Semeidegi Internatsional kóshesiniń ataýy tarih qoinaýyna ketti. Endi qalanyń basty kóshesi kórnekti abaitanýshy – ǵalym Qaiym Muhamedhanovtyń atymen atalady. Qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúninde resmi túrde rastalǵan kósheniń saltanatty ashylýy bolyp, jinalǵan jurtshylyq jaqsylyqqa júregi jaryla qýandy. Óitkeni bul tirisinde ákimshil-ámirshil keńestik dáýirdiń ashy azabyn arqalaǵan ǵalymǵa berilgen tarihi ádil baǵanyń naqty moiyndalýy bolatyn. Jáne Internatsional ataýyn alastap, qalanyń basty kóshesine Qaiym Muhamedhanovtyń esimin berý birneshe jyl boiy júrgizilgen kúrespen kelgenin eshkim de joqqa shyǵara almaidy.
Sóitip, basty kósheniń ataýy ózgerip, keshegi keńestik quldyq sanadan qutylǵanymyzdyń bir dálelin kórgendei boldyq. Alaida onyń áli de bitpegen jumysy kóp ekenine kósheni aralai bastaǵannan-aq kózińiz jetedi. Kósheniń ataýyn kórsetip turatyn jańa taqtashalar áli jasalyp bitpegen. Árine, uzynnan-uzaq sozylǵan kóshede ornalasqan ǵimarattar men kópqabatty úilerdiń qabyrǵasyndaǵy «Internatsional kóshesi» degen ataýdy julyp tastap, jańa ataýdy ilý bir kúnde bite qoiatyn sharýa emes. Tek qana «Semei tańy» gazetiniń mekenjaiyndaǵy «Qaiym Muhamedhanov kóshesi, 12» degennen ózge ǵimarattardyń bári de «taz qalpyndaǵy» ataýymen tur.
Eń qyzyǵy, qalalyq ákimdik ǵimaratynyń ózi «Qaiym Muhamedhanov kóshesi, 8» úide ornalasqandyǵy kórsetilip turýy tiis edi. Biraq ornalastyrylý tártibine sáikes bolsa kerek, ǵimarattyń sol jaq qanatynda tek qana «8» degen tsifr ǵana kózge shalynady. Kósheniń ataýy emes, tek nómiri ǵana kórsetiletin bolsa, jańa ataýdy qoiý qajet emes ekeni túsinikti delik... Alaida jaqsy jańalyqtyń nyshany bar ma eken dep ǵalamtordan «Semei qalasy ákiminiń saityn» ashsańyz, kózińiz atyzdai bolary anyq. Iaǵni saitqa kirip, ákimdik mekenjaiyna qarasańyz, «Internatsional kóshesi, 8» degen ataýdyń esh ózgerissiz turǵanyn kórgende, «jergilikti atqarýshy biliktiń Qaiymnyń atyna kóshe berip, ony alaýlatyp-jalaýlatyp ashqany jalǵan bolǵany ma?» dep oilamasqa amalyń qalmaidy. Kósheniń jańa ataýyna sáikes mekenjaidy basqa mekemelerdi jyly jaýyp qoialyq, ákimdik birinshi kórsetýi tiis emes pe edi? Álde saittaǵy mekenjaidy ózgertý jańa ataýdaǵy taqtashany ilýden de qiyn ba?!
Jai ýaqytta qala ákimi E.Sálimovtiń ótkizgen jiynyn, barǵan jerin, qaǵazǵa qarap qazaqsha sóilegen sózin kógendegen qozydai tizip saitqa salýǵa daiar turatyn qala ákiminiń «qyraǵy» baspasóz qyzmeti men ishki saiasat bólimindegi bas mamany men jas mamanynyń bul jańalyqty jariia etýge asyǵa qoimaǵanyna ne kúlerińdi, ne jylaryńdy bilmeisiń. Qala turǵyndaryn ǵana emes, isi qazaqty qýantqan tarihi ózgeristen mamandyǵy tarih pániniń muǵalimi, ishki saiasat bóliminiń basshysy Aidar Sadyrbaevtyń beihabar qalǵany ma dep oilaýǵa da, aitýǵa da dátiń barmaidy. Álde bir kezderi álem halyqtarynyń gimni sanalatyn «Internatsional» jyryn qazaqshaǵa aýdarǵan Qaiym Muhamedhanov bolǵan soń, «oń-terisi bir maǵyna» dep oilai ma eken?.. Olai bolsa, Qazaq SSR-niń gimnin de 1958 jyly tuńǵysh ret Qaiym jazǵanyn, biraq sondaǵy alǵashqy joldyń «Er qazaq ejelden erkindik ańsaǵan» dep bastalatyn nusqany keńestik tsenzýra «Biz qazaq ejelden erkindik ańsaǵan» dep ózgerttirgenin de ákimdik atqaminerleriniń esine salyp qoiǵan artyq bolmas.
Oblys ákimi D.Ahmetov pen oblystyq máslihat hatshysy M.Golovatiýktiń qoly qoiylyp, móri basylyp resmi túrde rastalǵan qujaty bar Qaiym Muhamedhanov kóshesiniń ataýyn osylaisha qalalyq ákimdiktiń ózi úlgi etip kórsete almai jatyr. Al kóshege jańa ataýdaǵy taqtashalardy tolyqtai jasap bitirýdi moinyna alǵan firmanyń óz jumysyn aiaqtaýyna áli birer ai ýaqyt bar. Bul jumys aiaqtalǵan soń kóshe boiynda ornalasqan mekemelerdiń qyzmetkerleri ǵimarattarynyń qabyrǵasyna, turǵyndar úileriniń qabyrǵasyna «Qaiym Muhamedhanov kóshesi» degen jazýy bar taqtashany ózderi ilip shyǵatyn bolady. Al qalalyq ákimdiktiń «Qaiym Muhamedhanov kóshesi, 8» degen saittaǵy mekenjaiyn aýystyrýdy qashanjúzege asyratyny ázirge belgisiz.
Sátjan QASYMJANULY
Shyǵys Qazaqstan oblysy
"Jas Alash" gazeti
