الماتىدا قاڭتارداعى وقيعالاردى قوعامدىق تەرگەۋ بويىنشا "اقيقات" كوميسسيياسى باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسىن ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى Sputnik قازاقستان.
كوميسسييا جەتەكشٸسٸ ادۆوكات ايمان وماروۆانىڭ ايتۋىنشا, كوميسسييا كٸمنٸڭ كٸنەلٸ ەكەنٸن انىقتامايدى, قانداي قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جاسالعانىن انىقتايدى.
الماتىداعى تەرتٸپسٸزدٸكتەرگە كٸمدەر قاتىستى?
قاڭتارداعى قايعىلى وقيعالاردان كەيٸن كٶپتەگەن قازاقستاندىق قوياتىن باستى سۇراق – الماتى مەن باسقا قالالاردى قيراتىپ, بەيبٸت نارازىلىقتى قاندى تراگەديياعا اينالدىرعان ادامدار كٸم?
"نەگٸزٸنەن الماتىداعى تەرتٸپسٸزدٸككە قازاقستان ازاماتتارى قاتىستى, بٸراق قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى, ٶزبەكستان, تٸپتٸ ساۋد ارابيياسىنىڭ تۋمالارى دا قاتىسقان. بۇل پوليتسييا دەپارتامەنتٸ قاراپ جاتقان ٸستەر تۋرالى ايتاتىن بولساق", - دەپ جاۋاپ بەردٸ ايمان وماروۆا.
پروكۋراتۋرا باسشىلىق ەتەتٸن ۆەدومستۆوارالىق جەدەل-تەرگەۋ توبىنداعى ٸستەردە كٷدٸكتٸلەر اراسىندا دا باسقا ەلدەردٸڭ ازاماتتارى كەزدەسەدٸ.
"وقيعاعا دەيٸن ولار قايدا تۇرعان? نەگٸزٸنەن تٷركٸستان وبلىسىندا تۇرعان. الماتى جەنە جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى دا كٶپ. تۇراقتى ەلدە ۋاقىتشا تۇرعانىن بٸلمەيمٸن. ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا, قاراعاندىدان كەلگەن ادامدار ۇستالدى. ۇلتى بويىنشا ايتار بولساق, قازاقتار مەن ۇيعىرلار كٶپ بولعان", - دەدٸ ول.
الماتى كٶشەلەرٸندە تەرروريستەر بولدى ما?
"تەرروريزم تۋرالى سٶز بولعاندا, ادامدار تەرروريستٸڭ مٸندەتتٸ تٷردە ساقالى بولۋى كەرەك دەپ سانايدى. سونداي-اق ونىڭ ساقالى بولماسا, مٸندەتتٸ تٷردە قانداي دا بٸر دٸني توپقا جاتۋى كەرەك دەپ ويلايدى. بۇل – قاتە پٸكٸر", - دەدٸ ادۆوكات.
ول تەرروريستەر بولمادى دەگەن پٸكٸرمەن كەلٸسپەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
"كەيبٸرەۋ بەيبٸت ميتينگ بولدى جەنە مۇندا تەرروريزم جوق, ال حالىق تەرروريست ەمەس دەپ جاتىر... بٸرٸن ەكٸنشٸسٸمەن شاتاستىرماۋ كەرەك. ەشكٸم بٸزدٸڭ حالىقتى تەرروريست دەپ جاتقان جوق. بۇل جەردە مەسەلە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامدار تۋرالى بولىپ وتىر", - دەپ مەلٸمدەدٸ ايمان وماروۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 225-بابى بويىنشا "تەرروريزم اكتٸسٸنە" جاتادى.
"جارىلىستار بولعانىن جوققا شىعاراسىز با? ەرينە, جوققا شىعارا المايسىز. ادامداردىڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶندٸرگەن ٶرتەۋ جەنە باسقا دا ەرەكەتتەر بولعانىن جوققا شىعارا الاسىز با? جوق. قايتىس بولعاندار بار, ولار از ەمەس. مٷلٸككە زالال كەلگەنٸن جوققا شىعاراسىز با? مۇنى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. قوعامدىق تەرتٸپ بۇزىلعانىن جوققا شىعاراسىز با? ەرينە, جوق. بولعان جايتتى مەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق, تەرروريزم اكتٸسٸ دەۋگە بولادى دەپ سانايمىن. كٶپتەگەن ادام مۇنى تٷسٸنبەستەن: "تەرروريزم قايدا? دەپ ايعايعا سالىپ جاتىر", - دەپ تولىقتىردى ادۆوكات.
وماروۆا فەدەرالدى تەرگەۋ بيۋروسىنا قازاقستانداعى قاڭتار وقيعالارى تۋرالى ساراپتامالىق پٸكٸر الۋ ٷشٸن جٷگٸنگٸسٸ كەلەتٸنٸن ايتتى. ول مەملەكەتتٸك عيماراتتارعا جاسالعان شابۋىلدىڭ ارنايى وپەراتسييا ما, جوق پا, انىقتاۋعا كٶمەكتەسەتٸنٸن ايتتى.
"ەسكەري زاڭگەرلەر بۇل قاراپايىم ازاماتتار مەن پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ اراسىندا نەمەسە پوليتسييا مەن دايىندالعان كەسٸبي ادامدار اراسىندا اتىس بولعانىن انىقتاي الادى", - دەدٸ وماروۆا.
قانشا قىلمىستىق ٸس قوزعالىپ جاتىر?
قازٸر الماتى قالاسىنىڭ پوليتسييا دەپارتامەنتٸ مەن اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸ 1 962 قىلمىستىق ٸستٸ تٸركەدٸ, ونىڭ ٸشٸندە بٶتەننٸڭ مٷلكٸن ۇرلاۋ فاكتٸلەرٸ بويىنشا – 1 577, بٶتەننٸڭ مٷلكٸن قاساقانا جويۋ بويىنشا – 121, قارۋ مەن وق - دەرٸلەردٸ زاڭسىز ساقتاۋ بويىنشا 71 ٸس بار.
اتالعان قىلمىستاردى جاسادى دەگەن كٷدٸكپەن 308 ادام ۇستالىپ, ونىڭ 32-سٸ ارنايى پروكۋراتۋراعا بەرٸلدٸ.
ايمان وماروۆا ارنايى پروكۋراتۋرانىڭ تەراكتٸلەرگە جەنە باسقا دا اۋىر قىلمىستارعا قاتىسى بار دەپ كٷدٸككە ٸلٸنگەن ادامداردىڭ ٸسٸمەن اينالىساتىنىن ايتتى.
ۇستالعاندارعا قانداي شارا قولدانىلدى?
وماروۆانىڭ ايتۋىنشا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان ازاپتاۋلار مەن زاڭسىز ەرەكەتتەر سانى ارتتى, ٶيتكەنٸ ٸس پەن ۇستالعانداردىڭ سانى دا كٶپ.
"بۇل مٷلدەم دۇرىس ەمەس, ٶيتكەنٸ تەرروريزمگە قارسى تەرگەۋلەردە ادام قۇقىقتارى جيٸ بۇزىلادى, ال پوليتسييا نەمەسە باسقا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, ۇقك نەمەسە پروكۋراتۋرا كٶبٸنەسە بۇل ەرەكەتٸن تەراكت ەرەكەتٸ جاسالعانىمەن بايلانىستىرادى", – دەدٸ ايمان ۋماروۆا.
ول قازاقستان پرەزيدەنتٸنە "تەرروريزم اكتٸسٸ" بابى بويىنشا باس پروكۋراتۋرانىڭ ۆەدومستۆوارالىق جەدەل-تەرگەۋ توبى تەرگەيتٸن قىلمىستىق ٸستەرگە قاتىسۋىنا رۇقسات بەرۋ تۋرالى ٶتٸنٸش ايتقان.
ۇقك قىزمەتكەرلەرٸن ۆەدومستۆوارالىق تەرگەۋ توبىنان شىعارۋدى تالاپ ەتتٸ
ادۆوكات ايمان وماروۆا ۇقك قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جاپپاي تەرتٸپسٸزدٸكتەرگە قاتىسى بار ەكەنٸن ۇمىتپاي, ولاردى ۆەدومستۆوارالىق جەدەل-تەرگەۋ توبىنان شىعارۋدى تالاپ ەتتٸ.
ول كوميسسييا الماتىدا نارازىلىق بٸلدٸرۋشٸلەردٸ بٸرنەشە توپقا بٶلٸپ وتىرعانىن ايتتى:
- بەيبٸت ميتينگٸگە شىققاندار;
- بەيبٸت تۇرعىندار مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىنداعى قاقتىعىستاردى تۋدىراتىن ۇيىمداسقان توپتار;
- ازاماتتاردى قورقىتۋ, جاپپاي تەرتٸپسٸزدٸكتەرگە قاتىسۋعا مەجبٷرلەۋ ٷشٸن ۇيىمداستىرىلعان توپتار;
- بۇيرىق كەلەتٸن باعىت باسشىلارى;
- تەجٸريبەلٸ باسىپ الاتىن توپتار (ولاردىڭ ٸشٸندە وماروۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جەنە ۇقك ارنايى بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ بولۋى مٷمكٸن).
ۇقك قىزمەتكەرلەرٸ ميتينگٸگە شىققان ادامدارعا عيماراتتار مەن قارۋ-جاراقتى تاستاپ كەتكەندٸكتەن, ول ولاردى تەرگەۋگە قاتىسۋدان شىعارۋدى سۇرايدى.
الماتى تراگەديياسى
قازاقستاندا قايعىلى وقيعالار 2022 جىلدىڭ قاڭتارىنىڭ باسىندا بولدى. مۇنىڭ بەرٸ سۇيىتىلعان گاز باعاسىنىڭ ەكٸ ەسە ٶسۋٸنە قارسى جاپپاي نارازىلىقتاردان باستالدى جەنە 11 ٸرٸ قالادا تەرتٸپسٸزدٸككە ۇلاستى. باس پروكۋراتۋرا مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, جاپپاي تەرتٸپسٸزدٸك سالدارىنان 227 ادام قازا تاپتى.
