Jasymyz birazǵa kelgen soń qoǵamdaǵy qubylystardy burynǵy kezeńmen salystyryp qaraimyz. Al otyzdyń ar jaq-ber jaǵyndaǵy jastar burynǵy ýaqytta sózdiń áseriniń qandai bolǵanyn kórmegen soń salystyra almaidy. Kommýnistik partiianyń bárimizdi buidalap ustap turǵan tusynda da kez kelgen saladaǵy kemshilikti aitýǵa, jazýǵa bolatyn, direktordyń, orynbasardyń ózge de laýazymdy qyzmetkerlerdiń jumysy synalatyn, biraq partiiaǵa til tigizbeitin.
Alda-jalda oblystyq nemese respýblikalyq basylymnyń betinde elge belgili adamdar, kánigi jýrnalister basshylarǵa syn aitsa, ol mindetti túrde Ortalyq Komitettiń tiisti bólimderinde talqylanatyn. Eń aldymen gazettiń betinde jariialanǵan faktiniń ras-ótirigi anyqtalatyn. Ras bolsa shara qoldanylatyn, ótirik bolsa jýrnalistiń basyna áńgirtaiaq ornatatyn. Sózdiń suraýy bolatynyn eskergen soń jýrnalister de maqalasyna negizsiz fakti qospaityn. Áli kúnge esimde, Qyzylorda oblystyq Atqarý komiteti tóraǵasynyń orynbasarynyń aty «Izvestiia» gazetindegi bas maqalaǵa shyǵyp ketken eken. Sondaǵysy Syrdyń jaǵasynan eki qabatty úi saldyrypty. Ol úige Qaltai Muhamedjanovtyń 50 jyldyq toiynda Tahaýi Ahtanov, Qalaǵań úsheýmiz baryp dám tatqanbyz. Búgingi aýdan ákimderiniń úilerine qaraǵanda ol ánsheiin kepe ǵana. Maqalanyń ishindegi bir abzats úshin álgi orynbasar partiialyq biletten de, jumystan da qaǵylyp qalǵan edi. Sóz ótetin, sózben aitylǵan syn ótetin sondai kezeńder boldy. Al qazir dúnieni tóńkerip aitsań da, sózge qulaq asar bolmai tur.
Budan biraz jyl buryn Sherhan Murtaza men Kamal Smaiylovtyń bir-birine jazǵan hattary qoǵamǵa sál de bolsa serpin bergen edi. Keiingi ýaqytta basshylar birte-birte sózge mán bermeitin boldy. Olar pliýrealizm degendi basqasha túsinetin boldy. Árkim óz pikirin aitýǵa qaqyly, ol óz pikiri. Eger bireý tosyn usynys, jón syn aityp jatsa, oǵan qarsy pikir uiymdastyra salady. Sizge unamasa basqaǵa unap jatyr degen jeleýmen teledidardan adamdardy sóiletedi, ne gazet betinen maqala shyǵartady. Sóitip, ózgerý kerek másele ózgermeidi, halyqtyń da oǵan ábden eti úirenip ketti. Aitylady, aitylady da, aitylǵan jerde qalady. Keremet maqala jariialansa jurt qos qoldap qoldaidy, «Sen jaqsy jazypsyń, sen aitpasań kim aitady, qazir halyqtyń múddesin jazýshylar ǵana qorǵaidy ǵoi», – dep máz bolady. Sóite tura eshteńe ózgermeitinin ishteri sezedi.
«Tyńdalmaǵan sóz jetim» qalǵandyqtan da qoǵamda boikúiezdik, selqostyq, nemqurailylyq qalyptasty. Ashyq aitylady, ótkir jazylady, biraq bilik báribir óz degeninin jasaidy degen pikir qoǵamǵa ornyǵyp aldy. Ony bilik jaǵy da oqidy, oqidy da, aitsa aita bersin, sóz bostandyǵy ǵoi dep, soǵan ysyryp qoia salady. Bilik eshkimnen aqyl suramaityn dárejege jetti. Halyqtyń pikirin tumshalap jatqan eshkim joq, halyqtyń aitýǵa múmkindigi bar, tsenzýra joq dep qarap otyr. Aitylǵan, jazylǵan kemshilikterdi jóndeýge talpynbaidy. Buryn Ortalyq komitette mádeniet jáne úgit nasihat degen bólimder boldy. Osy eki bólim bizdiń ideologiiamyzdy basqaryp otyratyn. Aitylǵan máselege mindetti túrde moiyn buryp, mindetti túrde shara qoldanatyn. Ne kemshilikti jóndeiik, ne durys-burystyǵyn anyqtaityn. Qazir bizdiń ortalyq apparattarymyzda baspasózben jumys isteitin bólimder joq. Jalpy, ishki saiasat bólimi degenniń fýnktsiiasyna ne kiretinin, naqty qandai jumys atqaryp jatqanyn bilmeimiz. «It úredi, kerýen kóshedi» degen printsippen bizdiń qoǵam ilgeri jyljyp barady. Eldiń pikirine, eldiń ishinen shyqqan tulǵalardyń sózine eleń etpeitin dárejege jetti. «Sóz túzeldi, tyńdaýshy sen de túzel» degen úmitti kezeńnen ótip kettik. Bul jait meni de ashyndyrady. Qoǵamǵa paidam tie me, myna kemshilikti aitsam túzele me, degen oimen birshama maqalalar jazdym, kóp eńbektendim. Eshkim qulaq aspaǵan soń, aitarlyqtai nátije bolmaǵan soń qoidym. Kóziqaraqty jurt ony biledi. Aitylǵan sóz aitylǵan jerde qalyp jatyr. Sóz bar, qulaq joq, qulaq bolsa, qulyq joq zamanda ómir súrip jatyrmyz.
Dýlat Isabekov,
jazýshy, dramatýrg,
QR Memlekettik
syilyǵynyń laýreaty
