سوڭعى جىلدارى قر پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ جۇمىسى ٷلكەن ٶزگەرٸستەردٸ باسىنان ٶتكەرۋدە. بۇل - ۆەدومستۆو قىزمەتٸنە ويلارى ەرەك, يدەيالارى تىڭ ادامداردىڭ كەلۋٸمەن كٶرٸنٸس تاپقان جايت. اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ باسى-قاسىندا جٷرگەن سول تۇلعالاردىڭ بٸرٸ - ٸشكٸ ساياسات بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ايدا بالاەۆا. ول - «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى جەتەكشٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ. ايدا عالىمقىزى NUR.KZ پورتالىنا بەرگەن سۇحباتىندا ٶز كارەراسى مەن جەكە ٶمٸرٸنە قاتىستى سىرلارىن جەنە ەلەۋمەتتٸك جەلٸ, تروللينگ, شەنەۋنٸكتەر, گەندەرلٸك ساياساتقا قاتىستى ويلارىن بٶلٸستٸ.
- سٸز - «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى جەتەكشٸلەرٸنٸڭ بٸرٸسٸز. وندا "كٸشٸ وتانىمىزدىڭ" دامۋىن, كٶركەيۋٸن, ونىڭ تاريحى مەن تەرەڭدە جاتقان سىرلارىن پاش ەتۋدٸ ماقسات تۇتقان «تۋعان جەر» ارنايى جوباسى بار. وسى ورايدا, تۋعان اۋىلىڭىزدا سوڭعى رەت قاي كەزدە بولعانىڭىزدى ايتىپ ٶتسەڭٸز.
- ٶكٸنٸشكە وراي, جۇمىستىڭ كٶپتٸگٸنە بايلانىستى تۋعان مەكەنٸمە جيٸ بارا الماي جٷرمٸن. كٸشٸ وتانعا سوڭعى رەت تٸكەلەي «تۋعان جەر» جوباسىنا قاتىستى جاڭالىعىممەن بٶلٸسۋ ٷشٸن بارعان ەدٸم. ول كەزدە مەن الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانىنىڭ تاريحىنا ارنالىپ جازىلعان «قىزىر قونعان قۇت مەكەن» اتتى كٸتابىمنىڭ تۇساۋكەسەرٸن ٶتكٸزدٸم.
ول كٸتاپتا قاسيەتتٸ ورىندار مەن ۇلى ەسٸمدەرگە, جەر-سۋ اتتارىنىڭ شىعۋ تاريحىنا جەنە ت.ب. ماڭىزدى تاقىرىپتارعا قاتىستى تىڭ دەرەكتەر بار. ەڭ الدىمەن, بۇل جيناقتىڭ جاڭا تالاپ جاس بۋىن ٷشٸن پايدالى بولعانىن قالادىم. ولار تۋىپ-ٶسكەن جەرٸنٸڭ تاريحىن تولىق بٸلسە ەكەن دەپ ارماندايمىن.
- بالالىق شاعىڭىزداعى ەڭ اياۋلى سەتتەر ەسٸڭٸزدە مە?
- بالا كەزدەگٸ بارلىق سەت - اياۋلى, بارلىق سۋرەت - جىلى. ٶيتكەنٸ سەزٸمٸمٸز - شىنايى, ويىمىز – تازا, كٶڭٸلٸمٸز – اق كەزەڭ دە – سول بالاۋسا كەزٸمٸز. بۇل – ٶزٸمٸزگە ورالاتىن, ٶزٸمٸزبەن ٶزٸمٸز بولاتىن كەزەڭ.
مەن تۋىپ-ٶسكەن ٶلكەنٸن تاۋى - اسقاق, سۋى - مٶلدٸر, تابيعاتى - كٶركەم. الماتى مەن الماتى وبلىسىندا بٸر رەت كٶكتەم مەزگٸلٸندە بولىپ, جەر بۋسانىپ, كٷن نۇرىنا مالىنعان دالاعا قىزىل-سارى قىزعالداقتار مەن قۇرتقاشاشتار تەكەمەت بوپ جايىلار عاجايىپ ۋاقىتتى كٶرگەن ادام ەر سٶزٸمدٸ راستايتىن شىعار. سول كٶكتەمدەر ەشقاشان ەسٸمنەن كەتپەس. بٸز سول شاقتا بٸر توپ بالا بوپ سەرۋەندەۋگە, گٷل تەرۋگە شىعۋشى ەك. بٸر سٶزبەن ايتساق, بوس ۋاقىتىمىزدىڭ كٶپ بٶلٸگٸن تابيعات اياسىندا ٶتكٸزدٸك.
- ناعىز كٶشباسشىنىڭ قابٸلەتتەرٸ سٸزدٸڭ بويىڭىزعا سول كەزدٸڭ ٶزٸندە سٸڭٸپ ٷلگەرگەن شىعار?
- مەنٸڭ ويىمشا, ناعىز كٶشباسشىلىق قاسيەتتەر ادام بويىندا شىنايى بەسەكە بار ورتانىڭ ەسەرٸمەن قالىپتاسادى. ادام سونداي بەسەكەدە سىنالاپ, شىڭدالا تٷسپەك. سٶيتٸپ, "ەشكٸمنەن كەم ەمەسپٸن, مەنٸڭ دە قولىمنان بەرٸ كەلەدٸ" دەگەن وي پايدا بولادى. مەكتەپ كەزٸندە ۇستازدار بٸزدٸڭ سىنىپقا ٷلكەن دايىندىقپەن جەنە ازداعان ٷرەيمەن كەلۋشٸ ەدٸ. ٶيتكەنٸ سىنىبىمىزداعى شەكٸرتتەر ٶتە دارىندى, بٸلٸمدٸ جەنە جان-جاقتى بولاتىن. بٸز ولاردى ٶز ٸزدەنٸمپازدىعىمىزبەن-اق تاڭ قالدىردىق. ەر بالا بٸرٸنەن-بٸرٸ قالعىسى كەلمەي, جاڭا دٷنيەلەردٸ تانۋعا, بٸلٸمدەرٸن شىڭداي تٷسۋگە ۇمتىلاتىن. سول سەبەپتٸ وقۋ كەزەڭٸنٸڭ اياعىندا ارامىزدان تٶرت مەداليست شىقتى. بٷگٸندە سول ۇستازدارىمىز بٸزبەن ماقتاناتىن شىعار دەپ ويلايمىن.
- بٷگٸنگٸ كٷنٸ سٸز قر پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ ٸشكٸ ساياسات بٶلٸمٸن باسقارىپ وتىرسىز. 20 جىلدىق ەڭبەك جولىڭىزدا ەرتٷرلٸ دەرەجەدەگٸ ۆەدومستۆولاردىڭ باسشىلىعىندا بولدىڭىز. سونىمەن قاتار استانا قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى بولىپ تا قىزمەت اتقارعانسىز. ٶمٸرٸڭٸزدٸ نە سەبەپتٸ مەملەكەتتٸك جۇمىسقا ارنادىڭىز?
- بٸزدٸڭ بۋىن سوۆەت وداعىنىڭ تاراعانىن كٶردٸ. جاستىق شاعىمىز قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸز مەملەكەت رەتٸندە ەندٸ-ەندٸ اياعىنا تۇرىپ جاتقان كەزەڭٸنە تۋرا كەلدٸ. بۇل, سٶزسٸز, ٶتە قيىن ۋاقىت ەدٸ. ادامدار مٷمكٸن بولعان جۇمىستىڭ بەرٸن ٸستەدٸ. سوندىقتان مەنٸڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ جولىم جەڭٸل بولمادى دەپ ايتۋعا تولىق نەگٸز بار. العاشقى قادامىم الماتى وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ جەتەكشٸ مامانى قىزمەتٸن اتقارۋشى رەتٸندە باستالعان. دەكرەتتٸك دەمالىسقا شىققان ماماننىڭ ورنىنا كەلگەن كەزٸم-تٸن.
العاشىندا, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ جۇمىسىم ۋاقىتشا دەپ ويلادىم. بٸراق بەرٸ بٸز ويلاعانداي بولمايدى عوي. كەيٸن "ۋاقىتشا" وتىرعان جەرٸمنەن تۇراقتى ورىنعا كەلدٸم. سٶيتٸپ, نەگٸزگٸ ەڭبەك جولىم باستالدى.
- سٸزدٸڭ "اسپانعا اپارار باسپالداعىڭىز" قالاي باستالدى? بٷگٸنگٸ دەرەجەگە جەتكٸزگەن جەنە تۇلعا رەتٸندە قالىپتاستىرعان نەگٸزگٸ ٷش قاسيەتٸڭٸزدٸ اتاي الاسىز با?
- بۇل سۇراققا مەن جوعارىدا جاۋاپ بەردٸم دەپ ويلايمىن. ال ادامدى ەرەكشەلەيتٸن, جەتٸستٸككە جەتكٸزەتٸن قاسيەتتەر تۋرالى ايتار بولساق, ولار: ەڭبەكقورلىق, جاۋاپكەرشٸلٸك جەنە تەرتٸپ.
- بٸزدٸڭ ەلدە تامىر-تانىسسىز, اعا-كٶكەلەرسٸز جاقسى قىزمەتكە ورنالاسىپ, بيلٸكتٸڭ تٶرٸنە شىعۋعا بولا ما?
- اتاپ ٶتكەنٸمدەي, ادام بالاسى ەڭبەكقور, جاۋاپتى ھەم ماقساتشىل بولسا, ول قانداي دا بولسىن قىزمەتتٸڭ شىڭىنا شىقپاق. وعان بٸزدٸڭ ەلدەگٸ تالاي بەلدٸ, سىيلى ازاماتتار مىسال بولا الادى.
- قازاقستاندىق ەيەلدەر ساياساتتا قالاي "ٶمٸر سٷرەدٸ"?
- ەسكەردەگٸدەي (جىميىپ).
- ەيەل ادام رەتٸندە ساياسي نەمەسە گەندەرلٸك ديسكريميناتسييامەن بەتپە-بەت كەلگەن كەزٸڭٸز بولدى ما? مىسال ٷشٸن, ەر ازامات ٶزٸڭٸزبەن بٸر جەردە, بٸر دەڭگەيدە جۇمىس اتقارا تۇرىپ, سٸزدەن كٶپ جالاقى الىپ, بولماسا جۇمىستا كٶپ ارتىقشىلىققا, ياكي ٷستەمدٸككە يە بولدى دەلٸك...
- بەلكٸم. ەگەر مۇنداي تٷسٸنٸكتەر ەلٸ كٷنگە دەيٸن ساقتالعانى راس بولسا, ادامدار سونداي سوراقى وقيعالارمەن بەتپە-بەت كەپ جٷرگەن دە شىعار...
- سٸز "جابىق ادامسىز" با?
- جوق.
- ەلەۋمەتتٸك جەلٸمەن دوسسىز با? فەيسبۋكتا 5 مىڭعا جۋىق جازىلۋشىڭىز بار. فوللوۆەرلەرٸڭٸزبەن ارا-تۇرا ارالاسىپ, ولاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرٸپ تۇراسىز با?
- مەنٸڭشە, فەيسبۋكتا ٶزٸندٸك شەكتەۋ بولماعاندا, ونداعى دوستارىم 5 مىڭ عانا ادام بولماس ەدٸ.
تاعى بٸر اتاپ ٶتەر جەيت, مەنٸڭ جەكە اككاۋنتىم - اتقارىپ جٷرگەن قىزمەتٸمە ەشقانداي قاتىسى جوق. سول سەبەپتٸ ماعان جۇمىس بابىمەن نەمەسە سوعان قاتىستى سۇراق قوياتىندارعا ەدەيٸ جاۋاپ بەرمەيمٸن. ول ٷشٸن ٶزگە رەسمي الاڭدار, ارنايى ورتالار بار. ال, جەكە سۇراقتارعا كەلسەك, مەن كٶپ اداممەن ارالاسىپ, حات جازىسىپ تۇرامىن. وي-پٸكٸرلەرٸممەن, كەڭەستەرٸممەن دە بٶلٸسٸپ وتىرامىن.
- جازۋشىلارىڭىزدىڭ اراسىندا ەستە قالارلىق پٸكٸر بٸلدٸرگەندەر, يا حات جازعاندار بولدى ما?
- تٷسٸن تٷستەپ ناقتى بٸردەڭە كٶرسەتە المايمىن. دەگەنمەن سەزٸمدەرٸن بٸلدٸرٸپ, ماعان ارناعان جىر جولدارىن جٸبەرٸپ جاتاتىندار دا جوق ەمەس.
- بٸزدٸڭ شەنەۋنٸكتەر نە سەبەپتٸ حالىقتان الىستاپ, قۇپييا قارىم-قاتىناس ۇستانعاندى جٶن سانايدى? قازاقستاندىق شەنەۋنٸكتٸڭ جاعىمسىز يميدجٸنە قالاي قارايسىز? جالپى سونداي تٷسٸنٸكتەرمەن كەلٸسەسٸز بە?
- جوق, كەلٸسپەيمٸن. ەلٸمٸزدە شەنەۋنٸكتەرگە قاتىستى كٶبٸنە باق تاراتقان قاتە اقپاراتتاردىڭ جەنە ٶزگە دە جاڭساق ويلاردىڭ ەسەرٸنەن تۋعان, جەكە تەجٸريبەگە نەگٸزدەلمەگەن تەرٸس پٸكٸرلەر قالىپتاسىپ قالعان. ەرينە, بٸزدە دە ٶزگە ەلدەردەگٸدەي قىزمەتتٸك بابىن جەكە باسىنىڭ شارۋالارى ٷشٸن اسىرا پايدالاناتىندار بار. دەگەنمەن مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ كٶبٸ - ٶز ٸسٸنە ادال, جٶنٸ تٷزۋ ازاماتتار.
- ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ نەگاتيۆتٸ قالاي قابىلدايسىز? «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا قاتىستى سىن-ەسكەرتپەلەر از ايتىلمايدى. كەي كەزدە ادامدار مۇنىڭ مەن-ماڭىزىن جەتە تٷسٸنبەيتٸندەي ەسەر قالدىرادى. بۇل - دۇرىس ۇعىنا الماي جاتقان كٶپشٸلٸكتٸڭ مەسەلەسٸ مە, ەلدە اقپاراتتاندىرۋدىڭ تيٸمسٸز جۇمىسىنان با?
- بۇل ساۋالعا سونشالىق كەسٸمدٸ جاۋاپ بەرۋ ەستە بولماس. تسيفرلى دەۋٸردە ادامداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ اقپاراتتار تاسقىنىنىڭ ەسەرٸنەن ماڭىزدى مەلٸمەتتەردٸ سۇرىپتاي الماي جاتادى. بٸر جاعىنان الىپ قاراساق, «رۋحاني جاڭعىرۋ» سەكٸلدٸ بارلىق قازاقستاندىققا باعىتتالعان باعدارلامادا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ اقپارات تاراتۋى قيىنعا اينالا باستادى. بارشا حالىقتى بٸر مەزەتتە قىزىقتىرىپ, نازارىن اۋدارتۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن ٶزٸڭٸز دە جاقسى تٷسٸنەسٸز.
باعدارلامانى الدىمەن ايرىقشا بەلسەندٸ ازاماتتار, بيزنەسمەندەر, ينتەلليگەنتسييا جەنە جاستاردىڭ بٶلەك توپتارى ەرەكشە قولدادى. دەگەنمەن دە, باعدارلاما قازٸر جاڭا سەرپٸن الدى, ەلٸ دە جۇمىس جاساۋىن جالعاستىرا تٷسپەك, سول سەبەپتٸ دە ەر كٷن سايىن ونى قولداۋشىلار سانى ارتىپ كەلەدٸ. بۇل پروتسەستٸڭ توقتامايتىنىنا بەك سەنٸمدٸمٸن.
- سٸز ەرقاشان تارتىمدى, ەسەم كٶرٸنەسٸز. مۇنىڭ ٷلكەن قاجىر-قايراتتى تالاپ ەتەتٸنٸ ەيەلدەر قاۋىمىنا جاقسى مەلٸم. جەكە كٷتٸمگە قانشالىقتى كٶڭٸل بٶلەسٸز? وپا-دالاپ جاعۋ, ماكيياج جاساۋ سەكٸلدٸ كٷندەلٸكتٸ ٸستەرگە كٶپ ۋاقىت جۇمسايتىن شىعارسىز?
- مەنٸڭ ويىمشا, ەيەلدەردٸڭ سىرتقى سۇلۋلىعى مەن سەن-سىمباتى – ٸشكٸ ەلەمٸنٸڭ ايناسى, تٸكەلەي كٶشٸرمەسٸ. ال, ەيەلدەردٸڭ ٸشكٸ ەلەمٸ اينالاسىنداعىلار ٷشٸن, ەسٸرەسە ەر ازاماتتار ٷشٸن ەرقاشان جۇمباق بولىپ قالۋى تيٸس.
- سٸزدٸڭ جەكە قاجەتتٸلٸگٸڭٸز, كيٸم-كەشەك, سىرت كەلبەت, كٷتٸم جاساۋ وتباسىلىق بيۋدجەتتٸڭ قانشا بٶلٸگٸن قۇرايدى?
- بۇل - تۇراقتى شىعىنعا جاتپايدى, تەك قاجەتتٸلٸكتەرگە بايلانىستى.
- سٸز – بٸر ازاماتتىڭ جارى جەنە ٷش بالانىڭ اناسىسىز. سٸزدٸڭ قىزمەتٸڭٸز مٸنەزٸڭٸز بەن ەيەل رەتٸندەگٸ بولمىسىڭىزعا قالاي ەسەر ەتەدٸ? ەيەل زاتى ٷشٸن جانۇيالىق ٶمٸردٸ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مول قىزمەتپەن قاتار الىپ جٷرۋ قيىن ەمەس پە?
- بۇل سۇراققا مەن قىسقاشا جاۋاپ بەرەر ەم: سولاي بولۋى تيٸس.
- ولار ٷي شارۋاسىنا كٶمەكتەسە مە? ەلدە, سٸز بار مەسەلەمەن ٶزٸڭٸز اينالىساسىز با? ٷيدەگٸلەرٸڭٸزگە تۇراقتى تٷردە اس ەزٸرلەۋگە قولىڭىز تيە مە? جۇمىسىڭىز دا از ەمەس, ٸسساپارلارعا دا جيٸ شىعاسىز...
- ٷي شارۋاسىندا ٷنەمٸ كٶمەكتەسٸپ, بالالارىمدى باعىپ-قاعىپ, تەربيەلەپ جٷرگەن اناما ەرەكشە العىس بٸلدٸرگٸم كەلەدٸ. ول – بٸزدٸڭ تٸرەگٸمٸز. مەنٸڭ بارلىق جەتٸستٸگٸم - سول كٸسٸنٸڭ قامقورلىعى مەن قولداۋىنىڭ ارقاسى.
ٶزٸمدٸ ەلٸ كٸشكەنتاي بالا سەزٸنە الاتىنىم ٷشٸن باقىتتىمىن!
- قازٸرگٸ زاماندا قازاقستاندىق ەيەلدەرگە قازان-وشاق باسىندا عانا جٷرٸپ, ٶز جارى مەن وتباسىنا جاقسى ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن قولايلى مٷمكٸندٸك جاساپ, سونىمەن بٸرگە كارەرا قۇرىپ, باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارۋعا مٷمكٸندٸك بار ما?
- قاي سالادا بولماسىن جەتٸستٸككە جەتۋ ٷشٸن كٷنٸ-تٷنٸ قالتقىسىز ەڭبەك ەتۋ كەرەك. ادامزاتتى ٶز ەلەمٸنە بايلاپ العان بٷگٸنگٸ «ينتەرنەت دەۋٸرٸندە» ٷي قىزمەتٸنە قاتىستى شارۋانىڭ بارلىعى اۆتوماتتاندىرىلسا دا, ولار جانۇياداعى ادامداردىڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن ٸڭكەرلٸگٸن, ماحابباتىن جەنە قامقورلىعىن ىسىرىپ تاستاي المايدى. سول سەبەپتٸ مەن جۇمىسىمنىڭ كٶپتٸگٸنە قاراماستان, جاقىن دا سٷيٸكتٸ جاندار ٷشٸن ٷلكەن سٷيٸسپەنشٸلٸكپەن اس ەزٸرلەيمٸن.
ال, شىنتۋايتىنا كەلگەندە, بەرٸ دە – جەكە مەسەلە. ەر وتباسىنىڭ ٶز قارىم-قاتىناسى مەن زاڭدىلىقتارى بار. ەڭ باستىسى, ادامدار بٸرگە باقىتتى كٷن كەشۋٸ كەرەك.
- سوڭعى رەت كٶزٸڭٸزگە جاس العان كەزٸڭٸز ەسٸڭٸزدە مە?
- ەيەلدٸڭ كٶز جاسى مەن ٷشٸن تاڭسىق ەمەس, ونىڭ ٷستٸنە تۋعان-تۋىس پەن سٷيٸكتٸ جاندارعا قاتىستى بولسا.
سوڭعى رەت جاقىن ادامنىڭ بەيٸتٸندە تۇرىپ جىلاعام...
- ساياحاتقا جيٸ شىعىپ تۇراسىز با? جۇمىسىڭىزعا دا, وتباسىڭىزعا دا كٶڭٸل بٶلۋ ٷشٸن كٷشتٸ قايدان الاسىز? مەديتاتسييا جاسايسىز با, سپورتپەن شۇعىلداناسىز با, ەن ايتاسىز با, ەلدە قۇربىلارىڭىزبەن كەزدەسٸپ تۇراسىز با?
- ٶكٸنٸشكە وراي, تىعىز جۇمىس كەستەسٸنە بايلانىستى سٸز ايتىپ وتىرعاننان بەرٸنە ۋاقىت تابۋ مٷمكٸن ەمەس. دەمالىس كٷندەرٸ بالالارىما ۋاقىت بٶلە وتىرىپ, ٶزٸمە قاجەت كٷش جينايمىن. ولار - مەنٸڭ قۋاتىم, جان-جٷرەگٸم جەنە وسال تۇسىم.
اۋدارعان: ۇلت پورتالى
