Bári de kúni keshe siiaqty edi.
Aq tymaǵyn basa kiip, jasyl shapanyn aiqara jamylyp, qaq tórge shaljiia jaiǵasqan kári atanyń baýyryna tyǵylǵan búldirshin nemeredei erke totai bala edi.
Esh habary qaǵys qalmaityn. Eshkimi eshqaidan, eshteńeden qalys qalmaityn.
Áýeli Aqtóbedegi Jarqamysta ma, Tóbekóńde me «úiiniń tóbesine baiǵuz qonyp», aidalada aitysarǵa jan tappai, jalǵyz bolyp júrip-aq, ádebiet dúniesin dúr silkindirip, bireýlerdiń aitýynsha «qoishy bala», bireýlerdiń aitýynsha «traktorshy bala» Ótejan Nurǵaliev degen aq peren aqyn shyqty.
Araǵa jyldar túsip, astana qaýymy taǵy bir sondai poeziia výlkanynyń lapyldaýyn kútip júrgende Shymkent jaqtan habar keldi. Lengirdegi bir traktorshy bala jer jyrtyp qana qoimai, jyr sapyryp júr eken desti.
Ózinen góri súiine oqityn óleńderi men súisine tyńdaityn áni buryn jetti.
Kóp uzamai Almaty kóshelerinde pirine ergen múrittei Jumeken men Tólegennen, Shámshi men Qalaýbekten bir eli qalmai, arsalańdai kúlip, aǵynan jarylyp, aǵytyla óleń oqyp, qaralai máz-máiram qylyp ketetin aqkóńil aqyn jigit paida boldy.
Kerdeń astanaǵa kesh bas suqqanmen, qyńa da, qymsyna da qoimady. Tórden bir-aq shyqty. Sóitip óziniń ǵana emes, kúlli óz býynynyń basyn ozdyrdy.
Jastardyń ádebi jýrnalyna redaktor bolyp, jazýshylar uiymyna Ánýar, Oljas, Saiyndarmen jarysyp hatshy bolyp, óz juldyzymen qosa, talai talantty zamandastarynyń da baǵyn jandyrdy.
Qarapaiym siiaqty kóringenmen, qaisarlyǵy myqty Muhtar aýyl arasynyń miiatyn kóp mise tuta qoimady.
Kóbimizdiń aiaq-qolymyzdy eriksiz tusap-matap turatyn kózge kórinbes nebir siqyr shylbyr-shiderlerdi ýaqytyly ári batyl úze bildi.
Sonyń arqasynda, odaqtyq ádebi ordalardyń irgelerine de erterek at bailap úlgerdi.
Buryn Muqań, Sábeń, Sur Ǵabeń, Sary Ǵabeńderge ǵana jarasatyn siiaqty bop kórinetin tórlerden kúni keshe óz qasymyzda júrgen, ózi aitatyndai «torpaq tumsyq» «sary bala» Muhtardy kóretin boldyq.
Qolda ósken botanyń tailaq aty qalmaitynyna kúmándana bastadyq.
Sol Muhtar – búgin alpysta. Endi ony egde tartqyzyp, eńkeite qoimaǵanymen, alas urǵyzar armandardan góri sabańa túsirer sabyrǵa qarai bet alǵyzatyn aq samai jasqa qimai otyrmyn.
Alaida, onyń kópten beri marqum Ǵabeńmen, Qaisyn Kýlievpen, tiri Rasýl Gamzatov, Shyńǵys Aitmatov, Mustai Kárim, David Kýgýltinov, Evgenii Evtýshenkolarmen qoltyqtasyp birge júrgeni esime túsip, álgi sezimimniń ańǵaldyǵyn moiyndaýǵa májbúrmin.
Ár arqarǵa jegen otyna orai qýat, shyqqan taýyna qarai múiiz beretin shyǵar.
Bul jaǵynan, Muhtar Shahanov alpys túgili toqsanǵa shyqsa da, eshqaisymyzdyń esirkeýimiz ben músirkeýimizge muqtaj bola qoimas? Búginde ár qazaq qalamgeriniń, qudai kópsinbesin, alty myń ba, jeti myń ba, yzǵyndai bir qaýym qalamdasy bar ekeni ras, Muhtar Shahanov solardyń ishindegi esińe aldymen oralar, kózińe aldymen túser alǵadailarynyń biri ǵoi.
Demek, aǵa jasyna aǵa bolyp jete alyp otyrǵan azamatymyz ǵoi.
Ol az deseńiz, eliniń, ultynyń, rýhaniiatynyń búgingi bet júzdigi sanalyp úlgergen zamandasymyz ǵoi.
Ol ózimizdiń tól poeziiamyzdyń, onyń da qarapaiym qazaqy sana, qazaqy sezimge etene jaqyn qarabaiyr jórgeginen búgingi álemdik poeziia olimpine taisalmai, tabandylyqpen umtylyp kele jatqan alpinist aqyn.
Onyń balań jyrlary, negizinen, ánge ainalyp, aýyldaǵy jiyn-toilarda aitylyp júr. Al, keiingi jyldary kenetten minez shyǵaryp, kesek týrap, kesip aita bastaǵan keskekti poeziiasyna ózimizden góri ózgeler kóp úńilýde.
Álemdik dańq – óz ónerine myqtap senetin ár talanttyń dámeter biigi shyǵar. Oǵan jetkizetin jol-soqpaq álemdik áleýmettik bolmystyń kúrdeli qiia-qyrqalary arqyly órmeleitin shyǵar.
Muhtar da bir kezde ynty-shyntyn salyp kirisken óz aýylymyzdaǵy tirshiliktiń kóbine qolyn bir-aq siltep, sol qaralai eńseńdi basatyn asqaraly quzarttarǵa qulash sermeýge bel býǵan syńaily. Asqarǵa bet alǵan ańshydan arqar atyp keledi dep dámetken jón ǵoi. Muhtar Shahanovtyń bul talabynyń da órge basýyna tilektespiz.
Aqyn bolǵan soń albyrttyqtan ada qaidan bolsyn?! Muhtar da talai táýekelge oilanbastan bel bailaǵan siiaqty kóringenmen, kóp jerde oidaǵydai nátijelerge jetip júr. Ádebiette de, áleýmettik ómirde de kóńili qaimyǵyp, júregi shailyǵyp kórgen emes. Láiim solai bola bersin. Ásirese, kúreskerlikti biik murat tutqan qairatker azamatymyzdyń ulttyq talaiymyz talapaiǵa túsip kete jazdaǵan jyldardaǵy qaltqysyz nieti men qajyrly eńbegine qashan da rizamyz.
Aqiqatty izdemeitin kisi joq. Biraq, onyń anyq-qanyq «adresin» dál biletin «jol silteýshi» eshqashan bolǵan emes.
Sodan ba eken, álde birer kóilekti buryn tozdyrǵandyqtan ba eken, Muhtar inimizdiń ishtiń de, syrttyń da qai kókparynan da qalys qalmaiyn dep, atyna ár qamshy basqan saiyn úide otyryp taqym qysatynymyz bar.
Onymyz, bálkim, alys joryqtar men alaman báigege qosamyz dep baptaǵan tulparymyzdy jol-jónekei dodalarǵa salyp, bosqa aramter qylmaiyqshy degen nietten shyǵar.
Onyń ústine, qazir qaýymymyz óz tarihynyń eń bir talma tusyn bastan keshirýde. Ótkenimizde de, búgingimizde de kende qalyp jatqan tustarymyz az emes. Biraq, olar túńile qaraýdan góri túsine qaraýdy kóbirek kerek etetin siiaqty. Sonda ǵana táýekelimiz bekip, tirligimiz túzeler túri bar. Joǵymyz sirá kóp eken, azǵantai barymyzdyń básin túsirip, berekesin qashyrǵannan ne utamyz? Ásirese, eski jyrlarda aitylatyndai, «zamanymyzǵa tap kelgen dýlyǵaly narymyz» dep júrgen sanaýly salaýatty azamattarymyzdyń ózara júz shaiysqandarynan eshqaisymyzdyń da múiizimiz qaraǵaidai bola qoimas. Taýdaǵy tarlandar sańqyldasty eken dep, etektegi qyrǵilardy qiqýlastyrǵannan erimizdiń de, elimizdiń de tabar abyroiy shamaly.
Bundai bazynamyzdy alpystyń asqar belinen asyp, alashtyń riiasyz yqylasyna bólenip otyrǵan arys azamattarymyzǵa aitpaǵanda, kimge aitamyz?! Búgin aitpaǵanda qashan aitamyz?!
Bundai jasqa bizden buryn jetken aǵalarymyz: «alpys – tal tús» dep júr ǵoi. Alda da talai ýaqyt bar shyǵar.
Asqardan asqar asyp, alǵa umtylǵan aqyn azamattyń atynyń aryndy, qalamynyń qarymdy bola berýine tilektespiz.
Ábish Kekilbaiuly, 2002 jyl.
