dárigerdiń "eti úirengen kórinisine" kóp qarady.
Rasynda, aýada qalqyǵan iiske deiin esine túsirgen anasynyń on jyl buryn "osylardan" múlde aiyrmasy joq-tuǵyn. Túk te...
- Al, júreiik...
Ekeýi dáliz boiyndaǵy túri túndei buiyǵy tórt qabyrǵanyń birine kirdi. Buryshtaǵy spirttelgen adam miy salynǵan úlken shyny qutylardan jeńil, ári aqshyl ushqyndar baiqalady. Jumyrtqa aqýyzyn seýip qoiǵan sekildi... Jol silteýshisimen bolǵan áńgime barysynda da oiynan anasy ketpedi.
- Ózin aýqymy zor, elektr togyn taratatyn jarqyraǵan qara mashina sanaityn myna midyń iesi N. kásiporynynda injener qyzmetin atqarǵan.
Serigine týra qaraýdan jasqanǵan jigittiń nazary dalaǵa aýdy. Ústinde jańǵaqsha shaǵylǵan bótelkelerdiń synyqtary shashylǵan tas dýaldan basqa eshteńe kórinbedi. Tek kirpishti basqan sirek múkterge kómeski sáýle shashqan áinek úgindileri aǵarańdaidy.
Januia
Ózi on eki jasqa tolǵanda alpysty alqymdaǵan, oń bosaǵada otyryp qalǵan, qansha sózge kelse de, bárinen artyq syilaityn apasymen jii bolatyn janjal ógei áke-sheshesiniń tatýlastyrýymen aiaqtalatyn.
Ol borpyldaq topyraqtyń kesirinen qisaiǵan qala syrtyndaǵy úidiń tóbesindegi úishikte ótkizgen ýaqytynda adamdar bir-birin qanshalyqty jaqsy kórse, nege sonshalyqty qinaityny týraly kóp oilaityn. Mundai shaqta boiyn úrei bileitin. Qujyrasy qulap bara jatqandai...
Tokio
Sýmidagava ózeniniń óńin boz tuman torlaǵan. Jaimen júzgen kemeniń terezesinde Mýkodzima aralynda ósken shie aǵashtary jaiqalady.
Baryn baǵzyda baiqatqan, bastaýyn Edo zamanynan alatyn taldardaǵy túinekter arqan boiyna ilgen qomyttai ajarsyz.
Men
Temekisin toqtaýsyz tartyp, eski tanysymen dámhanada otyr. Jumǵan aýzyn ashpady da... Biraq, seriginiń sózin ijdaHatpen tyńdady.
- Búgin jarty kún boiy kólikpen júrdim.
- Jumystaryńmen be?
Ústelge shyntaǵyn taianyp, nemquraily jaýap qatty:
- Joq, jai ǵana qydyrǵym keldi!
Bul sózder shylym ýlaǵan sanasyn áldenege basybailylyqtan bosatyp, beimálim álemge, anyǵynda, Táńirge jaqyn jeke «egosyna» jol ashyp, arqasyna aýyrtpalyq artty. Qýanyp ta qaldy.
Meiramhana tym tar...
Pan Qudaiynyń sýretiniń astynda tolyq, etti kaýchýk aǵashynyń japyraǵy qyzyl qysh qumyradan bas qylǵitady...
Dert
Aidynnyń julqyna soqqan jelin elemei, aǵylshyn sózdigine saýsaq júgirtti.
«Talaria – qanatty aiaq kiim.
Tale – áńgime.
Talipot – Shyǵys Indiiadaǵy palma. Dińi elýden júz fýtqa deiin biik ósedi, japyraqtary qolshatyr, jelpýish, qalpaq jasaýǵa paidalanylady. Ǵajaby jetpis jylda bir gúldeidi...»
Kitap tanystyrǵan aǵashtyń keipin elestetti. Kenet tamaǵy qyshyp, túkirip tastady. Silekeige uqsamaidy.
Jalǵannyń qamshydai sholaqtyǵyn oilady.
...Teńizdiń arǵy jaǵynda yrǵalǵan palmanyń gúli.
Kartina
Bári tosynnan boldy. Kitap dúkeninde saqtalǵan Van Gog sýretteriniń kóshirmelerindegi tabiǵattyń balǵyndyǵynan jivopistiń ne ekenin túsindi.
Butaqtardyń biine, ainalasyndaǵy áielderdiń júzine jii úńilýdi ádetke ainaldyrýy myna dúniege bólek kózqaraspen qaraýdy úiretken kartinalardyń áseri shyǵar...
Kúzdiń jańbyrly qarakeýiminde shahar shetindegi temir jol kópiriniń astymen aiańdap keledi. Júk arbasy tóseme úimesine tirele toqtaǵan. Eleýsiz tastaq jolǵa ózinen buryn kimniń taban tigizgeni týraly oilaý eshqandai paida ákelmedi. Buira bulty mańyp, túnergen aspannyń keskinin kesik qulaqty, tisine qystyrǵan uzyn múshtigin qushyrlana soratyn gollandyq qalai sezinse, jiyrma úshtegi ol da solai túisindi.
Ushqyn
Júzin jaýyn jýǵan joldyń aiǵyz shalshyǵynda qalqydy... Sońynan kúnniń kúrkirin lestirgen jańbyrdyń qarqyny qatty. Tozańdanǵan rezeńke páltesiniń tamshy tigen tusynan jas iis ańqydy.
Kóz ushyndaǵy sym oramynan qyzǵylt ushqyn tutandy. Boiyn dúdámal diril biledi. Tós qaltasynda dostarynyń merzimdi basylymyna daiarlaǵan qoljazbasy bar. Janary ózin delsal kúige túsirgen tok izderinde.
Aýaǵa órmelep, ólim qushqan jarqyldar baiaǵysynsha ótkir. Pende fániinen izdegenin tappaǵan ol tek ushqyndardy ǵana... shybyn janyn sheiit qylsa da ýysynda ustaýǵa umtyldy...
Ólik
Máiitterdiń bas barmaǵynan aty men jasy belgilengen taqtaisha salbyraidy. Jumysqa qyzý kirisken joldasy eńkeiip, eppen qandaýyr pyshaqty suqqan áldebir bet terisiniń astynan ádemi mai sarǵaiady.
Ózi kózin almai turǵan baqilyqtyń óńi ejelgi estelikter jazylatyn novella úshin kerek. Shirigen órikke uqsaityn jansyz tánniń iisi jaǵymsyz.
- Sońǵy ýaqytta ólikterdi kóp ákelmeidi, – dedi asyqpai qolyndaǵy quralyn qimyldata bergen dáriger tomsyraiyp. Sanasynda sairai jónelgen «eger men osy salanyń mamany atanyp, isimniń alǵa basýyna ajal aýyzdyqtaǵandardyń azdyq etýi kedergi bolsa, adamdardy esh sebepsiz jazym qylar em...» degen oiy aitylmai, ishinde tunshyqty.
Ustaz
Kúzgi kúnniń shuǵylasyna shomylǵan aǵash japyraqtarynyń sybdyry estilmeýi, aspannyń apai tósinde tarazynyń qos shyny tostaǵanynyń teń salmaqpen tynshyp turýy – kári emenniń saiasynda, ustazynyń kitabyn paraqtaǵan mezgilinde kóz aldyna kele qalǵan kórinis.
Tańsári
Alageýim. Ustazymen jolyqqanyna úsh ai ótken. Temekisin kerbezdene tartyp, kóshe buryshyndaǵy úlken bazardyń ortalyǵyna bet aldy. Nópir halyq pen júk arbalary tań araiyna malynǵan. Aiaq astynan balaqqa jarmasqan kishkentai qara itten qoryqpady. Tipti, unatty.
Shynar butaqtarynyń arasynan juldyzdy aspandy tamashalaǵan ol jiyrma bes jasta edi.
Áskeri kemejai
Súńgýir qaiyqtyń ishi ala kóleńke. Úrei ushyratyn mehanizmderdiń ortasynda janaryn tósegen dúrbiniń kózdiginen kemejaidy kórdi.
«Bul jerden "Kongony" baiqaýǵa bolatyn shyǵar?» degen flot ofitseriniń daýysyn estidi.
Ultaraqtai áskeri kemedegi tórtburyshty linzaǵa zer salǵan ol otyz senge satyp alýǵa bolatyn qaqtap qýyrylǵan kesek etten az-muz ańqityn kók baldyrdyń iisin ańsady.
Ustazdyń qazasy
Jańa bekettiń perronyn kezip júr. Nóserden keiin jel kúsheigen. Kún kúńgirttengen. Temeki tútindetken alań shetindegi temir jol qyzmetkerleri án saldy.
Alaida, onyń kóńil kúii men áýendi jel áýeletip áketti. Shylymyn tutatpady. Jan dúniesi alai - dúlei. Páltesiniń qaltasynda «Ustazyń ólim aýzynda» degen jedelhat jatyr.
Tańǵy altyda Tokioǵa attanatyn poiyz Matsýiama taýynan beri asyp, býy burq-sarq etip, jylansha ireleńdep keledi.
Neke
Ápkesiniń aitaqtaýymen nekelesken kúnniń ertesi «munshalyqty shyǵyndanbaý kerek edi...» dep kúieýi sókken áiel ózine arnap satyp alynǵan aqshyl sary nárkes gúli beinelengen qumyranyń qasynda... tek onyń aldynda ǵana emes, qaiyn apasynan da keshirim surady.
Olar butaǵy jaiylǵan banan aǵashynyń kóleńkesinde tatý-tátti kún keshti. Úileri qala tóńireginde, Tokiodan bir saǵattyq jerde ornalasqan
Jastyq
Obektivtik dúnieni tanyp-bilý múmkindigine senbeitin kúmánshildik raýshanynyń jupary múńkigen Anatol Fransty oqyp jatyp, jastanǵan jastyǵynda kentavr beinesiniń qalai paida bolǵanyn baiqamady...
Kóbelek
Baldyr iisimen sýarylǵan aýada shyr ainalyp júrgen kóbelektiń qanaty bir sát kepken ernine tigeni esinde... odan qalǵan tozańnyń taby uzaq jyl boiyn tańdanystan aryltpady.
Ai
Meimanhananyń baspaldaǵynda kezdeisoq jolyǵysty. Kúndiz de kelbeti júzi jarqyraǵan Ai ispettes. Kózben shyǵaryp salyp turyp, (olar múlde kezdespegen) búginge deiin keýdesine kúptelgen saǵynysh saryndas sezim júregin qozǵady...
Jasandy qanattar
Anatol Frans ilimin igere sala, HHVIII ǵasyrdyń oishyldaryna oiysty... Rýssonyń pálsapasyn paraqtamaǵan sebebi: odan óziniń bolmysynda bar qyzý qandylyqty baiqaǵannan... Batpan quiryq oidyń dárgeiine jii umsynatyndary uqsaǵannan «Kandidanyń» avtoryn qolyna aldy.
Jiyrma toǵyzda... ǵapyl ǵumyrynyń tostaǵynan tatar zámzámi taýsylǵandai. Biraq, Volter jasandy qanattar syilady.
Ol jazýshydan alǵan úmitin oranyp, aspandady... Sana sáýlesi bergen pendeýi baqyt pen qasiret túisiginen izim-ǵaiym joǵaldy.
Kúnniń kózi dál osyndai jasandy qanattaryn kúidirip, teńizge qulap ólgen ejelgi grektiń ómirin ózine ónege qylmai, suryqsyz kóshelerge keleke men kekesindi tastap, adam sharlamaǵan keńistik dańǵylymen týra tartyp barady...
Buǵaý
Gazet redaktsiiasyna qyzmetke ornalasýyna bailanysty áieli ekeýi ógei áke-sheshesiniń úiine qonystandy. Bar senimi artylǵan sarǵysh paraqtaǵy eki jaqty eńbek kelisim sharty aqyr sońynda baspaǵa eshqandai mindet júktemei, jaýapkershiliktiń bárin jeke basyna tańdy.
Essiz qyz
Qarsy betten teńiz jeli soǵady. Qos riksha** shańǵa oraǵan, jan balasy júrmeitin aýyl jolynyń baǵyty anyq. Ol ekinshi arbada. Jarqyn sátterdi bastan ótkermeitinin ańǵarsa da, saparlatýǵa nege sonsha yntyzar bolǵany tolǵantty. Sózsiz, bul mahabbat emes... Olai bolsa, ne? Jaýaptan qashý úshin: «Qandai jait kezikse de, biz teńbiz» dedi.
Qyz birinshi arbada. Qinaityny, kishi sińlisi qyzǵanyshtan ómirine balta shapqan.
- Qoldan keler qairan joq...
Óne-boiynda tek haiýani qasietteri ǵana bar bikeshti kórse, yzaǵa býlyǵatyn.
Jaǵadaǵy qorymdardyń mańynan ótken tusta baqalshyqtardan boi kótergen sharbaqtyń arǵy jaǵynda qabir ústinde qaraýytqan qulpytastardyń betindegi kómeski ǵana móltildegen sýǵa kóz tastap turyp, názik júrekti ystyq sezimindei qorǵai almaǵany úshin qyzdyń kúieýin jek kórip ketti.
Beitanys sýretshi
Jýrnaldyń álemishindegi týshpen salynǵan áteshtiń beinesin sheber bergen sýretshi týraly surastyra bastady.
Araǵa apta salyp, ózi izdep kelgen "qyl qalam sheberinen" eshkimnen kórmegen poeziiany ańǵardy. Bul ómirindegi eń eleýli jaittardyń biri. Anyǵynda, kókireginde kómilip jatqan minezdi arshydy.
Kúzdiń sýyq ińiri. Qatqyl japyraqtary dúrdiip, salbyraǵan sabaqtary boi jazǵan júgeriniń júikelerge uqsas jińishke tamyryn qurǵaq topyraqtyń jalańashtaǵanyna qarap, sýretshini oilady...
Durysynda, bul portret. Jeńil jaralanǵan. Jańalyǵy qapalandyrdy.
- Kesh. Cońǵy sátte ǵana...
Kezdesý
Ymyrt. Alań. Boiynda tolqynys. Biik ǵimarattardaǵy jyltyraǵan terezelerdi kúmis óńdi aspan jarq-jurq etkizedi.
Jaiaýjoldyń jieginde kútti. Qyz bes minýttan soń keldi. Júdep- jadaǵan ol «sharshap-shaldyqqanyn» aityp, jymidy. Alǵashqy kezdesý. Qol ustasyp, tún qoiynyna sińgen saiabaqta serýendedi. Osy sátti qaitadan ótkerý úshin, jalǵandaǵynyń bárin talaq etýge daiyn. Kólik ishinde úzdikken qyz alaqanyn aimalap:
- «Siz ókinbeisiz be?», - dedi.
- «Joq».
- «Men de ókinbeimin, biraq...».
Ózgeristerden ada óńi burynǵysha... Júzi arailanǵan aidai...
Tolǵaq
Fýsýmanyń*** irgesinde akýsher sábidi jýyndyrýda. Sý sabyn kózine tigen saiyn tyjyrynyp, jylai bergen sharananyń iisi murnyn jarǵanda ainalasyn sorly saýaldar kezdi: «Nege týyldy? Jaryq dúniege, búkil tirshilik taýqymetine?.. Taǵdyry nelikten dál mendei áke berdi?»
Bul onyń tuńǵysh perzenti...
Strindberg
Gúldegen anarlardyń ortasynda matszian**** oinaǵan qytailarǵa esikke súiengen qalpy qarady. Bólmesine oralyp, álsiz shamnyń jaryǵymen «Aqymaqtyń táýbesin» oqydy. Eki paraǵyn taýyspastan-aq júzinde mysqylǵa bókken jymiys júgirdi.
Strindberg ashynasyna jazǵan hatynda "naqurystyń" ótiriginen aiyrmasy joq jalǵandyqqa boi urǵan.
Eskilik
Yǵyryn shyǵarǵan synǵan býddalar, Qudailar, pyraqtar men lotostardyń kesirinen bárin umytty. Tipti, "essiz qyzdy" buiyrtpaǵan óziniń "baqytty" ǵumyryn da...
Spartandyq salt
Qýys kósheni boilaǵan tóbesi ashyq arbada "ai-arýynyń" bolaryn múlde kútken joq. Syrt kózden seskenip, amandaspady da...
- Culý eken, á?!,- dedi dosy.
Jol tabanyn tiregen kóktemgi taýlarǵa telmirip:
- Iá, óte kórkem...
Jan alǵysh
Jartysy jartasqa ilingen qara jol. Sasyǵan siyr japasynyń arasynan óterde kún qyzdyrǵan mańdaiynan shym-shymdap shyqqan terin súrtti. Jaqynnan pisken arpanyń hosh iisi tanaýdy jarady.
- Óltir, óltir...
Osy sózderdi ishtei qaitalai bergenin baiqamady. Kimdi? Onysy ózine ǵana aian. Sondai jeksuryn, shashyn tym qysqartyp qiǵan kázzapty esine aldy...
Sarǵaiǵan arpa egistiginiń shetinde katolik hramynyń kúmbezi tur.
Qalyp
Temir qumyraǵa oiylǵan usaq áshekeiler aldyna "pishin" áleminiń ádemiligin ákeldi.
Jaýyn
Tósekten turmastan syr shertisti. Jatyn bólmeniń terezesinen tamshy syrǵanaidy. Jańbyr salǵan jaisyzdyqtan gúlder solǵyn tartty. Kerbez óńi baiaǵysha... Ai nuryna toiǵan...
Áńgimeniń aýany buzylǵan. Temeki tútinine eltip, etpetimen jatqan ol janyndaǵy janmen jeti jyl boiy kezdesip kelgenin oilady.
"Men ony súiem be?". Jaýaby da tosyn: "Áli de súiem!"
Uly jer silkinisi
Qara kúiiktiń ústindegi úiilgen, kúnge qaqtalǵan ólikter ylbyraǵan óriktei. Máiit iisi kútkenindei jaǵymsyz bolmai shyqty. Jansyz tánderge toly toǵannyń túrine "sumdyq" dep baǵa aitý eshqandai asyra silteý emes. On eki-on úsh jasar jetkinshekterdiń denesine qomaǵailana qarap, ólgisi kelip ketti. Sheiitterden ajaldy qyzǵandy. «Jaqsy adam Qudaiǵa da kerek». «Táńir kimdi súise, sony erte alady.»
Úlken ápkesi men ógei aǵasynyń baspanasyn órt jalmaǵan. Jezdesin jalǵan sózi úshin sottaǵan...
- Ómirem qapqyrlar-ai!
Oqiǵa ornyndaǵy ony osyndai kisápir oilar jegidei jedi.
Janjal
Bostandyqtan alshaqtatyp, quqaiǵa bóktirip, bir-birine kesirin tigizgen olar judyryqtasty. Týystarynan «Inińnen úlgi al!» degendi ylǵi estýden mezi bolǵan ógei aǵasynyń ókinishi - tóbeleske sebep. Buǵan salsa, báribir...
Jańbyrly aspan astyndaǵy janjalǵa kýá galereianyń artyndaǵy saiabaqta mazdaǵan qyzyl sirenniń búr jarǵan butaǵy – júreginde máńgi saqtalǵan sýret...
Kolorit
Otyz jasta... Aldanyshy - cynǵan jabynǵysh shatyrlar men betin múk basqan kirpishteri shashylǵan alaqandai alańqai. Bundaǵy keskinniń Sezann peizajynan eshqandai aiyrmasy joq.
Ózara úilesimdilik taýyp, qyzyǵýshylyǵyn oiatqan tús pen boiaýdyń jeti-segiz jyl buryn syryn uqpaǵany esinde.
Jarnama qýyrshaǵy
Ógei áke-sheshesi, sosyn... apasymen birge jupyny tirligin aq pen qaranyń arasynda jalǵastyryp jatty. Eýropalyq kóilek dúkenindegi qýyrshaqqa qatty uqsaitynyn túisigindegi «Meni» áldebir áńgimesinde jazdy. ...Ókinishsiz óle salatyn ólermen hálde ómir súrdi.
Delsaldyq
Kók shóp qaýlap ósken. Qasynda stýdent.
- Ómirge eń qushtar jandar sizder shyǵarsyzdar?!
- Iá, sizder de...
- Maǵan onyń aýyly alys. Mendegi - shyǵarmashylyqqa degen qumarlyq. Biraq...
Rasynda, boiyndaǵy bar qulshynysyn qashan joǵaltqany qarańǵy.
- Shyǵarmashylyqqa degen qumarlyq – ómirdiń ózi...
Únsiz qaldy. Qyzyl ot qusqan janartaýǵa qyzaǵa da, qyzǵana qarady. Nege ekeni beimálim...
«Hokýrikýlik jan»
Oida joqta jolyqqan áieldiń talantyn ózimen teń sanady. Ony «Hokýrikýlik jany» men lirikalyq óleńderi las oiynan alystatty. Sodan soń... aǵash butaǵyndaǵy jaltyldaǵan qatty qardy qolmen silkip túsirgendei ókindi...
Julqynǵan jelde qalqyǵan qalpaq,
Shańdy jolǵa qulaidy.
Túk keregi joq meni esirkeýdiń,
Jylaǵan seniń júregiń...
Kek
Kóktegen terekterdiń ortasyndaǵy qonaqúidiń balkonynda jylaǵan balasyn paraqty shimailap otyryp jubatqan jeti jyldan beri jolyqpaǵan «ǵashyǵynyń» qiiali qylyǵyn "esalań qyz" alańsyz shylymyn shegip qyzyqtady.
Aýyr kúrsinip, poiyz ben áýe kemesiniń sýretin saldy. Baqytyna orai, bul perzent ózinen emes. Qinaityny «kóke» sózin estý edi.
Jandarynan sábidiń alshaqtaýyn paidalanyp, temekisiniń tútinin boratqan áiel kekesinmen:
- Sizge uqsaidy emes pe?
- Múlde! Birinshiden...
- Bul, bálkim, qursaq kótergen kezimdegi áserińiz shyǵar...
Úndemei, kózin taidyrdy. Aýzyna kelgenin ottaǵan qarsy aldyndaǵy adamdy eriksiz tunshyqtyrǵysy keldi.
Aina
Meiramhana buryshynda birge otyrǵan dosy sońǵy kúnderdegi aýa raiynyń salqyndyǵyn aitty. Ústelde pisken alma. Sózi unamaǵan serigine keiis tanytyp:
- Sen áli boidaq emessiń be osy?!
- Joq, bir aidan keiin úilenem.
Úndemeýden basqa sharasy joq. Janary áldekimnen ses kórgenindegidei myń qubylǵan jardaǵy ainadaǵy júzinde.
Dialog
- Sen nege qazirgi qoǵamnyń qurylymyna qarsysyń?
- Boiynda kapitalizmnen týǵan zulymdyq bar.
- Zulymdyq? Men seniń jaqsylyq pen jamandyqtyń ara jigin ajyratatynyńa sengem... Ómir súrý saltyń qalai?
...Ol osylai dene turqy bólek Perishtemen sóilesetin.
Syrqat
Uiqysyzdyqqa shaldyqty. Qýaty qaitty. Ár dáriger ártúrli joramal jasady. Asqazannyń talaýraýy, ishekterdiń álsireýi, ókpeniń qabynýy, júikeniń juqarýy, sozylmaly býyn aýrýy, midyń qaljyraýy...
Aýrýdyń qaidan jabysqany ózine ǵana aian. Bul - janyn túsinbegennen qoǵam úshin jasaǵan isiniń aldyndaǵy uiaty.
Kúzdiń bultty kúni... Meiramhanada tisine temekisin qystyryp, grammafonnan tyńdaǵan áýeniniń áseri boiyn bosatty. Mýzyka toqtady... kúitabaqtaǵy jazýdy oqydy.
"Magis flute" - Mozart.*****
Ondaǵan ósietti buzǵan Motsarttyń dertti bolǵanyn túsindi. Dál ózindei me?.. Unjyrǵasy túsip, oryndyǵyna bet aldy.
Qudailar kúlkisi
Otyz bes jasta... Kún shuǵylasyna shomylǵan qaraǵai ormanynda serýendep júr. Esine «Qudailar baqytsyzdyǵyna orai biz sekildi ózderine qol jumsai almaidy» degen sanaýly jyldar buryn jazǵan sózi tústi.
Tún
Jaǵasy kópirshiktengen doly teńizde ińir júzip júr. Ekinshi márte áieliniń saýsaǵyna neke júzigin kigizdi. Qýanyshty, ári azapty... Sý betindegi naizaǵaiǵa qaraǵan úsh balasynyń bireýin qushaǵyna qysqan jary janary jasqa tolyp:
- Qaiyq kórine me?
- Iá.
- Dińgegi synǵan...
Ajal
Jalǵyz keshken túnin paidalanyp, beldigimen terezeniń toryna asylýǵa asyqty. Ilmekke moinyn suqsa da, ózin ólimge qimaýy ajal aldyndaǵy azaptan qaimyqqannan emes... Jai ǵana tájiribe júzinde ólý úshin qansha ýaqyt kerektigin eseptedi. Jany sál qysylǵannan keiin eseńgiredi. Aqyryn kútkende demi úziler edi. Sońǵy saparǵa attanar aldyndaǵy mehnaty bir minýt jiyrma sekýndqa sozylatynyn saǵattyń tili aitty.
Áinekten tógilgen qarańǵylyqqa átesh shaqyrady...
«Divan»
«Divan» jan dúniesine taǵy da jiger quidy. Oǵan beitanys «shyǵystyq Gioteniń» qatigezdik pen meiirim ataýlydan joǵary turǵandyǵyn qyzǵanyp, toryqty. Iisýs Hristostan da biik qoidy. Aqynnyń júreginde Akropol men Golgofa ǵana emes, arab gúlderi de búr jarǵan. Izine erer kúsh bar ma? Atalmysh kitapty aiaqtaǵan soń, úreili tolqynysynan boiy bosap, ómirde qolynan túk kelmegen bireý bolǵany úshin óz-ózin jek kórdi.
Jalǵan
Jezdesiniń sýitsidke barýy jyǵylǵan ústine judyryq. Endi apasynyń otbasyn da qamqoryna aldy. Bolashaǵy bultty kúndei bulyńǵyr. Janynyń daǵdarysyn ishtei kelemej qylsa da, kitap oqýyn toqtatpady. Rýssonyń «Táýbesi» qoldan jasalǵan batyrlyqqa toly. «Jańa ómirdegi» ótirikti sýsha simiretin ekijúzdi keiipkerlerdi esh jerden kezdestirmegen. Frantsýa Viionnyń «Ǵajap buqasyn» ǵana jaqyn tutty.
Dar aǵashyna asyqqan shaiyr beinesi túsinde mazasyn aldy. Qanshama ret Viion siiaqty qurdymǵa qulaǵysy keldi. Biraq, ómir súrý daǵdysy men fizikalyq kúshiniń kináratynyń áserinen qalaǵanyna jetpedi. Bir kezderi Svift kórgen shyńda shirigen aǵashtai álsiredi.
Oiyn
Tańǵy kúnniń sáýlesi súigen jińishke muzdai júzi bal-bul jainaidy. Tánine saýsaǵynyń ushy da timegen qyzǵa mahabbatsyz bailanǵan.
- Siz ajal qushýdy armandaisyz ba?
- Iá... joq, ómirden jalyqqanym siiaqty, ólimge umtyla almaimyn.
Osydan keiin ekeýi o dúniege birge attanýǵa serttesti.
- Piatonic suicide?******
- Double platonic suicide.*******
Ony óziniń salqynqandylyǵy tań qaldyrmady.
Ólim
Sertke selkeý tústi. Qyzdyń páktigine qol suqpaǵannan lázzat alýy ara- qatynastaryna zalalyn tigizbedi. Sary maidai saqtaǵan kógertkish qyshqylyn berip turyp: «Biz osymen kúshtimiz» dedi.
Rasymen, budan oǵan qýat darityn. Toqylǵan oryndyqtyń ústinde emenniń jas japyraǵyna qarap otyryp, ólim syilaityn tynyshtyq pen rahat jaily oiǵa shomdy...
Tulyp
Sońǵy kúshi sarqylýǵa taiady. Ómirbaianyn jazamyn dep sheshti. Ol ońai emes eken. Ońai bolmaityn sebebi: kúdik pen saqtyqqa malshynǵan órkókirektiginen óz-ózin jeńe almady. «Eger adamnyń betperdesin sypyrsaq, astynan dál sondai betperde shyǵady». Bir jaǵynan osy pikir janyn shyrmady.
«Poeziia men shyndyq» ómirderek ataýlynyń bastaý bulaǵyndai. Kórkem shyǵarmanyń aitaryn kim kóringenniń túsinýi múmkin emesi aidan anyq. Shyǵarmasy ózi sekildi ǵumyr keshkenderge ǵana áser etpek...
Bir bailamǵa toqtady.
Jeke «Poeziia men shyndyǵyn» jazýǵa qumartty.
«Naqurystyń ómirin» bastaǵanda, eski-qusqy zattardy satyp alýshynyń dúńgirsheginde aqqýdyń tulyby turdy. Basy kóterilgen qustyń kúiip ketken qanaty sarǵaiǵan. Búkil ǵumyry kóz aldyna kelip, tamaǵyna ashy óksik kepteldi. Ony esinen adasý, ia ólim kútti...
Jalǵyzdyq. Túnek tunǵan tar kóshe. Óziniń túbine jeter sátti tosýdy uiǵardy.
Tutqyn
Esinen adasqan qalamdas dosynyń jainaǵan kúlkige jasyrǵan jalǵyzdyǵyn uǵyndy, unatty... Óitkeni, bolmysy bólek, bázbireýler siiaqty máimóńkelemeidi.
Jaǵdaiyn surai barǵanda «Ǵasyr sońynyń» ázázili áldeneden qymsynǵandai daýysyn báseńdetip «Bizdi jyn iektegen» degen joldasy eki-úsh kúnnen keiin kezdeskende raýshan japyraqtaryn shainap júrdi...
Ózine syilanǵan sazdan istelgen músin jyndyhanada jatqan jannyń jaqsy kóretin jazýshysy, «Revizordyń» avtorynyń keýiti bolatyn. Gogol da aqylynan adasyp ólgen. Ekeýiniń taǵdyrlaryna bir kúsh daryǵan.
...Ábden dymy quryǵan ol Radigeni oqydy. «Táńirdiń jaýyngerleri maǵan qarai bettedi». Qudailardyń kúlkisin taǵy estidi. Óziniń joqqa nanatyn kúireýik kóńilimen kúresti. Biraq, oǵan qarsylyq kórsetý fizikalyq túrde múmkin bolmady. Jaýyz ázázil janyn shynymen iemdenip alǵan. Jaratýshyǵa kirshiksiz sengen ortaǵasyrlyq adamdardyń ómirin qyzǵandy. Kokto senbegen Qudaiǵa, jáne onyń mahabbatyna iek artatyn háli joq...
Kúireý
Qaýyrsyn ustaǵan qoldary erekshe qaltyraidy. Aýzynan silekeii aqty. Uiyqtatatyn dárini mólsherden tys iship, sál qalǵyp oianǵan sanasy túsiniń áserinen sandyraqtamady. Masań kúiinde jarty-aq saǵat otyrdy.
...Aidai synyq, juqa semserdiń júzine súienip, ǵumyryna túsken kóleńkeden qutylmaǵan qalpy... Attandy!
Maýsym, 1927 jyl.
Orys tilinen aýdarǵan: Marlen Ǵilymhan, Aqtileý Qaldybai
Ult portaly
- Adam ómiri Bodler jazǵan óleńniń bir jolyna da tatymaidy - Ámirhan Balqybektiń aýdarmasy.
- Riksha - Shyǵys jáne Ońtústik Aziiada jumsaq ressorly, eki dońǵalaqty, jaiaý adam súireitin jeńil arba.
- Fýsýma – úlken bólmeni bólý úshin paidalanylatyn eki jaǵynan qaǵaz japsyrylǵan aǵash jaqtaýly syrǵanap ashylatyn esik.
- Matszian – tórt kisi oinaityn qytaidyń qumar oiyny
- "Magis flute" – Mozart – "Ǵajaiyp fleita" – Motsart.
- Piatonic suicide? – Naqty maqsaty joq sýitsid?
- Double platonic suicide – Eki eselengen naqty maqsaty joq sýitsid.
