اقبەرەن ەلگەزەك. عايىپتان كەلگەن قوناقتار

***

مىنا كٸسٸنٸڭ اتى-جٶنٸ: كەمەل جٷنٸستەگٸ. بٸرەۋ بٸلەر, بٸرەۋ بٸلمەس, بۇل كٸسٸ ٶتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارى ۇلتشىل قازاقتار جاسىرىن تٷردە قۇرعان "ەسەپ" پارتيياسىنىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸ ھەم قاراعاندى وبلىسى بويىنشا بٶلٸمشەسٸنٸڭ تٶراعاسى بولعان.

قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان كەڭەستٸك زاماننىڭ ٶزٸندە باسىن ٶلٸمگە تٸگە وتىرىپ, قازاق ۇلتىن ازات قىلامىز, تەۋەلسٸز ەل بولامىز دەپ تالپىنعان قازاقتاردىڭ قۇرعان "ەسەپ" پارتيياسىنىڭ قاتارىندا 2000-نان استام ادام بولىپتى.

بٸر عاجابى "ەسەپ" پارتيياسىنا كٸرگەن باتىل ۇلتشىلدار بٸرٸن بٸرٸ جىعا تانىمايتىن بولعان. پيراميدا جٷيەسٸمەن قۇرىلعان بۇل ۇيىم 2 جىل بويى قۇيرىعىن ۇستاتپاي, ارنايى قىزمەت ورگاندارىن بٸراز ەبٸگەرگە تٷسٸرگەن كٶرٸنەدٸ.

كەمەل اعامىز 6 جىلعا چەليابينسكٸنٸڭ ماڭىنداعى لاگەرگە ايدالادى. ول جاقتا ۇلتشىلدى ٶلتٸرمەك بولىپ, كەمەل اعا وتىرعان كامەراعا تٷرمە باسشىلىعى ورىس جەندەتٸن دە جٸبەرٸپتٸ. ٶزٸ ايتىپ وتىر: 20 مينٶتكە سوزىلعان تٶبەلەستٸڭ ارقاسىندا ەلگٸ ورىس پىشاقپەن يىعىن تٸلٸپ ٷلگٸرگەنمەن, اعامىزدان جەگەن سوققىنىڭ ارقاسىندا تالىپ تىنىپتى. وسىنداي بولارىن بٸلٸپ, الدىندا بوكسپەن اينالىسقانمىن دەپ قويادى.

وسى كەمەل اعا ايتقان تاعى بٸر ەڭگٸمەگە تاڭقالدىم-اي! اعامىزبەن بٸرگە لاگەردە قۇنانباي سەكەنوۆ دەگەن اقساقال وتىرىپتى. كەزٸندە ٶڭٸرٸنە بەلگٸلٸ اۋقاتتى, باي ادام بولعان ەكەن. ەلگٸ اقساقال سوناۋ 20-شى جىلداردان باستاپ الاشوردالىقتارعا قارجىلاي كٶمەك كٶرسەتٸپ وتىرىپتى. الاش ٷكٸمەتٸ قۇرىلعاندا بيۋدجەتٸنە قوماقتى قاراجات تا قۇيعان, دەربەس ميليتسييا جاساقتارىن مٸنەتٸن ات, ەرتۇرمانمەن قامتاماسىز ەتكەن دەيدٸ.

سول كٸسٸ 30-شى جىلدارى ساياسي قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراپ, يتجەككەنگە ايدالعان ەكەن. الدىمەن 10 جىلعا كەتكەن ۇلتشىل ەر 10 جىل سايىن جاڭا كەسٸمگە قول قويىپ وتىرىپ, سول ايداۋدا باس-اياعى 33 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپتى.

كەيٸنٸرەك شاۋ تارتقان اقساقالدى تٷرمەنٸڭ باسشىلىعى وتىن جارىپ, شٶپ شابۋعا, لاگەرگە تيەسٸلٸ ازىن-اۋلاق جىلقىعا قاراپ وتىرۋعا بەكٸتٸپتٸ.

كٷندەردٸڭ كٷنٸندە, وسىنداي بٸر جازدىڭ شٶبٸ پىسقان ۋاقىتتا قۇنانباي اقساقال ەدەتتەگٸدەي شالعىسىن سٸلتەپ جٷرگەن ەكەن.

سەل دامىلداپ الايىن دەپ, ٶزەننٸڭ جاعاسىنا وت جاعىپ, شەۋگٸمٸن ەندٸ وتقا قويا بەرگەندە, ەنەۋ جەردە اپپاق جەڭٸل كٶيلەك كيگەن ەكٸ جٸگٸت عايىپتان تايىپ پايدا بولىپ, تۇتقىن اقساقالعا جاقىنداي بەرٸپتٸ.

قازاقي مٸنەزبەن ەلگٸ ەكەۋٸ اقساقالعا "اسسالاۋماعالەيكۋم!" دەپ سەلەم بەرٸپتٸ.

قۇنانباي اقساقال ەلپەڭ ەتە قاپ:

- كەلٸندەر, قاراقتارىم, شەي ٸشٸڭدەر - دەپتٸ.

- جوق, اقساقال, ىراقىمەت, بٸز شەي ٸشپەيتٸن ەدٸك. بٸز سٸزگە ارنايى شارۋامەن كەلدٸك - دەگەن ەكەن ەلگٸ ەكٸ جٸگٸت.

- وي, مەن سەكٸلدٸ كەرٸ زەكتە نە شارۋالارىڭ بولۋى مٷمكٸن?

- شارۋا بولعاندا, بٸز سٸزدٸڭ ارمانىڭىزدى ورىنداۋعا كەلدٸك. ايتىڭىزشى, اقساقال, قانداي ارمانىڭىز بار? نەندەي تٸلەگٸڭٸز بار? بٸز ورىندايمىز!

- ويباي-ەۋ, كەرٸ كٸسٸدە نە ارمان بولۋشى ەدٸ?! ٶمٸرٸمنٸڭ كٶپ ۋاقىتى ايداۋدا ٶتتٸ, مەندە ارماننان گٶرٸ, ٶكٸنٸش كٶپ, شىراقتارىم... - دەيدٸ اقساقال كٷمٸلجي جەردٸ تاياعىمەن شۇقىپ تۇرىپ.

- قانداي ٶكٸنٸشٸڭٸز بار, اتا? تٷزەتەيٸك ونى دا! - دەيدٸ ەلگٸ ەكەۋٸ.

- قاراقتارىم, مەنٸڭ ٶكٸنٸشٸم كٶپ. ەڭ ٷلكەن ٶكٸنٸشٸم - ايداۋعا كەتكەندە قارت اتا-انام باقيلىق بولدى, سولاردى نە جەرلەي المادىم, نە باسىنا بارىپ دۇعا وقىمادىم. باسقا دٷنيەگە ٶكٸنبەيمٸن!

- وندا جٷرٸڭٸز بٸزبەن بٸرگە. بارىپ قۇران وقىپ قايتايىق - دەيدٸ.

- جو-جوق, مەن بارا المايمىن. ەگەر مىنا جەردەن ۇزاپ كەتسەم, مىنا تٷرمەنٸڭ سولداتتارى تەرٸمدٸ تٸرٸدەي سىپىرادى عوي! - دەپ قۇنانباي اقساقال ازار دا بەزەر بولىپ, قاشقاقتاي باستاپتى.

- اقساقال, وعان قام جەمەڭٸز, ول شارۋانى دا رەتتەيمٸز - دەپ اقساقالدى جاڭاعى ەكٸ جٸگٸت اقىرى تۋعان جەرگە باراتىن ساپارعا كٶندٸرٸپتٸ.

سودان دەيدٸ, بٸر دٶڭگەلەك تەمٸر بٸردەڭەگە وتىردىق, سەل ۇشقانداي بولدىق پا, ۇقپادىم. بٸر زاماتتا قاراسام, اتا-انامنىڭ باسىندا تۇرمىن. وي, اللا-اي! ٶزٸمنٸڭ اۋىلىم تۇر اناۋ جەردە. كٷنگە كٷيٸپ, قاپ قارا بوپ كەتكەن قازاق بالالار جٷگٸرٸپ ويناپ جٷر. سودان نە كەرەك اتا-انامنىڭ باسىندا 3 كٷن جاتىپ, دۇعا باعىشتاپ, ماۋقىمىمدى ەبدەن باستىم. قارنىم دا اشقان جوق, شٶل دە قىسقان جوق.

3 كٷن بولعاندا, ەلگٸ اق كيگەن ەكٸ جٸگٸت قايتا كەلٸپ, اقساقالدى العان جەرٸنە قايتا اپارىپ تاستاپتى. قوشتاسىپ تۇرىپ, كەتەردە اقساقالعا ەكٸ جٸگٸت بىلاي دەپتٸ: "سٸزدٸ بٸز تۋعانىڭىزدان باقىلاۋدا ۇستاپ كەلەمٸز. سٸز ٶتە جاقسى, مەيٸربان ادامسىز. سودان سٸزگە جانىمىز اشىپ, كٶمەكتەسكٸمٸز كەلدٸ. جالپى بٸزگە ادامزاتتىڭ تاعدىرىنا ارالاسۋعا رۇقسات جوق. وسى جولى رۇقسات الىپ, سٸزگە قول ۇشىمىزدى بەردٸك. بٸزدٸ ەندٸ سٸز ەشقاشان كٶرمەيسٸز. ٸزدەمەڭٸز دە, بەرٸبٸر تاپپايسىز. ساۋ بوپ تۇرىڭىز!" - دەپ اۋىزى اڭقيىپ تۇرعان اقساقالمەن قوشتاسىپ, ەكٸ جٸگٸت عايىپ بولىپتى.

قۇنانباي اقساقال جان-جاعىنا قاراسا, جاڭا عانا شابىلعان شٶپ جاتىر. بٸراز شٶمەلە ٷيٸلٸپ قاپتى. جولعا قاراسا, شاڭدى كٶتەرە قۇيعىتىپ تٷرمە باقىلاۋشىلار كەلە جاتىر ەكەن.

كەلە ساپ, ەلگٸ قانٸشەرلەر: "و, دەد مولودەتس, ستولكو سەنا ناكوسيل, تەبە دۆوينوي پاەك نازناچاەم!" - دەپ ارقاسىنان قاعىپتى.

كەيٸن بەلگٸلٸ بولعانداي تٷرمەنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ بٸرٸنشٸ كٷنٸ كەلگەندە, اقساقال جوق, بٸراق جاڭا عانا شابىلعان شٶپتٸ كٶرٸپ, ەەە, شالقاڭ اتتارىن سۋارۋعا كەتكەن ەكەن دەپ قايتىپ كەتٸپتٸ, ەرتەسٸندە جولدا قايتا-قايتا كٶلٸگٸ ٶشٸپ قاپ, شابىندىققا جەتە الماپتى, ٷشٸنشٸ كٷنٸ كەلسە, اقساقال امان-ەسەن شٶمەلەردٸ ٷيٸپ, شالعىسىنا سٷيەەەەنەپ تۇر!

مٸنە, بۇل بٸز بٸلە بەرمەيتٸن ٶمٸردٸڭ كٶپتەگەن قۇپييالارىنىڭ بٸر پاراسى عانا. سەنسەڭٸز دە ٶز ەركٸڭٸز, سەنبەسەڭٸز دە ەركٸڭٸز. ال, مەن وسى وقيعانىڭ بولعانىنا جان-جٷرەگٸممەن, قيسىنعا عانا سٷيەنەتٸن پەنداۋي ساناممەن دە سەنەمٸن, اعايىن.

وسىدان كەيٸن, بٸز قۇدايدىڭ نازارىندا ەمەسپٸز, بٸلگەنٸمٸزدٸ ٸستەپ جٷرە بەرۋگە بولادى دەپ قالاي عانا اۋىزىمىز بارىپ ايتا الامىز?!.