پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ رۋسلان دەلەنوۆ بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ر. دەلەنوۆ اتاپ ٶتكەندەي, كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ مەسەلەسٸ نەگٸزگٸ باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.
«شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋ – ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدىڭ, جۇمىسپەن قامتۋدىڭ, ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ, سونداي-اق حالىق ٷشٸن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ٶندٸرٸسٸنٸڭ باستى فاكتورى», — دەدٸ ول.
قازٸرگٸ جاعدايدا شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋ ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. سوندىقتان شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋ ٷشٸن سالىقتىق ىنتالاندىرۋلار بەرٸلدٸ, نەسيەلەندٸرۋ كەڭەيۋدە جەنە بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ شارتتارىن ودان ەرٸ جەڭٸلدەتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا.
2019 جىلى ەكونوميكاداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸ 30,8%-دى قۇرادى. ٶتكەن جىلى شاعىن جەنە ورتا بيزنەس 31,2 ترلن تەڭگەگە ٶنٸم ٶندٸردٸ. رەسپۋبليكا بويىنشا 3,4 ملن ادام شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سالاسىندا جۇمىس ٸستەيدٸ.
«بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان رەفورمالار قازاقستاننىڭ Doing Business رەيتينگٸندە 25-شٸ ورىنعا كٶتەرٸلۋٸنە مٷمكٸندٸك بەردٸ. كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ جەنە دامىتۋ ٷشٸن بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا بٸرقاتار شارا قابىلداندى. بۇل — سالىقتىق ىنتالاندىرۋ, تەكسەرۋلەردٸ قىسقارتۋ جەنە نەسيەلەۋدٸ كەڭەيتۋ. سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ جٶنٸندەگٸ جىل سوڭىنا دەيٸنگٸ كەشەندٸ جوسپار جەنە بيزنەستٸ قولداۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قابىلداندى. ارنايى مەملەكەتتٸك كوميسسييا جۇمىس ٸستەۋدە», — دەپ اتاپ ٶتتٸ مينيستر.
ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ دامىتۋدا «جاڭا كٷن تەرتٸبٸ» ەزٸرلەنەتٸن بولادى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ ودان ەرٸ دامىتۋ باعىتى قازاقستاننىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ جاڭا ستراتەگييالىق جوسپارىندا رەتتەلەدٸ.
سالىقتىق ىنتالاندىرۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ارناۋلى سالىق رەجيمٸن قولداناتىن شاعىن جەنە ميكرو بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸ ٷش جىلعا تابىس سالىعىنان بوساتىلدى.
ەكونوميكانىڭ تٷرلٸ سالاسىندا 2020 جىلعى 1 قازانعا دەيٸن ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورىنا سالىناتىن سالىقتار, ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر جەنە مٷلٸك سالىعى بويىنشا نٶلدٸك مٶلشەرلەمە بەلگٸلەندٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر بويىنشا جىل سوڭىنا دەيٸن جەر سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ نٶلگە دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ. سونداي-اق اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا يمپورتتاۋ كەزٸندە قوسىلعان قۇن سالىعىن ەسەپكە الۋ ەدٸسٸمەن تٶلەۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلدٸ.
2020 جىلعى 1 قازانعا دەيٸن ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى ٷشٸن قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ 12%-دان 8%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ.
سونداي-اق 1 ماۋسىمعا دەيٸن سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋ جەنە باقىلاۋ شارالارى توقتاتىلدى. بارلىق شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸسٸ ٷشٸن بارلىق سالىق پەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدٸ تٶلەۋ مەرزٸمٸن ۇزارتۋ ەنگٸزٸلدٸ.
تەكسەرۋلەردٸ قىسقارتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بيىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ٷش جىلعا شاعىن جەنە ميكروكەسٸپكەرلٸككە تەكسەرۋ جەنە پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ جٷرگٸزۋگە موراتوريي ەنگٸزٸلدٸ. سونىمەن قاتار جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن بيزنەستٸڭ بارلىق ساناتتاعى سۋبەكتٸسٸ ٷشٸن جاڭا جوسپارلى سالىقتىق تەكسەرۋلەر جٷرگٸزٸلمەيدٸ.
كەسٸپكەرلەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ٷشٸن كەسٸپكەرلەردٸڭ «ادالدىق» پرەزۋمپتسيياسى قولدانىستا. بۇل زاڭناماداعى ەرتٷرلٸ تٷسٸنٸكتٸ ادال كەسٸپكەرلەردٸڭ پايداسىنا قولدانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جەڭٸلدەتٸلگەن كرەديت بەرۋدٸ كەڭەيتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار
«بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2025» جەنە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلامالارى بويىنشا كەسٸپكەرلەر ٷشٸن قارىزدىڭ سوڭعى قۇنى قازٸر ەندٸ 6%-دى قۇرايدى.
«بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە كٶلەمٸ 7 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتىلدى. سۋبسيدييالاۋ مەرزٸمٸ 5 جىلدى قۇرايدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» بويىنشا نەسيە سوماسى شەكتەلمەيدٸ. ال سۋبسيدييالاۋ مەرزٸمٸ 10 جىل.
كەپٸلدٸك بەرۋ قۇرالى جاقسارتىلدى. «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى بويىنشا كەپٸلدٸكتەر قارىز سوماسىنىڭ 85%-ىن قۇراۋى مٷمكٸن. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» بويىنشا كەپٸلدٸك نەسيە سوماسىنىڭ 50%-ىن قۇرايدى.
«بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى اياسىندا سالالىق شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى. بۇل شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە قىزمەت تٷرٸنە قاراماستان باعدارلاماعا قاتىسۋشى بولۋعا جەنە جەڭٸلدەتٸلگەن قارجى الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا تاۋارلار مەن قىزمەتتەر تٸزٸمٸ ايتارلىقتاي كەڭەيتٸلدٸ. وسى باعدارلاما بويىنشا نەسيەلەۋدٸڭ جالپى كٶلەمٸ 1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايدى.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە, ونىڭ ٸشٸندە جەكە كەسٸپكەرلەرگە سالالىق شەكتەۋسٸز جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىن ٸسكە قوستى.
كرەديتتەر اينالىم قاراجاتتى تولىقتىرۋعا 1 جىلعا 8%-بەن بەرٸلەدٸ. اتالعان باعدارلاماعا 600 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ.
جالپى, نەسيەلەۋدٸ ۇلعايتۋ ٷشٸن كٶپتەگەن شەكتەۋ الىندى, تەتٸكتەر جەڭٸلدەتٸلدٸ جەنە قاراجات كٶلەمٸ ۇلعايتىلدى.
بٷگٸندە بارلىق باعدارلاما بويىنشا كرەديتتٸك پورتفەل 1,1 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى. 16 مىڭعا جۋىق جوبا قارجىلاندىرىلدى.
«بيزنەستٸڭ جول كارتاسى 2025» باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جاڭا باعىت ٸسكە قوسىلادى. بۇل ميكرو جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸكتٸ ميكروكرەديتتەۋ بولىپ تابىلادى. بيزنەستٸڭ وسى ساناتى ٷشٸن سۋبسيدييالاۋ ەسەبٸنەن نەسيەلەر 6% مٶلشەرلەمە بويىنشا قولجەتٸمدٸ بولادى.
كرەديتتەر اينالىم قاراجاتتى تولىقتىرۋعا 5 ملن تەڭگەگە دەيٸن, ٶندٸرٸستٸك قاجەتتٸلٸكتەرگە 20 ملن تەڭگەگە دەيٸن بەرٸلەدٸ. قىزمەت تٷرلەرٸ بويىنشا شەكتەۋلەر بولمايدى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت نەسيە مٶلشەرٸنٸڭ 85%-نا دەيٸن كەپٸلدٸك بەرۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ. نەسيەنٸ كوممەرتسييالىق بانكتەر مەن ميكروقارجىلىق ۇيىمدار بەرەدٸ.
سۋبسيدييالاۋ جەنە كرەديتتەردٸ كەپٸلدەندٸرۋ رەسٸمدەرٸ بارىنشا جەڭٸلدەتٸلەدٸ.
باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى ميكرو جەنە شاعىن بيزنەستٸ جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەمەن ماكسيمالدى قامتۋ بولىپ تابىلادى.
«ەكونوميكالىق ٶسۋدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ بويىنشا قابىلدانعان كەشەندٸ جوسپار جەنە بيزنەستٸ قولداۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ٷشٸن جاڭا سەرپٸن بەرەدٸ», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
كەشەندٸ جوسپار بيىلعى 20 مامىردا قابىلداندى. ول سالىقتىق ىنتالاندىرۋ جەنە ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ وڭتايلاندىرۋ, ەكسپورتتى دامىتۋ جەنە يمپورتتى الماستىرۋ, ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋ قورىن قۇرۋ جەنە باسقالاردى كٶزدەيدٸ.
بيزنەس ۇسىنىستارى بويىنشا كەشەندٸ جوسپارعا قوسىمشا بيزنەستٸ قولداۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار ەزٸرلەندٸ. ولار بيىلعى 18 ماۋسىمدا ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك كوميسسييانىڭ شەشٸمٸمەن قابىلداندى.
ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸندەگٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸنەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر بويىنشا كەلٸپ تٷسكەن ۇسىنىستار جٷيەلەندٸ.
قوسىمشا شارالار ساتىپ الۋ, قازاقستاندىق ٷلەستٸ قامتۋ, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكا ليزينگٸ, كرەديتتەردٸ قايتا قارجىلاندىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن, تاۋارلاردى ەكسپورتقا شىعارۋدى جەنە رەسٸمدەردٸ وڭايلاتۋدى كٶزدەيدٸ. شارالار كەسٸپكەرلٸكتٸڭ اعىمداعى مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعىتتالعان. بارلىق شارا بويىنشا جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ۇيىمدار انىقتالدى جەنە مەرزٸمدەرٸ بەلگٸلەندٸ.
«2020 جىلعى 18 ماۋسىمدا پارلامەنت بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ زاڭنامالىق باستامالاردىڭ جاڭا پاكەتٸ قابىلدادى. بۇل رەفورمالاردىڭ 8-شٸ پاكەتٸ. جاڭا زاڭ جىلجىمايتىن مٷلٸكپەن جاسالاتىن كەلٸسٸمدەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە كەسٸپورىنداردى تٸركەۋدٸ جەدەلدەتۋگە باعىتتالعان», — دەدٸ مينيستر.
سونداي-اق زاڭمەن بٸرقاتار قىزمەتتٸ ەلەكتروندىق فورماتقا اۋىستىرۋ, ەلەكتر جەلٸلەرٸنە قوسۋ جەنە تەحنيكالىق جاعىنان كٷردەلٸ ەمەس وبەكتٸلەردٸ سالۋ كەزٸندە رەسٸمدەردٸ قىسقارتۋ كٶزدەلگەن.
بۇل جۇمىستىڭ الدىندا رەفورمالاردىڭ جەتٸ پاكەتٸ قابىلداندى. بۇل ليتسەنزييالاردىڭ سانىن ەكٸ ەسە قىسقارتۋعا, ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەۋدٸ ەنگٸزۋگە جەنە بيزنەستٸ تەكسەرۋ ٷشٸن نەگٸزدەر تٸزبەسٸن ەكٸ ەسەگە قىسقارتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا 2025 جىلعا دەيٸنگٸ Cتراتەگييالىق دامۋ جوسپارىنىڭ جاڭا رەداكتسيياسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتىڭ نەگٸزگٸ باعدارلارى ايقىندالادى.
ەكونوميكالىق باعىتتىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ «جاڭا كٷن تەرتٸبٸ» بولادى. بۇل:
- رەتتەۋشٸلٸك اپەللياتسييا ينستيتۋتىن ەنگٸزۋ. كەسٸپكەرلەر مەن بيزنەس-اسسوتسياتسييالاردىڭ شاعىمدارى بويىنشا اپەللياتسييالىق تەرتٸپپەن ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار اكتٸلەرٸنٸڭ كٷشٸن جويۋ نەمەسە توقتاتا تۇرۋ تەتٸگٸن ەنگٸزۋ ۇسىنىلادى. ياعني بيزنەسكە كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن شەشٸمدەر تەز جويىلۋى جەنە تٷزەتٸلۋٸ مٷمكٸن.
- باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدان تٷسەتٸن جٷكتەمەنٸ تٶمەندەتۋ. بۇل جوسپارلى تەكسەرۋلەردەن «كەسٸپورىنداردى دياگنوستيكالاۋعا» كٶشۋ. بيزنەستٸڭ مۇنداي دياگنوستيكاسى جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتپاي جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى جەنە جوسپارلى تەكسەرۋلەر سانىن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ
نارىققا كٸرۋدٸ جەڭٸلدەتۋ ٷشٸن ليتسەنزييالار مەن رۇقساتتاردى ماكسيمالدى قىسقارتۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلەدٸ.
قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرٸندە بيزنەس ٷشٸن بارلىق قىزمەت تٷرلەرٸن ەلەكتروندىق نىساندا تولىق قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلادى.
مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ قارجىلىق شارالارىن جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس جالعاسادى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەس «پٸكٸر جەتەكشٸلەرٸمەن» تٸكەلەي ٶزارا ٸس-قيمىل كٷشەيتٸلەدٸ.
جاڭا ورتا مەرزٸمدٸ شارالاردى ٸسكە اسىرۋ كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ساپالى جەنە تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ نىعايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. بەسەكەلەستٸكتٸ دامىتۋ جەنە كەسٸپكەرلٸك قىزمەتكە ارالاسۋدى قىسقارتۋ بيزنەس ورتانى ەدەۋٸر جاقسارتادى.
جەڭٸلدەتٸلگەن قارجىلاندىرۋ قۇرالدارى جاڭا كەسٸپكەرلٸك باستامالار ٷشٸن ماڭىزدى دەمەۋ بولادى.
«وسىنىڭ بارلىعى 2025 جىلعا ەكونوميكاداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸن 35%-عا دەيٸن ارتتىرۋ ستراتەگييالىق مٸندەتٸنٸڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەپ تٷيٸندەدٸ ر. دەلەنوۆ.
