***
Myna kisiniń aty-jóni: Kámel Júnistegi. Bireý biler, bireý bilmes, bul kisi ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldary ultshyl qazaqtar jasyryn túrde qurǵan "Esep" partiiasynyń belsendi múshesi hám Qaraǵandy oblysy boiynsha bólimshesiniń tóraǵasy bolǵan.
Qylyshynan qan tamyp turǵan keńestik zamannyń ózinde basyn ólimge tige otyryp, qazaq ultyn azat qylamyz, táýelsiz el bolamyz dep talpynǵan qazaqtardyń qurǵan "Esep" partiiasynyń qatarynda 2000-nan astam adam bolypty.
Bir ǵajaby "Esep" partiiasyna kirgen batyl ultshyldar birin biri jyǵa tanymaityn bolǵan. Piramida júiesimen qurylǵan bul uiym 2 jyl boiy quiryǵyn ustatpai, arnaiy qyzmet organdaryn biraz ábigerge túsirgen kórinedi.
Kámel aǵamyz 6 jylǵa Cheliabinskiniń mańyndaǵy lagerge aidalady. Ol jaqta ultshyldy óltirmek bolyp, Kámel aǵa otyrǵan kameraǵa túrme basshylyǵy orys jendetin de jiberipti. Ózi aityp otyr: 20 minótke sozylǵan tóbelestiń arqasynda álgi orys pyshaqpen iyǵyn tilip úlgirgenmen, aǵamyzdan jegen soqqynyń arqasynda talyp tynypty. Osyndai bolaryn bilip, aldynda bokspen ainalysqanmyn dep qoiady.
Osy Kámel aǵa aitqan taǵy bir áńgimege tańqaldym-ai! Aǵamyzben birge lagerde Qunanbai Sákenov degen aqsaqal otyrypty. Kezinde óńirine belgili aýqatty, bai adam bolǵan eken. Álgi aqsaqal sonaý 20-shy jyldardan bastap alashordalyqtarǵa qarjylai kómek kórsetip otyrypty. Alash Úkimeti qurylǵanda biýdjetine qomaqty qarajat ta quiǵan, derbes militsiia jasaqtaryn minetin at, erturmanmen qamtamasyz etken deidi.
Sol kisi 30-shy jyldary saiasi qýǵyn-súrginge ushyrap, itjekkenge aidalǵan eken. Aldymen 10 jylǵa ketken ultshyl ár 10 jyl saiyn jańa kesimge qol qoiyp otyryp, sol aidaýda bas-aiaǵy 33 jyl bas bostandyǵynan aiyrylypty.
Keiinirek shaý tartqan aqsaqaldy túrmeniń basshylyǵy otyn jaryp, shóp shabýǵa, lagerge tiesili azyn-aýlaq jylqyǵa qarap otyrýǵa bekitipti.
Kúnderdiń kúninde, osyndai bir jazdyń shóbi pysqan ýaqytta Qunanbai aqsaqal ádettegidei shalǵysyn siltep júrgen eken.
Sál damyldap alaiyn dep, ózenniń jaǵasyna ot jaǵyp, sháýgimin endi otqa qoia bergende, áneý jerde appaq jeńil kóilek kigen eki jigit ǵaiyptan taiyp paida bolyp, tutqyn aqsaqalǵa jaqyndai beripti.
Qazaqi minezben álgi ekeýi aqsaqalǵa "assalaýmaǵaleikým!" dep sálem beripti.
Qunanbai aqsaqal elpeń ete qap:
- Kelinder, qaraqtarym, shái ishińder - depti.
- Joq, aqsaqal, yraqymet, biz shái ishpeitin edik. Biz sizge arnaiy sharýamen keldik - degen eken álgi eki jigit.
- Oi, men sekildi kári zekte ne sharýalaryń bolýy múmkin?
- Sharýa bolǵanda, biz sizdiń armanyńyzdy oryndaýǵa keldik. Aityńyzshy, aqsaqal, qandai armanyńyz bar? Nendei tilegińiz bar? Biz oryndaimyz!
- Oibai-áý, kári kiside ne arman bolýshy edi?! Ómirimniń kóp ýaqyty aidaýda ótti, mende armannan góri, ókinish kóp, shyraqtarym... - deidi aqsaqal kúmilji jerdi taiaǵymen shuqyp turyp.
- Qandai ókinishińiz bar, ata? Túzeteiik ony da! - deidi álgi ekeýi.
- Qaraqtarym, meniń ókinishim kóp. Eń úlken ókinishim - aidaýǵa ketkende qart ata-anam baqilyq boldy, solardy ne jerlei almadym, ne basyna baryp duǵa oqymadym. Basqa dúniege ókinbeimin!
- Onda júrińiz bizben birge. Baryp quran oqyp qaitaiyq - deidi.
- Jo-joq, men bara almaimyn. Eger myna jerden uzap ketsem, myna túrmeniń soldattary terimdi tiridei sypyrady ǵoi! - dep Qunanbai aqsaqal azar da bezer bolyp, qashqaqtai bastapty.
- Aqsaqal, oǵan qam jemeńiz, ol sharýany da retteimiz - dep aqsaqaldy jańaǵy eki jigit aqyry týǵan jerge baratyn saparǵa kóndiripti.
Sodan deidi, bir dóńgelek temir birdeńege otyrdyq, sál ushqandai boldyq pa, uqpadym. Bir zamatta qarasam, ata-anamnyń basynda turmyn. Oi, Alla-ai! Ózimniń aýylym tur anaý jerde. Kúnge kúiip, qap qara bop ketken qazaq balalar júgirip oinap júr. Sodan ne kerek ata-anamnyń basynda 3 kún jatyp, duǵa baǵyshtap, maýqymymdy ábden bastym. Qarnym da ashqan joq, shól de qysqan joq.
3 kún bolǵanda, álgi aq kigen eki jigit qaita kelip, aqsaqaldy alǵan jerine qaita aparyp tastapty. Qoshtasyp turyp, keterde aqsaqalǵa eki jigit bylai depti: "Sizdi biz týǵanyńyzdan baqylaýda ustap kelemiz. Siz óte jaqsy, meiirban adamsyz. Sodan sizge janymyz ashyp, kómekteskimiz keldi. Jalpy bizge adamzattyń taǵdyryna aralasýǵa ruqsat joq. Osy joly ruqsat alyp, sizge qol ushymyzdy berdik. Bizdi endi siz eshqashan kórmeisiz. Izdemeńiz de, báribir tappaisyz. Saý bop turyńyz!" - dep aýyzy ańqiyp turǵan aqsaqalmen qoshtasyp, eki jigit ǵaiyp bolypty.
Qunanbai aqsaqal jan-jaǵyna qarasa, jańa ǵana shabylǵan shóp jatyr. Biraz shómele úiilip qapty. Jolǵa qarasa, shańdy kótere quiǵytyp túrme baqylaýshylar kele jatyr eken.
Kele sap, álgi qanisherler: "O, ded molodets, stolko sena nakosil, tebe dvoinoi paek naznachaem!" - dep arqasynan qaǵypty.

Keiin belgili bolǵandai túrmeniń qyzmetkerleri birinshi kúni kelgende, aqsaqal joq, biraq jańa ǵana shabylǵan shópti kórip, eee, shalqań attaryn sýarýǵa ketken eken dep qaityp ketipti, ertesinde jolda qaita-qaita kóligi óship qap, shabyndyqqa jete almapty, úshinshi kúni kelse, aqsaqal aman-esen shómelerdi úiip, shalǵysyna súieeeenep tur!
Mine, bul biz bile bermeitin ómirdiń kóptegen qupiialarynyń bir parasy ǵana. Senseńiz de óz erkińiz, senbeseńiz de erkińiz. Al, men osy oqiǵanyń bolǵanyna jan-júregimmen, qisynǵa ǵana súienetin pendaýi sanammen de senemin, aǵaiyn.
Osydan keiin, biz Qudaidyń nazarynda emespiz, bilgenimizdi istep júre berýge bolady dep qalai ǵana aýyzymyz baryp aita alamyz?!.
Aqberen Elgezek