Sońǵy jyldary QR Prezidenti Ákimshiliginiń jumysy úlken ózgeristerdi basynan ótkerýde. Bul - vedomstvo qyzmetine oilary erek, ideialary tyń adamdardyń kelýimen kórinis tapqan jait. Aýqymdy jumystardyń basy-qasynda júrgen sol tulǵalardyń biri - Ishki saiasat bóliminiń meńgerýshisi Aida Balaeva. Ol - «Rýhani jańǵyrý» memlekettik baǵdarlamasy jetekshileriniń biri. Aida Ǵalymqyzy NUR.KZ portalyna bergen suhbatynda óz karerasy men jeke ómirine qatysty syrlaryn jáne áleýmettik jeli, trolling, sheneýnikter, genderlik saiasatqa qatysty oilaryn bólisti.
- Siz - «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy jetekshileriniń birisiz. Onda "kishi otanymyzdyń" damýyn, kórkeiýin, onyń tarihy men tereńde jatqan syrlaryn pash etýdi maqsat tutqan «Týǵan jer» arnaiy jobasy bar. Osy oraida, týǵan aýylyńyzda sońǵy ret qai kezde bolǵanyńyzdy aityp ótseńiz.
- Ókinishke orai, jumystyń kóptigine bailanysty týǵan mekenime jii bara almai júrmin. Kishi otanǵa sońǵy ret tikelei «Týǵan jer» jobasyna qatysty jańalyǵymmen bólisý úshin barǵan edim. Ol kezde men Almaty oblysy Jambyl aýdanynyń tarihyna arnalyp jazylǵan «Qyzyr qonǵan qut meken» atty kitabymnyń tusaýkeserin ótkizdim.
Ol kitapta qasietti oryndar men uly esimderge, jer-sý attarynyń shyǵý tarihyna jáne t.b. mańyzdy taqyryptarǵa qatysty tyń derekter bar. Eń aldymen, bul jinaqtyń jańa talap jas býyn úshin paidaly bolǵanyn qaladym. Olar týyp-ósken jeriniń tarihyn tolyq bilse eken dep armandaimyn.
- Balalyq shaǵyńyzdaǵy eń aiaýly sátter esińizde me?
- Bala kezdegi barlyq sát - aiaýly, barlyq sýret - jyly. Óitkeni sezimimiz - shynaiy, oiymyz – taza, kóńilimiz – aq kezeń de – sol balaýsa kezimiz. Bul – ózimizge oralatyn, ózimizben ózimiz bolatyn kezeń.
Men týyp-ósken ólkenin taýy - asqaq, sýy - móldir, tabiǵaty - kórkem. Almaty men Almaty oblysynda bir ret kóktem mezgilinde bolyp, jer býsanyp, kún nuryna malynǵan dalaǵa qyzyl-sary qyzǵaldaqtar men qurtqashashtar tekemet bop jaiylar ǵajaiyp ýaqytty kórgen adam ár sózimdi rastaityn shyǵar. Sol kóktemder eshqashan esimnen ketpes. Biz sol shaqta bir top bala bop serýendeýge, gúl terýge shyǵýshy ek. Bir sózben aitsaq, bos ýaqytymyzdyń kóp bóligin tabiǵat aiasynda ótkizdik.
- Naǵyz kóshbasshynyń qabiletteri sizdiń boiyńyzǵa sol kezdiń ózinde sińip úlgergen shyǵar?
- Meniń oiymsha, naǵyz kóshbasshylyq qasietter adam boiynda shynaiy báseke bar ortanyń áserimen qalyptasady. Adam sondai básekede synalap, shyńdala túspek. Sóitip, "eshkimnen kem emespin, meniń de qolymnan bári keledi" degen oi paida bolady. Mektep kezinde ustazdar bizdiń synypqa úlken daiyndyqpen jáne azdaǵan úreimen kelýshi edi. Óitkeni synybymyzdaǵy shákirtter óte daryndy, bilimdi jáne jan-jaqty bolatyn. Biz olardy óz izdenimpazdyǵymyzben-aq tań qaldyrdyq. Ár bala birinen-biri qalǵysy kelmei, jańa dúnielerdi tanýǵa, bilimderin shyńdai túsýge umtylatyn. Sol sebepti oqý kezeńiniń aiaǵynda aramyzdan tórt medalist shyqty. Búginde sol ustazdarymyz bizben maqtanatyn shyǵar dep oilaimyn.
- Búgingi kúni siz QR Prezidenti Ákimshiliginiń Ishki saiasat bólimin basqaryp otyrsyz. 20 jyldyq eńbek jolyńyzda ártúrli dárejedegi vedomstvolardyń basshylyǵynda boldyńyz. Sonymen qatar Astana qalasy ákiminiń orynbasary bolyp ta qyzmet atqarǵansyz. Ómirińizdi ne sebepti memlekettik jumysqa arnadyńyz?
- Bizdiń býyn Sovet Odaǵynyń taraǵanyn kórdi. Jastyq shaǵymyz Qazaqstannyń Táýelsiz memleket retinde endi-endi aiaǵyna turyp jatqan kezeńine týra keldi. Bul, sózsiz, óte qiyn ýaqyt edi. Adamdar múmkin bolǵan jumystyń bárin istedi. Sondyqtan meniń memlekettik qyzmettegi jolym jeńil bolmady dep aitýǵa tolyq negiz bar. Alǵashqy qadamym Almaty oblysy ákimdiginiń jetekshi mamany qyzmetin atqarýshy retinde bastalǵan. Dekrettik demalysqa shyqqan mamannyń ornyna kelgen kezim-tin.
Alǵashynda, memlekettik qyzmettegi jumysym ýaqytsha dep oiladym. Biraq bári biz oilaǵandai bolmaidy ǵoi. Keiin "ýaqytsha" otyrǵan jerimnen turaqty orynǵa keldim. Sóitip, negizgi eńbek jolym bastaldy.
- Sizdiń "aspanǵa aparar baspaldaǵyńyz" qalai bastaldy? Búgingi dárejege jetkizgen jáne tulǵa retinde qalyptastyrǵan negizgi úsh qasietińizdi atai alasyz ba?
- Bul suraqqa men joǵaryda jaýap berdim dep oilaimyn. Al adamdy ereksheleitin, jetistikke jetkizetin qasietter týraly aitar bolsaq, olar: eńbekqorlyq, jaýapkershilik jáne tártip.
- Bizdiń elde tamyr-tanyssyz, aǵa-kókelersiz jaqsy qyzmetke ornalasyp, biliktiń tórine shyǵýǵa bola ma?
- Atap ótkenimdei, adam balasy eńbekqor, jaýapty hám maqsatshyl bolsa, ol qandai da bolsyn qyzmettiń shyńyna shyqpaq. Oǵan bizdiń eldegi talai beldi, syily azamattar mysal bola alady.
- Qazaqstandyq áielder saiasatta qalai "ómir súredi"?
- Áskerdegidei (jymiyp).
- Áiel adam retinde saiasi nemese genderlik diskriminatsiiamen betpe-bet kelgen kezińiz boldy ma? Mysal úshin, er azamat ózińizben bir jerde, bir deńgeide jumys atqara turyp, sizden kóp jalaqy alyp, bolmasa jumysta kóp artyqshylyqqa, iaki ústemdikke ie boldy delik...
- Bálkim. Eger mundai túsinikter áli kúnge deiin saqtalǵany ras bolsa, adamdar sondai soraqy oqiǵalarmen betpe-bet kep júrgen de shyǵar...
- Siz "jabyq adamsyz" ba?
- Joq.
- Áleýmettik jelimen dossyz ba? Feisbýkta 5 myńǵa jýyq jazylýshyńyz bar. Folloverlerińizben ara-tura aralasyp, olardyń suraqtaryna jaýap berip turasyz ba?
- Menińshe, Feisbýkta ózindik shekteý bolmaǵanda, ondaǵy dostarym 5 myń ǵana adam bolmas edi.
Taǵy bir atap óter jáit, meniń jeke akkaýntym - atqaryp júrgen qyzmetime eshqandai qatysy joq. Sol sebepti maǵan jumys babymen nemese soǵan qatysty suraq qoiatyndarǵa ádeii jaýap bermeimin. Ol úshin ózge resmi alańdar, arnaiy ortalar bar. Al, jeke suraqtarǵa kelsek, men kóp adammen aralasyp, hat jazysyp turamyn. Oi-pikirlerimmen, keńesterimmen de bólisip otyramyn.
- Jazýshylaryńyzdyń arasynda este qalarlyq pikir bildirgender, ia hat jazǵandar boldy ma?
- Túsin tústep naqty birdeńe kórsete almaimyn. Degenmen sezimderin bildirip, maǵan arnaǵan jyr joldaryn jiberip jatatyndar da joq emes.
- Bizdiń sheneýnikter ne sebepti halyqtan alystap, qupiia qarym-qatynas ustanǵandy jón sanaidy? Qazaqstandyq sheneýniktiń jaǵymsyz imidjine qalai qaraisyz? Jalpy sondai túsiniktermen kelisesiz be?
- Joq, kelispeimin. Elimizde sheneýnikterge qatysty kóbine BAQ taratqan qate aqparattardyń jáne ózge de jańsaq oilardyń áserinen týǵan, jeke tájiribege negizdelmegen teris pikirler qalyptasyp qalǵan. Árine, bizde de ózge elderdegidei qyzmettik babyn jeke basynyń sharýalary úshin asyra paidalanatyndar bar. Degenmen memlekettik qyzmetkerlerdiń kóbi - óz isine adal, jóni túzý azamattar.
- Áleýmettik jelilerdegi negativti qalai qabyldaisyz? «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasyna qatysty syn-eskertpeler az aitylmaidy. Kei kezde adamdar munyń mán-mańyzyn jete túsinbeitindei áser qaldyrady. Bul - durys uǵyna almai jatqan kópshiliktiń máselesi me, álde aqparattandyrýdyń tiimsiz jumysynan ba?
- Bul saýalǵa sonshalyq kesimdi jaýap berý áste bolmas. Tsifrly dáýirde adamdardyń kópshiligi aqparattar tasqynynyń áserinen mańyzdy málimetterdi suryptai almai jatady. Bir jaǵynan alyp qarasaq, «Rýhani jańǵyrý» sekildi barlyq qazaqstandyqqa baǵyttalǵan baǵdarlamada memlekettik organdardyń aqparat taratýy qiynǵa ainala bastady. Barsha halyqty bir mezette qyzyqtyryp, nazaryn aýdartý múmkin emestigin ózińiz de jaqsy túsinesiz.
Baǵdarlamany aldymen airyqsha belsendi azamattar, biznesmender, intelligentsiia jáne jastardyń bólek toptary erekshe qoldady. Degenmen de, baǵdarlama qazir jańa serpin aldy, áli de jumys jasaýyn jalǵastyra túspek, sol sebepti de ár kún saiyn ony qoldaýshylar sany artyp keledi. Bul protsestiń toqtamaitynyna bek senimdimin.
- Siz árqashan tartymdy, ásem kórinesiz. Munyń úlken qajyr-qairatty talap etetini áielder qaýymyna jaqsy málim. Jeke kútimge qanshalyqty kóńil bólesiz? Opa-dalap jaǵý, makiiaj jasaý sekildi kúndelikti isterge kóp ýaqyt jumsaityn shyǵarsyz?
- Meniń oiymsha, áielderdiń syrtqy sulýlyǵy men sán-symbaty – ishki áleminiń ainasy, tikelei kóshirmesi. Al, áielderdiń ishki álemi ainalasyndaǵylar úshin, ásirese er azamattar úshin árqashan jumbaq bolyp qalýy tiis.
- Sizdiń jeke qajettiligińiz, kiim-keshek, syrt kelbet, kútim jasaý otbasylyq biýdjettiń qansha bóligin quraidy?
- Bul - turaqty shyǵynǵa jatpaidy, tek qajettilikterge bailanysty.
- Siz – bir azamattyń jary jáne úsh balanyń anasysyz. Sizdiń qyzmetińiz minezińiz ben áiel retindegi bolmysyńyzǵa qalai áser etedi? Áiel zaty úshin januialyq ómirdi jaýapkershiligi mol qyzmetpen qatar alyp júrý qiyn emes pe?
- Bul suraqqa men qysqasha jaýap berer em: solai bolýy tiis.
- Olar úi sharýasyna kómektese me? Álde, siz bar máselemen ózińiz ainalysasyz ba? Úidegilerińizge turaqty túrde as ázirleýge qolyńyz tie me? Jumysyńyz da az emes, issaparlarǵa da jii shyǵasyz...
- Úi sharýasynda únemi kómektesip, balalarymdy baǵyp-qaǵyp, tárbielep júrgen anama erekshe alǵys bildirgim keledi. Ol – bizdiń tiregimiz. Meniń barlyq jetistigim - sol kisiniń qamqorlyǵy men qoldaýynyń arqasy.
Ózimdi áli kishkentai bala sezine alatynym úshin baqyttymyn!
- Qazirgi zamanda qazaqstandyq áielderge qazan-oshaq basynda ǵana júrip, óz jary men otbasyna jaqsy ómir súrý úshin qolaily múmkindik jasap, sonymen birge karera quryp, basshylyq qyzmetter atqarýǵa múmkindik bar ma?
- Qai salada bolmasyn jetistikke jetý úshin kúni-túni qaltqysyz eńbek etý kerek. Adamzatty óz álemine bailap alǵan búgingi «internet dáýirinde» úi qyzmetine qatysty sharýanyń barlyǵy avtomattandyrylsa da, olar januiadaǵy adamdardyń bir-birine degen ińkárligin, mahabbatyn jáne qamqorlyǵyn ysyryp tastai almaidy. Sol sebepti men jumysymnyń kóptigine qaramastan, jaqyn da súiikti jandar úshin úlken súiispenshilikpen as ázirleimin.
Al, shyntýaityna kelgende, bári de – jeke másele. Ár otbasynyń óz qarym-qatynasy men zańdylyqtary bar. Eń bastysy, adamdar birge baqytty kún keshýi kerek.
- Sońǵy ret kózińizge jas alǵan kezińiz esińizde me?
- Áieldiń kóz jasy men úshin tańsyq emes, onyń ústine týǵan-týys pen súiikti jandarǵa qatysty bolsa.
Sońǵy ret jaqyn adamnyń beiitinde turyp jylaǵam...
- Saiahatqa jii shyǵyp turasyz ba? Jumysyńyzǵa da, otbasyńyzǵa da kóńil bólý úshin kúshti qaidan alasyz? Meditatsiia jasaisyz ba, sportpen shuǵyldanasyz ba, án aitasyz ba, álde qurbylaryńyzben kezdesip turasyz ba?
- Ókinishke orai, tyǵyz jumys kestesine bailanysty siz aityp otyrǵannan bárine ýaqyt tabý múmkin emes. Demalys kúnderi balalaryma ýaqyt bóle otyryp, ózime qajet kúsh jinaimyn. Olar - meniń qýatym, jan-júregim jáne osal tusym.
Aýdarǵan: Ult portaly
