Pýlmonolog dáriger Sattar Eraliev QazAqparat tilshisine bergen suhbatynda koronavirýs infektsiiasynyń adam densaýlyǵyna áserine jan-jaqty toqtalyp, onyń qanshalyqty qaýipti ekenin aityp berdi.
– Mamandar KVI –diń ekinshi tolqynyn JRVI men tumaý aýrýymen bailanystyryp otyr. Nege?
– Koronavirýs tumaý siiaqty jedel respiratorlyq virýstyq infektsiiaǵa jatady. JRVI — maýsymdyq aýrý. Sýyq kelgende adamnyń immýniteti tómendep, aýrý órshi túsedi. Bizdiń basty másele – KVI-men aýyrǵan naýqastar tumaý jáne jedel respiratorlyq virýstyq infektsiiamen qabat aýyrmaýyn qadaǵalaý. Mysaly bir naýqas koronavirýspen de, tumaýmen de aýrýy múmkin. Onda ol adamnyń jaǵdaiy qiyndaityny belgili. Sondyqtan da, osy jyly tumaýǵa qarsy vaktsinatsiiaǵa erekshe kóńil aýdarylǵan. Sebebi KVI-ge tumaý qosylmaýy kerek. Negizgi bailanys — osy.
– Koronavirýspen aýyrǵan adamdardyń densaýlyǵynda qandai ózgerister bolady?
– Koronavirýspen aýyrǵan naýqastardyń kóbinese ókpesi zaqymdanady. Sonymen qatar, ol ortalyq mi júiesi, júrek, baýyr, búirekke áser etedi. Nemese naýqastyń burynǵy sozylmaly aýrýyn qozdyryp jiberedi. Biraq, aita ketý kerek, keide tumaýda da mi zaqymdalady. Tipti, tumaýdyń aýyr túri ólim jaǵdaiyna ákelýi múmkin. Osyny da esten shyǵarmaǵan abzal. Alaida, osy ýaqytqa deiin birde-bir virýs koronavirýs siiaqty basqa aǵzalarǵa áser etpegen.
– Koronavirýs infektsiiasy qandai aýrýy bar adamdar úshin qaýipti?
– Koronavirýs infektsiiasynyń ózi óte qaýipti. Mysaly, tumaýmen aýyrǵan búkil naýqastardyń 0,1 protsenti qaitys bolatyn bolsa, KOVID-pen aýyrǵandardyń ishinde qaitys bolǵandardyń jiiligi 1 paiyzdan 3 paiyzǵa jetip otyr. Bul indettiń juǵý qabileti óte joǵary. Eger otbasynda bireý aýyrsa, januia múshesine juǵady. Árine, balalar men jastar aýyrmaýy múmkin nemese olarda jeńil ótýi múmkin.
–Jasyratyny joq, bul aýrýǵa qarsy ekpe de, dári de joq, qazir qoldanyp jatqan dári-dármekter aýrýdy jeńip shyǵýǵa qaýqary jete me?
– Durys aitasyz, bul aýrýǵa qarsy dári joq. Tipti, bolmaýy da múmkin. Bul álimdik meditsina tarihynda bar dúnie. Mysaly, sheshek aýrýyna dári tabylǵan joq. Osy aýrýǵa bailanysty kezinde qanshama pandemiialar boldy. Jer sharynda myńdaǵan adam kóz jumdy. Sheshekti tek vaktsinatsiialaý arkyly jeńdik. Sondyqtan, búgingi adamzattyń úmiti vaktsinada. Qýanarlyǵy — ǵalymdar KVI-ge qarsy vaktsinanyń synamada oń nátijie bergeni týraly habar jariialady. Bul, árine, adamzat úshin jaqsy habar. Negizi aýrýmen adamnyń aǵzasy kúresedi. Jeńedi, ne jeńiledi. Al, biz berip jatqan dári-dármekter aýrýǵa tótep berý úshin adam aǵzasynyń qorǵanysyna sep bolady. Mysaly, ottegi jetpei jatsa, ottegin beremiz, qan qoiýlansa, sony suiyltatyn dári beremiz. Iaǵni, simptomatiialyq em júrgizemiz. Jalpy, biz zaqymdanǵan aǵzanyń qyzmetin qalpyna keltirýge tyrysamyz.
– Bul infektsiia este saqtaý qabiletin nasharlatady degen aqparat tarap jatyr, bul qanshalyqty ras?
– Ras. Este saqtaý qabiletine áser etedi. Jańa aityp óttim, býl virýs mi men ortalyq júiesin zaqymdaidy. Osyǵan bailanysty adamnyń este saqtaý kabileti nasharlaidy. Ásirese, egde jastaǵy adamdar arasynda aýyrlaý ótedi. Alaida, ol ýaqyt óte kele qalpyna keledi. Adam aǵzasynyń ózin-ózi qalpyna keltirý rezervi úlken, biraq ol ýakyt pen shydamdylyqty qajet etedi.
– Infektsiianyń simptomsyz ótýi tek immýnitetke bailanysty ma?
– Árine, immýnitetke bailanysty. Mysaly, jastarda KOVID kóbinese simptomsyz ótedi. Keide, úlken kisilerdiń arasynda da simptomsyz ótken jaǵdailar anyqtaldy. Simptomsyz túrinde ol kisiler aýyrǵanyn bilmeidi de, basqa kisilerge, jakyndarynda, otbasy mýshelerine juqtyrýy múmkin. Bul aýrýdyń bir jaman jeri — alǵashqy 10-12 kún simptomsyz ótip, keiin belgileri shyǵýy múmkin.
– Aýrýdy ekinshi ret juqtyrý faktisi anyqtaldy ma?
– Indetti ekinshi ret juqtyrý faktisi bar. Dúniejúzinde 5-6 jaǵdai anyqtaldy. BAQ betterinde Qazaqstannan da shyqqany jazylyp jatyr. Keibir mamandar munymen kelispeidi. Desekte, kóktemde aýyrǵan naýqastardyń kaita aýyrǵany týraly aqparattar túsip jatyr. Kovidpen aýyrǵan adamda immýnitet paida bolǵanymen, ol keide úsh aiǵa ǵana sozylýy múmkin. Osy mezgilden keiin adam KOVID-ti qaita juqtyrýy mýmkin.
– Halyqqa berer keńesińiz?
– Eń aldymen úlken kisilerge erekshe nazar aýdarý qajet. Biz egde jastaǵylardy úide otyrýǵa shaqyramyz, alaida olarǵa otbasy músheleri syrttan koronavirýsty alyp kelýi múmkin. Sondyqtan, jastar barlyq sanitarlyq talapty qatań saqtaýy tiis. Qoǵamdyq kólikte, dúkenderde maskasyz júretin kisiler jii kezdesedi. Saýlyq - saqtyqta ekenin esten shyǵarmaǵan abzal.
– Suhbatyńyzǵa rahmet!
