Foto: ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń Baspasóz qyzmeti
Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetinde memleket qairatkeri, lingvist, túrkitanýshy ǵalym, akademik Ábdýáli Týǵanbaiuly Qaidardyń týǵanyna 100 jyl tolýyna arnalǵan «Mádeniet – órkeniet – jahaniiat konteksindegi gýmanitarlyq ǵylym: til, etnos, qoǵam» atty halyqaralyq kongress ótti.
Aýqymdy sharaǵa QR Prezidentiniń keńesshisi Málik Otarbaev, QR Parlamenti Senatynyń depýtaty Darhan Qydyráli, memleket jáne qoǵam qairatkeri, aqyn-dramatýrg Nurlan Orazalin, Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń Basqarma Tóraǵasy – Rektor Janseiit Túimebaev, professor, Egei ýniversitetindegi túrik tili men ádebieti bóliminiń basshysy Mustafa Óner, A.Baitursynuly atyndaǵy Til bilimi institýtynyń direktory Anar Fazyljan, Ábdýáli Týǵanbaiulynyń qyzdary Ásel jáne Janna Qaidar, filolog ǵalymdar, shetelden kelgen túrkitanýshylar, oqý ordasynyń oqytýshy-professorlar quramy men bilim alýshy jastar qatysty.
Kongreste Málik Otarbaev Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Hatta: «Ábdýáli Qaidar lingvistika salasynyń ózekti máselelerin tereń zerdelep, mán-mańyzy zor aýqymdy eńbekter jazdy. A.Baitursynuly atyndaǵy Til bilimi institýtynda uzaq jyl boiy jumys istep, qatardaǵy qyzmetkerden birinshi basshyǵa deiingi jemisti joldan ótti. Akademik Úkimet janyndaǵy terminologiia, onomastika komissiialarynyń jumysyn jandandyrýǵa atsalysty. Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamyn quryp, uiymnyń alǵashqy tóraǵasy boldy», – delingen.
Sonymen qatar QR Parlamenti Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń jáne Halyqaralyq túrki akademiiasynyń prezidenti Shahin Mustafaevtyń quttyqtaý hattary oqyldy.
QazUÝ rektory Janseiit Túimebaev óz sózinde Ábdýáli Qaidar til biliminiń, sonyń ishinde filologiia jáne túrkologiia salalarynyń damýyna ólsheýsiz úles qosqan qairatker tulǵa ekenin atap ótti. «Ábdýáli Týǵanbaiuly til biliminiń úlken janashyry boldy. Ana tildiń memlekettik til bolyp ornyǵýyna atsalysty. Ábdýáli Qaidar til bilimi men ádebiettaný salasynda eńbek etip júrgen kóptegen ǵalymdardyń tálimgeri, bizdiń qadirli ustazymyz. QazUÝ-da dáris oqyp, Túrkitaný jáne til teoriiasy kafedrasynyń damýyna eleýli úles qosty. Bilimdi shákirtter tárbielep, kóptegen ǵylym kandidattary men doktorlarǵa jetekshilik jasady. Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldary qabyldanǵan «Til týraly» zańynyń jańa jobasyn jasaýǵa qatysty», – dedi rektor.
Jiyn barysynda QR Parlamenti Senatynyń depýtaty Darhan Qydyráli sóz sóilep, ǵalymnyń til bilimi salasyndaǵy eńbegine toqtaldy. «Ábdýáli Týǵanbaiuly irkilissiz izdenistiń, esepsiz eńbektiń, moiymas minezdiń, taimas tabandylyqtyń adamy edi. Sondyqtan ǵalymdy ana tilimizdiń «Altyn adamy» desek bolady. Esik qorǵanyna jaqyn mańda týǵany úshin de, qaishylasqan tusta qairat kórsete júrip, qazaq tildiń mártebesi úshin kúresip, «Qazaq tili» qoǵamyn qurǵany úshin de, etnolingvistikanyń túp basynda turǵany úshin de, úndemei júrip, úlken isterdi atqarǵany úshin de osylai ataý ádiletti ári abzal bolar edi», – dedi Senat depýtaty.
Kongreste akademik Ábdýáli Týǵanbaiuly Qaidardyń ǵylymi murasynan bastaý alatyn qazaq til bilimindegi, filologiia jáne túrkitanýdaǵy ǵylymi paradigmalar talqylandy. Mustafa Óner, Nurlan Orazalin, Jamal Mankeeva, Sherýbai Qurmanbaiuly, Kárimbek Qurmanáliev jáne t.b. ǵalymdar baiandama jasap, Ábdýáli Týǵanbaiuly Qaidardyń azamattyq jáne qairatkerlik qasietine toqtaldy.
Halyqaralyq kongreste birqatar kitaptar men jinaqtyń tusaýy kesildi. Atap aitqanda: Ábdýáli Qaidardyń «Erteńin oila elińniń», «Halyq danalyǵy», A.Seiitbekovanyń Saif Saraiden aýdarǵan «Gúlistan bit-túrki» sózdigi, G. Mamyrbektiń Qutbtan aýdarǵan «Husraý ýa Shyryn» dastany, «Mádeniet – órkeniet – jahaniiat konteksindegi gýmanitarlyq ǵylym: til, etnos, qoǵam» kongresindegi baiandamalar jinaǵy.
Plenarlyq otyrys túrli taqyryptarǵa arnalǵan sektsiialarda jalǵasty.
Qaragóz Serikqyzy,
ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ, Baspagerlik, redaktorlyq jáne
dizainerlik óner kafedrasynyń oqytýshysy
