Halyqaralyq túrki akademiiasynyń ǵylymi qyzmetkeri, ǵalym, etnograf Aqedil Toishanuly qazaqtyń bas tartý dástúriniń maǵynasyn túsindirip, qoidyń basyn kimge berýge bolmaitynyn, bas tartý rásiminde nege mán berý qajettigin aityp berdi, dep jazady Sputnik Qazaqstan tilshisi.
Bas tartý - eldi birlikke uiytatyn dástúr
Bas tartý – ejelden kele jatqan rásimderdiń biri. Jiyn-toi, as kezinde, qonaq kútkende soiylǵan qoidyń basy qadirli, syily adamǵa beriledi. Bas múshesi jaratylystyń, álemniń bastaýshy kúshi degen ejelgi nanym-senim bar. Osy oraida etnograf Aqedil Toishanuly kóne túrki eskertkishterinde qoi músinderiniń bolýy beker emes dep sanaidy.
"Bul tarihi derekterden halyqtyń qoidyń basyna, bas tartý rásimine erekshe mán bergenin baiqaimyz. Bul - eldi birlikke uiytatyn mańyzdy rásimderdiń biri", - deidi ol.
Qoidyń basy kimge tartylady?
Qoidyń basy quiqa terisimen beriletindikten, ony tazalap úiitýge jáne jýýǵa basa nazar aýdarǵan jón. Úiitilgen, jýylǵan qoidyń bastyń jaǵynan alyp tastaidy. Keiin keńsirigi tazalap jýylady. Etnograf qoidyń basy el arasynda bedeli bar, syily aqsaqalǵa beriletinin aitady.
"Qoidyń basy astaýǵa salynyp, el arasynda bedeli bar, jasy úlken aqsaqalǵa beriledi. Aqsaqal dastarqan basynda otyrǵandarǵa batasyn beredi", - deidi Aqedil Toishanuly.
Aqsaqal qoidyń basyn jalǵyz ózi mújimei, aýyz tigen soń janynda otyrǵandarǵa úlestiredi. Biraq ol bastyń ekinshi jaǵyna pyshaqty tigizbeidi. Bastyń bir jaq bóligin jemeý onyń as iesine tolyqtai jetip, ol da bastan aýyz tisin degen nietpen jasalady. Bastaǵy kádeli múshe - qulaq úidiń kishilerine beriledi.
"Ákesi bar adamǵa berýge bolmaidy"
Osy oraida ǵalym qoidyń basy kimge tartylmaitynyn túsindirdi.
"Qoidyń basy áiel adamǵa nemese ákesi bar adamǵa tartylmaidy. Olarǵa berýge bolmaidy. Mysaly, dastarqan basynda aqsaqal bolmasa, el aǵasy bolyp otyrǵan, orta býyndaǵy syily jigitke beriledi. Biraq mundaǵy shart - ákesiniń bolmaýy. Eger ákesi bar bola tura alsa, bul jaman yrym bolyp sanalady", - deidi etnograf.
Sondai-aq Aqedil Toishanuly ákesi ómirden ótken adamnyń ǵana qoidyń basyn ustaýǵa quqyǵy bar ekenin atap ótti.
"Men qarapaiym tilde túsindireiin. Eger meniń ákem bul ómirden ozsa, onda qoidyń basyn alýǵa quqyǵym bar. Alaida ákem janymda bolsa, onda jasym 60-70-ke kelse de, qoidyń basyn ustamaimyn. Sonymen qatar qoidyń basy mindetti túrde qonaqqa tartylady. Úi iesi basty alyp kespeidi ári ózi bata bermeidi", - dep ǵalym sózin túiindedi.
