Almatyda qańtardaǵy oqiǵalardy qoǵamdyq tergeý boiynsha "Aqiqat" komissiiasy baspasóz konferentsiiasyn ótkizdi, dep habarlaidy Sputnik Qazaqstan.
Komissiia jetekshisi advokat Aiman Omarovanyń aitýynsha, komissiia kimniń kináli ekenin anyqtamaidy, qandai qylmystyq quqyq buzýshylyqtar jasalǵanyn anyqtaidy.
Almatydaǵy tártipsizdikterge kimder qatysty?
Qańtardaǵy qaiǵyly oqiǵalardan keiin kóptegen qazaqstandyq qoiatyn basty suraq – Almaty men basqa qalalardy qiratyp, beibit narazylyqty qandy tragediiaǵa ainaldyrǵan adamdar kim?
"Negizinen Almatydaǵy tártipsizdikke Qazaqstan azamattary qatysty, biraq Qytai halyq respýblikasy, Ózbekstan, tipti Saýd Arabiiasynyń týmalary da qatysqan. Bul politsiia departamenti qarap jatqan ister týraly aitatyn bolsaq", - dep jaýap berdi Aiman Omarova.
Prokýratýra basshylyq etetin vedomstvoaralyq jedel-tergeý tobyndaǵy isterde kúdiktiler arasynda da basqa elderdiń azamattary kezdesedi.
"Oqiǵaǵa deiin olar qaida turǵan? Negizinen Túrkistan oblysynda turǵan. Almaty jáne Jambyl oblysynyń turǵyndary da kóp. Turaqty álde ýaqytsha turǵanyn bilmeimin. Mańǵystaý, Qyzylorda, Qaraǵandydan kelgen adamdar ustaldy. Ulty boiynsha aitar bolsaq, qazaqtar men uiǵyrlar kóp bolǵan", - dedi ol.
Almaty kóshelerinde terrorister boldy ma?
"Terrorizm týraly sóz bolǵanda, adamdar terroristiń mindetti túrde saqaly bolýy kerek dep sanaidy. Sondai-aq onyń saqaly bolmasa, mindetti túrde qandai da bir dini topqa jatýy kerek dep oilaidy. Bul – qate pikir", - dedi advokat.
Ol terrorister bolmady degen pikirmen kelispeitinin jetkizdi.
"Keibireý beibit miting boldy jáne munda terrorizm joq, al halyq terrorist emes dep jatyr... birin ekinshisimen shatastyrmaý kerek. Eshkim bizdiń halyqty terrorist dep jatqan joq. Bul jerde másele qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵan adamdar týraly bolyp otyr", - dep málimdedi Aiman Omarova.
Onyń aitýynsha, jasalǵan quqyq buzýshylyqtar Qazaqstan Respýblikasy qylmystyq kodeksiniń 225-baby boiynsha "Terrorizm aktisine" jatady.
"Jarylystar bolǵanyn joqqa shyǵarasyz ba? Árine, joqqa shyǵara almaisyz. Adamdardyń ómirine qaýip tóndirgen órteý jáne basqa da áreketter bolǵanyn joqqa shyǵara alasyz ba? Joq. Qaitys bolǵandar bar, olar az emes. Múlikke zalal kelgenin joqqa shyǵarasyz ba? Muny joqqa shyǵarýǵa bolmaidy. Qoǵamdyq tártip buzylǵanyn joqqa shyǵarasyz ba? Árine, joq. Bolǵan jaitty men qylmystyq quqyq buzýshylyq, terrorizm aktisi deýge bolady dep sanaimyn. Kóptegen adam muny túsinbesten: "terrorizm qaida? dep aiǵaiǵa salyp jatyr", - dep tolyqtyrdy advokat.
Omarova federaldy tergeý biýrosyna Qazaqstandaǵy qańtar oqiǵalary týraly saraptamalyq pikir alý úshin júgingisi keletinin aitty. Ol memlekettik ǵimarattarǵa jasalǵan shabýyldyń arnaiy operatsiia ma, joq pa, anyqtaýǵa kómektesetinin aitty.
"Áskeri zańgerler bul qarapaiym azamattar men politsiia qyzmetkerleri arasynda nemese politsiia men daiyndalǵan kásibi adamdar arasynda atys bolǵanyn anyqtai alady", - dedi Omarova.
Qansha qylmystyq is qozǵalyp jatyr?
Qazir Almaty qalasynyń politsiia departamenti men aýmaqtyq bólimsheleri 1 962 qylmystyq isti tirkedi, onyń ishinde bótenniń múlkin urlaý faktileri boiynsha – 1 577, bótenniń múlkin qasaqana joiý boiynsha – 121, qarý men oq - dárilerdi zańsyz saqtaý boiynsha 71 is bar.
Atalǵan qylmystardy jasady degen kúdikpen 308 adam ustalyp, onyń 32-si arnaiy prokýratýraǵa berildi.
Aiman Omarova arnaiy prokýratýranyń teraktilerge jáne basqa da aýyr qylmystarǵa qatysy bar dep kúdikke ilingen adamdardyń isimen ainalysatynyn aitty.
Ustalǵandarǵa qandai shara qoldanyldy?
Omarovanyń aitýynsha, quqyq qorǵaý organdary tarapynan azaptaýlar men zańsyz áreketter sany artty, óitkeni is pen ustalǵandardyń sany da kóp.
"Bul múldem durys emes, óitkeni terrorizmge qarsy tergeýlerde adam quqyqtary jii buzylady, al politsiia nemese basqa quqyq qorǵaý organdary, UQK nemese prokýratýra kóbinese bul áreketin terakt áreketi jasalǵanymen bailanystyrady", – dedi Aiman Ýmarova.
Ol Qazaqstan prezidentine "terrorizm aktisi" baby boiynsha Bas prokýratýranyń vedomstvoaralyq jedel-tergeý toby tergeitin qylmystyq isterge qatysýyna ruqsat berý týraly ótinish aitqan.
UQK qyzmetkerlerin vedomstvoaralyq tergeý tobynan shyǵarýdy talap etti
Advokat Aiman Omarova UQK qyzmetkerleriniń jappai tártipsizdikterge qatysy bar ekenin umytpai, olardy vedomstvoaralyq jedel-tergeý tobynan shyǵarýdy talap etti.
Ol komissiia Almatyda narazylyq bildirýshilerdi birneshe topqa bólip otyrǵanyn aitty:
- beibit mitingige shyqqandar;
- beibit turǵyndar men quqyq qorǵaý organdary arasyndaǵy qaqtyǵystardy týdyratyn uiymdasqan toptar;
- azamattardy qorqytý, jappai tártipsizdikterge qatysýǵa májbúrleý úshin uiymdastyrylǵan toptar;
- buiryq keletin baǵyt basshylary;
- tájiribeli basyp alatyn toptar (olardyń ishinde Omarovtyń pikirinshe, quqyq qorǵaý organdarynyń jáne UQK arnaiy bólimsheleriniń qyzmetkerleri bolýy múmkin).
UQK qyzmetkerleri mitingige shyqqan adamdarǵa ǵimarattar men qarý-jaraqty tastap ketkendikten, ol olardy tergeýge qatysýdan shyǵarýdy suraidy.
Almaty tragediiasy
Qazaqstanda qaiǵyly oqiǵalar 2022 jyldyń qańtarynyń basynda boldy. Munyń bári suiytylǵan gaz baǵasynyń eki ese ósýine qarsy jappai narazylyqtardan bastaldy jáne 11 iri qalada tártipsizdikke ulasty. Bas prokýratýra men densaýlyq saqtaý ministrliginiń málimetinshe, jappai tártipsizdik saldarynan 227 adam qaza tapty.