Akademik Ábdýáli Qaidar dúnieden ozdy

Akademik Ábdýáli Qaidar dúnieden ozdy

Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademiiasynyń akademigi, qazaq til biliminiń kórnekti mamany, belgili túrkitanýshy Ábdýáli Týǵanbaiuly Qaidar 95 jasqa qaraǵan shaǵynda qaitys boldy.

Ábdýáli Qaidar - qazaq halqynyń til biliminiń damýyna zor úles qosqan aitýly tulǵa. Ol sanaly ǵumyrynyń basym bóligin til bilimi salasyn damytýǵa, ǵalymdar daiarlaýǵa arnady. Akademik Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap qazaq tiliniń mártebesi úshin qyzmet etip, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezidenti boldy. Latyn álipbiine kóshý máselesin tuńǵysh kóterip, Elbasyǵa hat joldaǵan da - osy taý tulǵa. 

Ábdýáli Qaidar 1924 jyly 13 jeltoqsanda Almaty oblysynyń Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy Taldybulaq aýylynda dúniege kelgen. 1942 jyldyń mamyrynda qazaq orta mektebin jáne on ailyq pedagogika kýrsyn aiaqtap, ózi suranyp maidanǵa attanady. Ekinshi dúniejúzilik soǵystaǵy jaýyngerlik erligi úshin Ábdýáli Qaidar III dárejeli «Dańq» (1944), I dárejeli jáne II dárejeli «Otan soǵysy» (1944), eki márte «Qyzyl Juldyz» (1945) ordenderimen jáne «1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysynda Germaniiany jeńgeni úshin», «Máskeýdi qorǵaǵany úshin» medaldarmen marapattalǵan.

Ábdýáli Týǵanbaiuly - birqatar ataqtarǵa ie bolǵan qurmetti tulǵa. Ol - Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq ǵylym akademiiasynyń akademigi (1983), Qazaq SSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qairatkeri (1982), Shoqan Ýálihanov atyndaǵy I dárejeli syilyqtyń iegeri (1971), Túrkiianyń «Dil Kurumu» lingvistikalyq qoǵamynyń qurmetti (akademik) múshesi (1989), Bashqurtstan Ulttyq ǵylym akademiiasynyń qurmetti akademigi (1991), Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń qurmetti prezidenti (2004), QR A.Baitursynuly atyndaǵy Til bilimi institýtynyń Etnolingvistika bóliminiń bas ǵylymi qyzmetkeri, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor, qazaq etnolingvistikasynyń negizin salýshy ǵalym.

Onyń esimi ǵylymdaǵy úzdik ónegesimen ǵana belgili emes, sonymen qatar, elimizdiń rýhani-mádeni, saiasi-áleýmettik, qoǵamdyq ómirine de belsene aralasyp, bul salada da azamattyqtyń joǵary deńgeiinen kórine bildi.  

Ábdýáli Qaidardyń ǵylymdy damytý men ǵylym kadrlaryn daiarlaýdaǵy eńbekteri úkimet tarapynan joǵary baǵalanyp, «Halyqtar dostyǵy» ordeni, «Otan» ordeni, «Qurmet nyshany» (Túrkiia ordeni),  «Ana tiliniń aibary» altyn belgisimen jáne t.b. 12 medal, kóptegen qurmet gramotalarymen marapattalǵan.