پاستەرناك. تەك ورىس يا كەڭەس ەدەبيەتٸنٸڭ ٸرٸ ٶكٸلٸ عانا ەمەس, ول ەلەمنٸڭ ۇلى اقىندارىنىڭ قاتارىنا ەنگەن ٷلكەن تالانت. اقىنعا «دوكتور جيۆاگو» رومانى ٷشٸن نوبەل سىيلىعى بەرٸلەدٸ.
1958 جىلى. كٷللٸ ەلەم جاڭا روماندى تالاسىپ وقىپ جاتقاندا, قىزىل قوعام اياۋلى اقىنىن قىپ-قىزىل قىپ تالاۋعا كٸرٸسٸپ جاتقان ەدٸ. ورىس تٸلٸنە بۇل رومان شىقپاعان بولاتىن. اقىن امالسىزدان روماننىڭ قولجازباسىن يتاليياعا جٸبەرٸپ, ول كەيٸن 2 جىلدىڭ ٸشٸندە 24 تٸلگە اۋدارىلىپ باسىلدى. تەك ورىس تٸلٸندە جوق. بٸراق, ٶرشەلەنٸپ العان قىزىل يتتەر وعان قاراسىن با! «وقىعام جوق, بٸراق كٸنەلايمىن!» («نە چيتال, نو وسۋجدايۋ!») دەگەن ساركازمعا تولى سٶيلەم سول كەزدەن قالعان. تٸپتٸ, اننا احماتوۆا «رومان ۇناعان جوق» دەپ سۇرلانا مەلٸمدەي سالعان دەسەدٸ. نەسٸ بار, مٷمكٸن بۇل سٶز ونىڭ دەربەس ٶز ويى شىعار.
نوبەل كوميتەتٸ بەرگەن گونورار پاستەرناكتىڭ قولىنا تيگەن جوق. حرۋششەۆتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا قالامگەر مەن ەر تٷرلٸ باسپالار اراسىندا جاسالعان كەلٸسٸم-شارتتار بۇزىلىپ, اقىنعا بٸر تيىن دا اقشا بەرٸلمەيتٸن بولدى. ال, قۇتىرىپ العان جازۋشىلار قوعامى: پاستەرناك ٶتٸرٸك كەدەيلەنەدٸ, ول سىياقىعا 1ملن. دوللار الدى دەپ ٶنەشٸن جىرتىپ ايقايلاپ جاتتى. ەرٸ كٶرٸنٸپ قالعىسى كەلگەننەن, ەرٸ قىزعانىشتان ەرينە. پاستەرناكتىڭ جاعدايىن جاقسى بٸلەتٸن جاقىندارى عانا اقىنعا قولىنان كەلگەن كٶمەگٸن اياماعان. سول كەزدەگٸ يۋبكاداعى «ەركەك-مينيستر» فۋرتسەۆا تٸپتٸ سوراقى دٷنيە جاسادى. ول پاستەرناكقا نوبەل كوميتەتٸنە حات جازدىرىپ, شەتەلدەن تيٸستٸ اقشاسىن الدىرىپ, ونى مەملەكەتتٸك اتى ۇزىن بٸر قورعا قۇيدىرادى. مٸنە ساعان قورلىق! مٸنە ساعان زاماننان العان سوققى مەن تەپكٸ! ٶل, اقىن, ٶل! ول جالعىز قالعان. كٶشەگە شىعا المايدى. ٶيتكەنٸ كٶشەدە قوزىپ العان سىناپ-مٸنەگٸش زامانداس اعايىن تولىپ جٷر. بەرٸنەن ايىرىلعان. كەدەيلٸكتٸڭ كٶگەرگەن يسٸ قولقانى قابادى. ال, مىنا جاقتا ەلەمدٸك اتاق-ابىروي. بەرٸ اقىندى قولداپ حات جازىپ جاتىر. حەمينگۋەي, موەم, كاميۋ. تٸپتٸ, ٷندٸستاننىڭ پرەمەر-مينيسترٸ حرۋششەۆكە تەلەفوندايدى. الايدا, كٶكبەت كرەمل سەلت ەتپەدٸ.
مۇرتتى گرۋزين ٶلگەلٸ زامان دا, ادام دا جۇمسارعان سيياقتى ەدٸ. يە, حرۋششەۆتٸڭ «جىلىمىق كەزەڭٸندە» اتۋ-اسۋ, تٷرمەدە شٸرٸتۋ بولمادى. بٸراق, ورنىنا اشتان قالدىرىپ قيناۋ جەنە ەڭ اۋىرى كٸسٸنٸڭ جٷيكەسٸن تيتىقتاتىپ ٶلتٸرۋ ەدٸسٸ قولداندى. بولشەۆيكتٸك بيلٸك ٶز تابيعاتىن ەشقاشان ٶزگەرتپەيتٸنٸن كٶرسەتتٸ. ستاليندٸك زۇلماتتان امان شىققان پاستەرناك حرۋششەۆتٸڭ جٷيكەنٸ شٷيكەلەۋ دەۋٸرٸنە شىداس بەرمەي, كٶپ ۇزاماي كٶز جۇمدى. «جەڭٸسكە جەتكەن» حرۋششەۆ ەندٸ ونىڭ شەكٸرتتەرٸ ۆوزنەسەنسكيي, ەۆتۋشەنكو, برودسكييلەرمەن الىسا باستادى. «ەلدەن قۋام, كٶزٸڭدٸ جويام!» دەپ مٸنبەردٸ توقپاقتادى. برەجنەۆ تاقتان تايدىرىپ جٸبەرمەگەندە, بۇل نوقاي ارى قاراي تاعى نە شىعارارىن قۇداي بٸلەدٸ…
كەيٸن سول حرۋششەۆ دەگەن قاراعىم: مەن «دوكتور جيۆاگونى» وقىدىم. ەشقانداي دا تەرٸس دٷنيە ەمەس ەكەن عوي. مىنالار مەنٸ الداپتى, قاپ! — دەپتٸ. ٶلگەن اقىن ٶلدٸ, ەندٸ قىلىشىڭدى بوققا شاپ! ناقۇرىس.
اقبەرەن ەلگەزەك
