Pasternak. Tek orys ia keńes ádebietiniń iri ókili ǵana emes, ol álemniń uly aqyndarynyń qataryna engen úlken talant. Aqynǵa «Doktor Jivago» romany úshin Nobel syilyǵy beriledi.
1958 jyly. Kúlli álem jańa romandy talasyp oqyp jatqanda, qyzyl qoǵam aiaýly aqynyn qyp-qyzyl qyp talaýǵa kirisip jatqan edi. Orys tiline bul roman shyqpaǵan bolatyn. Aqyn amalsyzdan romannyń qoljazbasyn Italiiaǵa jiberip, ol keiin 2 jyldyń ishinde 24 tilge aýdarylyp basyldy. Tek orys tilinde joq. Biraq, órshelenip alǵan qyzyl itter oǵan qarasyn ba! «Oqyǵam joq, biraq kinálaimyn!» («Ne chital, no osýjdaiý!») degen sarkazmǵa toly sóilem sol kezden qalǵan. Tipti, Anna Ahmatova «roman unaǵan joq» dep surlana málimdei salǵan desedi. Nesi bar, múmkin bul sóz onyń derbes óz oiy shyǵar.
Nobel komiteti bergen gonorar Pasternaktyń qolyna tigen joq. Hrýshevtiń tapsyrmasy boiynsha qalamger men ár túrli baspalar arasynda jasalǵan kelisim-sharttar buzylyp, aqynǵa bir tiyn da aqsha berilmeitin boldy. Al, qutyryp alǵan jazýshylar qoǵamy: Pasternak ótirik kedeilenedi, ol syiaqyǵa 1mln. dollar aldy dep óneshin jyrtyp aiqailap jatty. Ári kórinip qalǵysy kelgennen, ári qyzǵanyshtan árine. Pasternaktyń jaǵdaiyn jaqsy biletin jaqyndary ǵana aqynǵa qolynan kelgen kómegin aiamaǵan. Sol kezdegi iýbkadaǵy «erkek-ministr» Fýrtseva tipti soraqy dúnie jasady. Ol Pasternakqa Nobel komitetine hat jazdyryp, shetelden tiisti aqshasyn aldyryp, ony memlekettik aty uzyn bir qorǵa quidyrady. Mine saǵan qorlyq! Mine saǵan zamannan alǵan soqqy men tepki! Ól, Aqyn, ól! Ol jalǵyz qalǵan. Kóshege shyǵa almaidy. Óitkeni kóshede qozyp alǵan synap-minegish zamandas aǵaiyn tolyp júr. Bárinen aiyrylǵan. Kedeiliktiń kógergen isi qolqany qabady. Al, myna jaqta álemdik ataq-abyroi. Bári aqyndy qoldap hat jazyp jatyr. Hemingýei, Moem, Kamiý. Tipti, Úndistannyń Premer-Ministri Hrýshevke telefondaidy. Alaida, kókbet Kreml selt etpedi.
Murtty grýzin ólgeli zaman da, adam da jumsarǵan siiaqty edi. Iá, Hrýshevtiń «jylymyq kezeńinde» atý-asý, túrmede shiritý bolmady. Biraq, ornyna ashtan qaldyryp qinaý jáne eń aýyry kisiniń júikesin tityqtatyp óltirý ádisi qoldandy. Bolsheviktik bilik óz tabiǵatyn eshqashan ózgertpeitinin kórsetti. Stalindik zulmattan aman shyqqan Pasternak Hrýshevtiń júikeni shúikeleý dáýirine shydas bermei, kóp uzamai kóz jumdy. «Jeńiske jetken» Hrýshev endi onyń shákirtteri Voznesenskii, Evtýshenko, Brodskiilermen alysa bastady. «Elden qýam, kózińdi joiam!» dep minberdi toqpaqtady. Brejnev taqtan taidyryp jibermegende, bul noqai ary qarai taǵy ne shyǵararyn Qudai biledi…
Keiin sol Hrýshev degen qaraǵym: Men «Doktor Jivagony» oqydym. Eshqandai da teris dúnie emes eken ǵoi. Mynalar meni aldapty, qap! — depti. Ólgen aqyn óldi, endi qylyshyńdy boqqa shap! Naqurys.
Aqberen Elgezek
