Premer-Ministr Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda ulttyq ekonomika ministri Rýslan Dálenov biznes ahýaldy jaqsartý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
R. Dálenov atap ótkendei, kásipkerlikti damytý máselesi negizgi basymdyqtardyń biri bolyp tabylady.
«Shaǵyn jáne orta biznesti damytý – ekonomikany ártaraptandyrýdyń, jumyspen qamtýdyń, makroekonomikalyq turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń, sondai-aq halyq úshin taýarlar men qyzmetter óndirisiniń basty faktory», — dedi ol.
Qazirgi jaǵdaida shaǵyn jáne orta biznesti qoldaý ózekti bolyp otyr. Sondyqtan shaǵyn jáne orta biznesti qoldaý úshin salyqtyq yntalandyrýlar berildi, nesielendirý keńeiýde jáne biznesti júrgizý sharttaryn odan ári jeńildetý boiynsha sharalar qabyldanýda.
2019 jyly ekonomikadaǵy shaǵyn jáne orta biznestiń úlesi 30,8%-dy qurady. Ótken jyly shaǵyn jáne orta biznes 31,2 trln teńgege ónim óndirdi. Respýblika boiynsha 3,4 mln adam shaǵyn jáne orta biznes salasynda jumys isteidi.
«Biznes ahýaldy jaqsartý boiynsha qabyldanyp jatqan reformalar Qazaqstannyń Doing Business reitinginde 25-shi orynǵa kóterilýine múmkindik berdi. Kásipkerlikti qoldaý jáne damytý úshin biznes ahýaldy jaqsartý boiynsha birqatar shara qabyldandy. Bul — salyqtyq yntalandyrý, tekserýlerdi qysqartý jáne nesieleýdi keńeitý. Sonymen qatar ekonomikalyq ósimdi qalpyna keltirý jónindegi jyl sońyna deiingi Keshendi jospar jáne biznesti qoldaý boiynsha qosymsha sharalar qabyldandy. Arnaiy Memlekettik komissiia jumys isteýde», — dep atap ótti ministr.
Orta merzimdi perspektivada kásipkerlik qyzmetti damytýda «jańa kún tártibi» ázirlenetin bolady. Shaǵyn jáne orta biznesti odan ári damytý baǵyty Qazaqstannyń 2025 jylǵa deiingi jańa strategiialyq josparynda retteledi.
Salyqtyq yntalandyrý boiynsha qabyldanǵan sharalar
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap arnaýly salyq rejimin qoldanatyn shaǵyn jáne mikro biznes sýbektileri úsh jylǵa tabys salyǵynan bosatyldy.
Ekonomikanyń túrli salasynda 2020 jylǵy 1 qazanǵa deiin eńbekaqy tóleý qoryna salynatyn salyqtar, áleýmettik tólemder jáne múlik salyǵy boiynsha nóldik mólsherleme belgilendi.
Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler boiynsha jyl sońyna deiin jer salyǵynyń mólsherlemesi nólge deiin tómendetildi. Sondai-aq asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy salasynda importtaý kezinde qosylǵan qun salyǵyn esepke alý ádisimen tóleý múmkindigi berildi.
2020 jylǵy 1 qazanǵa deiin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary úshin qosylǵan qun salyǵynyń mólsherlemesi 12%-dan 8%-ǵa deiin tómendetildi.
Sondai-aq 1 maýsymǵa deiin salyqtyq ákimshilendirý jáne baqylaý sharalary toqtatyldy. Barlyq shaǵyn jáne orta biznes sýbektisi úshin barlyq salyq pen áleýmettik tólemdi tóleý merzimin uzartý engizildi.
Tekserýlerdi qysqartý boiynsha qabyldanǵan sharalar
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha biylǵy 1 qańtardan bastap úsh jylǵa shaǵyn jáne mikrokásipkerlikke tekserý jáne profilaktikalyq baqylaý júrgizýge moratorii engizildi. Sonymen qatar jyldyń sońyna deiin biznestiń barlyq sanattaǵy sýbektisi úshin jańa josparly salyqtyq tekserýler júrgizilmeidi.
Kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý úshin kásipkerlerdiń «adaldyq» prezýmptsiiasy qoldanysta. Bul zańnamadaǵy ártúrli túsinikti adal kásipkerlerdiń paidasyna qoldanýǵa múmkindik beredi.
Jeńildetilgen kredit berýdi keńeitý boiynsha qabyldanǵan sharalar
«Biznestiń jol kartasy-2025» jáne «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamalary boiynsha kásipkerler úshin qaryzdyń sońǵy quny qazir endi 6%-dy quraidy.
«Biznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy boiynsha nesie kólemi 7 mlrd teńgege deiin ulǵaityldy. Sýbsidiialaý merzimi 5 jyldy quraidy. «Qarapaiym zattar ekonomikasy» boiynsha nesie somasy shektelmeidi. Al sýbsidiialaý merzimi 10 jyl.
Kepildik berý quraly jaqsartyldy. «Biznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy boiynsha kepildikter qaryz somasynyń 85%-yn quraýy múmkin. «Qarapaiym zattar ekonomikasy» boiynsha kepildik nesie somasynyń 50%-yn quraidy.
«Biznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy aiasynda salalyq shekteýler alynyp tastaldy. Bul shaǵyn jáne orta bizneske qyzmet túrine qaramastan baǵdarlamaǵa qatysýshy bolýǵa jáne jeńildetilgen qarjy alýǵa múmkindik beredi.
«Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha taýarlar men qyzmetter tizimi aitarlyqtai keńeitildi. Osy baǵdarlama boiynsha nesieleýdiń jalpy kólemi 1 trln teńgege deiin ulǵaidy.
Sonymen qatar Ulttyq bank shaǵyn jáne orta bizneske, onyń ishinde jeke kásipkerlerge salalyq shekteýsiz jeńildetilgen nesie berý baǵdarlamasyn iske qosty.
Kreditter ainalym qarajatty tolyqtyrýǵa 1 jylǵa 8%-ben beriledi. Atalǵan baǵdarlamaǵa 600 mlrd teńge bólinedi.
Jalpy, nesieleýdi ulǵaitý úshin kóptegen shekteý alyndy, tetikter jeńildetildi jáne qarajat kólemi ulǵaityldy.
Búginde barlyq baǵdarlama boiynsha kredittik portfel 1,1 trln teńgeni quraidy. 16 myńǵa jýyq joba qarjylandyryldy.
«Biznestiń jol kartasy 2025» baǵdarlamasy sheńberinde Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha jańa baǵyt iske qosylady. Bul mikro jáne shaǵyn kásipkerlikti mikrokreditteý bolyp tabylady. Biznestiń osy sanaty úshin sýbsidiialaý esebinen nesieler 6% mólsherleme boiynsha qoljetimdi bolady.
Kreditter ainalym qarajatty tolyqtyrýǵa 5 mln teńgege deiin, óndiristik qajettilikterge 20 mln teńgege deiin beriledi. Qyzmet túrleri boiynsha shekteýler bolmaidy.
Sonymen qatar memleket nesie mólsheriniń 85%-na deiin kepildik berýdi qamtamasyz etedi. Nesieni kommertsiialyq bankter men mikroqarjylyq uiymdar beredi.
Sýbsidiialaý jáne kreditterdi kepildendirý rásimderi barynsha jeńildetiledi.
Baǵdarlamanyń negizgi maqsaty mikro jáne shaǵyn biznesti jeńildetilgen nesiemen maksimaldy qamtý bolyp tabylady.
«Ekonomikalyq ósýdi qalpyna keltirý boiynsha qabyldanǵan Keshendi jospar jáne biznesti qoldaý boiynsha qosymsha sharalar kásipkerlikti damytý úshin jańa serpin beredi», — dedi R. Dálenov.
Keshendi jospar biylǵy 20 mamyrda qabyldandy. Ol salyqtyq yntalandyrý jáne ákimshilendirýdi ońtailandyrý, eksportty damytý jáne importty almastyrý, ónerkásipti damytý qoryn qurý jáne basqalardy kózdeidi.
Biznes usynystary boiynsha Keshendi josparǵa qosymsha biznesti qoldaý boiynsha qosymsha sharalar ázirlendi. Olar biylǵy 18 maýsymda Ekonomikalyq ósimdi qalpyna keltirý jónindegi memlekettik komissiianyń sheshimimen qabyldandy.
Elimizdiń barlyq óńirindegi biznes ókilderinen ózekti máseleler boiynsha kelip túsken usynystar júielendi.
Qosymsha sharalar satyp alý, qazaqstandyq úlesti qamtý, aýylsharýashylyq tehnika lizingi, kreditterdi qaita qarjylandyrý múmkindikterin, taýarlardy eksportqa shyǵarýdy jáne rásimderdi ońailatýdy kózdeidi. Sharalar kásipkerliktiń aǵymdaǵy máselelerin sheshýge baǵyttalǵan. Barlyq shara boiynsha jaýapty memlekettik organdar men uiymdar anyqtaldy jáne merzimderi belgilendi.
«2020 jylǵy 18 maýsymda Parlament biznes ahýaldy jaqsartý jónindegi zańnamalyq bastamalardyń jańa paketi qabyldady. Bul reformalardyń 8-shi paketi. Jańa zań jyljymaityn múlikpen jasalatyn kelisimderdiń qaýipsizdigin arttyrýǵa jáne kásiporyndardy tirkeýdi jedeldetýge baǵyttalǵan», — dedi ministr.
Sondai-aq zańmen birqatar qyzmetti elektrondyq formatqa aýystyrý, elektr jelilerine qosý jáne tehnikalyq jaǵynan kúrdeli emes obektilerdi salý kezinde rásimderdi qysqartý kózdelgen.
Bul jumystyń aldynda reformalardyń jeti paketi qabyldandy. Bul litsenziialardyń sanyn eki ese qysqartýǵa, ózin-ózi retteýdi engizýge jáne biznesti tekserý úshin negizder tizbesin eki esege qysqartýǵa múmkindik berdi.
Qazirgi ýaqytta 2025 jylǵa deiingi Ctrategiialyq damý josparynyń jańa redaktsiiasyn qalyptastyrý boiynsha jumystar júrgizilýde. Jańa ekonomikalyq baǵyttyń negizgi baǵdarlary aiqyndalady.
Ekonomikalyq baǵyttyń mańyzdy bóligi kásipkerlikti damytýdyń «jańa kún tártibi» bolady. Bul:
- Retteýshilik apelliatsiia institýtyn engizý. Kásipkerler men biznes-assotsiatsiialardyń shaǵymdary boiynsha apelliatsiialyq tártippen ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar aktileriniń kúshin joiý nemese toqtata turý tetigin engizý usynylady. Iaǵni bizneske kedergi keltiretin sheshimder tez joiylýy jáne túzetilýi múmkin.
- Baqylaý men qadaǵalaýdan túsetin júktemeni tómendetý. Bul josparly tekserýlerden «kásiporyndardy diagnostikalaýǵa» kóshý. Biznestiń mundai diagnostikasy jaýapkershilikke tartpai júrgiziletin bolady jáne josparly tekserýler sanyn azaitýǵa múmkindik beredi
Naryqqa kirýdi jeńildetý úshin litsenziialar men ruqsattardy maksimaldy qysqartý boiynsha jumys júrgiziledi.
Qyzmetterdi tsifrlandyrý sheńberinde biznes úshin barlyq qyzmet túrlerin elektrondyq nysanda tolyq qamtýdy qamtamasyz etý usynylady.
Memlekettik qoldaýdyń qarjylyq sharalaryn jetildirý jónindegi jumys jalǵasady. Shaǵyn jáne orta biznes «pikir jetekshilerimen» tikelei ózara is-qimyl kúsheitiledi.
Jańa orta merzimdi sharalardy iske asyrý kásipkerliktiń sapaly jáne turaqty damýyn qamtamasyz etedi. Kásipkerlikti qoldaý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar shaǵyn jáne orta biznesti nyǵaitýǵa kómektesedi. Básekelestikti damytý jáne kásipkerlik qyzmetke aralasýdy qysqartý biznes ortany edáýir jaqsartady.
Jeńildetilgen qarjylandyrý quraldary jańa kásipkerlik bastamalar úshin mańyzdy demeý bolady.
«Osynyń barlyǵy 2025 jylǵa ekonomikadaǵy shaǵyn jáne orta biznestiń úlesin 35%-ǵa deiin arttyrý strategiialyq mindetiniń oryndalýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi», — dep túiindedi R. Dálenov.
