Tanymal aitysker aqyn, "Altyn dombyra" iegeri Aspanbek Shuǵataevtiń aitysta aitqan jyr shýmaqtaryn oqyrman nazaryna usynamyz.
***
Doly da doly, doly kún,
Jurtymnyń nege joly muń?
Bilikten bastap báriniń,
Jaltaqtyq basqan kóńilin.
Biz – qazaq degen xalyqpyz,
Zamany qalai qubylsa,
Qisaitqan solai bórigin.
Qý túlki ǵumyr keshse de,
Júregin bergen bóriniń.
Tilime tiek eteiin,
Taýqymet tartqan búgingi,
Qazaqtyń árbir óńirin.
Qaraǵandy dep jylaimyn,
Qyzdyra almaǵan kórigin,
Kórshige bergen kómirin.
Sap qurar talai jigittiń,
Shaxtylar qiǵan ómirin.
Otqa jaǵyp eginin,
Kárister aldy bólshektep,
Qanyshtyń tapqan ónimin.
“Er jaqsysy...” degendei,
Túrmege jaýyp Serigin.
Gei-klýbta júr synyǵy,
Keshegi Sáken seriniń.
Óskemen dep jylaimyn,
Shýyldap júrgen shyǵysym,
Qazaqtar jasap jumysyn,
Orystar asap yrysyn.
Arbalap ketti kúieýi,
Altaidyń altyn-kúmisin.
Ordasynan aiyrdyq,
Oralxannyń Kerbuǵysyn.
Radiatsiia jutqan Semeidiń,
Taryltyp bittik tynysyn.
Altaiy qys kelgende,
Tentirep júrgen týysym.
Qairan da meniń qazekem,
Óz eliń, óz jerińde,
Ógei ulttyń birisiń.
Osynsha baitaq dalamdy,
Qorǵap edi babam kim úshin?!
Túbi bir qazaq qolǵa alar,
Er Qabanbaidyń qylyshyn.
Kereký dep jylaimyn,
Janymdy muń men sher jeidi.
Táýelsizdik alsaq ta,
Pavldyń aty ólmeidi.
Kýtýzovtyń ornyna,
Máshekeń nege kelmeidi?!
Aitady, kóńil senbeidi,
Júrekti qaitip emdeidi?
Aspan kózdi qabandar,
Tórimde jatyp jem jeidi.
Bailyǵyn qazyp qazaqtyń,
Ailyǵyn durys bermeidi.
Bilik te jónge kónbeidi.
Orys qulasa kóred te,
Qazaq jylasa kórmeidi.
Minbege kelgen ákimin,
Túrmege salyp “jóndeidi”.
Odan da sottamai ma?
Bailyǵymdy tonaǵan,
Ibragimov, Mashkeevich degendi.
Ketkenderdi betimen,
Súndettegen shetinen,
Saǵynyp ketem Shoń bidi.
Kókshetaý dep jylaimyn,
Aspan súigen aidaryn.
Babam qorǵap qalǵan jer,
Ushymenen naizanyń.
Aqan seriler shyrqasa,
Oqjetpesiń túgili,
Tyńdatqan deidi aiǵa ánin.
Sol jerdi keshe orystan,
Qorǵap qalǵan bir túnde,
Ardaqty anam Aiǵanym.
Qadirińdi túsinbes,
Qaraǵaiyńdy qyrqa sap,
Kazino salǵysh bailaryń.
Jer betiniń jartysy,
Jaz bolsa órip júredi,
Kólińniń qalqyp qaimaǵyn.
Jyn ordasy ǵyp almaiyq,
Han ordasy atanǵan,
Abylaidyń jailaýyn!
Qostanai dep jylaimyn,
Basqadan qoiǵan bastyǵyn.
Otardy salyp aldyna,
Baqtashy qoiǵan qasqyryn.
Qairan da meniń qazekem,
Taý ǵylyp úigenmen astyǵyn,
Toltyra almai áli júr,
Túbi tesik qapshyǵyn.
Úmittenip keledi,
Erteń bolar dep jaqsy kún!
Tórimdi taptap bógdeler,
Tóremniń baýyry tas búgin.
Jalǵyz qalmasam bolar ed,
Beiitindei baqsynyń.
Petropavl dep jylaimyn,
Máskeýge burǵan esigin.
“Baiý-baiýmen” terbetken,
Bóbegi jatqan besigin.
Qyzylsyrap jatpas em,
Qyzyljar bolsa esimim.
Basa-kóktep basqa ulttar,
Júrgized deidi sheshimin.
Babamnan surap keshirim,
Qudaidyń kúttim nesibin.
Kúter me eken bir baqyt,
Biter me eken osy kún!
Tarazym dep jylaimyn,
Taýsylmai qoidy-aý qý synaq.
Aiyr qalpaqty qyrǵyzǵa,
Alaqan jaiǵan sý surap.
Eki myń jyldyq qaladan,
Eki kún saiyn shý shyǵad.
Rýxym solai tunshyǵad,
Búgingi kókek analar,
Dalada qalǵan balalar,
Jaýaby joq myń suraq.
Shúkir etýdiń ornyna,
Qudaiǵa nege qyrsyǵad?!
Senen basqa bir adam,
Ala almai júr ul surap.
Qaiteiin keibir adamnyń,
Kókiregine túspei júr,
Kórge de túsken kún shýaq.
Shymkentim dep jylaimyn,
Ózbekter terip maqtasyn,
Kiim qylyp satqasyn.
Kári-jasy jaǵalap,
Siynyp júrse aralap,
Kesenelerdiń qaqpasyn.
Nuráli deitin nemeler,
Paiǵambarmyn dep shatqasyn.
Mektepte oqityn qyzdardyń,
Aiaǵy aýyrlap jatqasyn.
Aibozdary Alashtyń,
Qai jaqqa burdyń at basyn.
Qazaqty azyp-tozýdan,
Qudaiym ózi saqtasyn!
Qyzylorda dep jylaimyn,
Tartylǵan teńiz sýlary.
Geptilinen jer qýrady.
Ýdan jaman ýrany,
Dalamnyń betin ýlady.
Adamnyń kóngish qý jany.
Baiqońyrym bolyp tur,
Reseidiń týlaǵy
Sol jaily oilana ma eken,
Kebeje qaryn, keń qursaq,
Biliktiń bóspe qýlary?
Táýelsizdigim týsa da,
Táýbeli kúnim týmady.
Almatym dep jylaimyn,
Kóringenimen súikimdi,
Kóńildi terbep kúi túrli,
Kúnde jiyn mitingi.
Tún bolsa jeri julqynyp,
Qashyratyn uiqyńdy.
Almatyny bir kezde,
Alma baǵy deitin-di.
Ujmaqtyń jemisin,
Senen ǵana jeitin-di.
Orynyna ordaly,
Bailar soqqan úi turdy.
Taýǵa barsań – túrikter,
Qyrǵa barsań qytailar,
Syǵyp jatyr bitińdi.
Bairaǵy joq bireýler,
Shegaradan kirip ap,
Shyǵarmasyn itińdi.
Abai bol, Qazaq balasy,
Táýelsizdiktiń jolynda,
Qanshama bastar úitildi...
Atyraý dep jylaimyn,
Elmen bir ómir súrmegen.
Maxambettiń kezinde,
Qazaqqa eshkim kúlmegen.
Týyńnan bólek adamdar,
Týyrlyǵyńdy tilmegen.
Al qazir saqtanǵan durys,
Syrttan kelgen kirmeden.
Biri bylyqqan dinmenen.
Biri bylyqqan jynmenen.
Munaiyńdy burǵylap,
Mańdaiyńnan urǵylap,
Jigerińdi qum etken,
Jibegińdi júndegen.
Uldaryńdy qul degen,
Qyzdaryńdy kúń degen.
Abai bol, Qazaq balasy,
Itpenen birge uiyqtaǵan,
Birge oianady búrgemen.
Qarqaram altyn, qarnym ash,
Qaida baryp kún kórem?!
Aqtóbe dep jylaimyn,
Sózime qulaq salyńdar.
Shaǵylyp jatqan taýym bar,
Talaýǵa túsken malym bar,
Atylyp jatqan erim bar,
Satylyp jatqan arym bar.
Qasqaldaqtai qanym bar!
Bas barmaqtai baǵym bar!
Ushyryp alam demeseń,
Tórt qubylańdy tiregen,
Araq zaýytty jabyńdar!
Aýzynan Alla túspegen,
Qymyzdan basqa ishpegen,
Keshegi qaida nar uldar?
Hanshalar men xanymdar,
Jylamaǵanda qaitesiń,
Basqaryp júrse jurtymdy,
Ǵalymdar ketip zalymdar,
Daryndar ketip qaryndar...
Mańǵystaý dep jylaimyn,
Tulpary ketpes kermeden.
Beket atam jatqan jer,
Shyraǵy dinniń sónbegen.
Batystyń bylǵap aidynyn,
Kaspidiń soryp bailyǵyn,
Kásip qyp alǵan mai muryn,
Kók attylar júr kóldeneń.
Qairan da meniń qazekem,
Balyqshynyń ulyndai,
Teńizde júrip shóldegen.
Jańaózen jatyr janynda,
Shyńǵyrtyp otqa salsa da,
Shyqpaǵan jany keýdeden.
Qabyrǵasyn qaýsatyp,
Bir-birindep sókse de,
Qabaǵyn shytyp kórmegen.
Kishi júzim, aman bol,
Arysy ólip ketse de,
Namysy boida sónbegen!
Astana dep kúlemin,
Sózi de nur,áni nur,
Áni túgil táni nur,
Táni túgil jany nur,
Jany túgil xany Nur!
Astanada bári júr,
Qazanatymnyń qasynda,
Qaba jaldy jaby júr.
Azamatymnyń qasynda,
Azǵan ury-qary júr.
Korolge sengen damy júr.
Altylyqtyń jaǵdaiy,
Tuz kózirge báribir.
Sýyq qala bolǵanmen,
Saryarqamnyń sáni bul.
Qazaq aman bolsa eken,
Jany bólek, qany bir!
Qumai da qumai, qumai kún!
Quldilap tómen qulaimyn.
Kúibeńmen ótken kúnderge,
Kúlkimdi berip muńaidym.
Jartykesh tilim zarlanǵan,
Obalyn kimnen suraimyn?
Dinimniń dińi shaiqalǵan,
Dáris ap júrmiz shaitannan,
Qudaiǵa qaitip unaimyn?!
Shashylǵan eldiń tarydai,
Shańyraǵyn qaitip quraimyn?!
Ketigi ketken dúnieniń,
Tetigin qalai buraimyn?!
Adasyp bara jatyrmyz,
Amanynda kún-aidyń.
Qyztekeleri qaptaǵan,
Arýy ardan attaǵan
Eli arysyn joqtaǵan
Eri namysyn taptaǵan
Ne zaman boldy aqtaban?
Arylar ma eken bu qaiǵym,
Kókbairaǵymdy qushaqtap,
Qazaqtyǵym dep jylaimyn
Azattyǵym dep jylaimyn.
Aspanbek ShUǴATAEV, aitysker aqyn
"Jas Alash" gazeti
