بٷگٸنگٸ مەديتسينانىڭ دامىعانى سونشالىق, ادامنىڭ كەز كەلگەن اعزاسىن قينالماي اۋىستىراتىن بولدى. ٶكپە, جٷرەك, ۇيقى بەزٸ, باۋىردى اۋىستىرۋ بىلاي تۇرسىن, قازٸر ەيەلدٸ – ەركەككە, ەركەكتٸ – ەيەلگە اينالدىرۋ دا تٷك بولماي قالدى. قورقىنىشتىسى سول, سوڭعى جىلدارى جاراتىلىستىڭ زاڭىنا قارسى شىعىپ, ٶزٸنٸڭ جىنىسىن اۋىستىرۋعا ىنتا بٸلدٸرگەندەردٸڭ قاتارى كٶبەيگەن. بۇرىن قوعامعا جات مۇنداي كٶرٸنٸستەر تەك باتىس ەلدەرٸنە تەن سەكٸلدٸ كٶرٸنەتٸن. سٶيتسەك, كٷللٸ ەلەمدٸ الاڭداتىپ وتىرعان بۇل كەساپات قازاقستاندى دا اينالىپ ٶتپەپتٸ. ەلٸمٸز زاڭ جٷزٸندە رۇقسات بەرگەن 2009 جىلدان بەرٸ ەلٸمٸزدە 25 ادام جىنىسىن اۋىستىرىپ ٷلگەرگەن. قر ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنٸڭ بەرگەن اقپاراتى بويىنشا, 2015 جىلى – 8 ادام, بىلتىر 3 ازامات جىنىسىن اۋىستىرۋعا بايلانىستى اتى-جٶنٸن ٶزەرتكەن ەكەن. سونىڭ ٸشٸندە تٶرتەۋٸ جىنىسىن ەيەلدەن ەركەككە اۋىستىرسا, تٶرتەۋٸ كەرٸسٸنشە, ەركەكتەن ەيەلگە «اينالعان».
ەلەمدەگٸ احۋال الاڭداتارلىق
مەديتسينا تٸلٸندە جىنىس اۋىستىرۋدى «ترانزيشەن» دەپ اتايدى. ياعني, اعىلشىن تٸلٸنەن اۋدارعاندا «اۋىسۋ, ٶتۋ» دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ. جاراتىلىسىندا ەيەل بولا تۇرا ٶزٸن ەركەك سەزٸنەتٸندەردٸ نەمەسە تۋمىسىنان ەركەك بولا تۇرا ەيەل رٶلٸن الىپ جٷرگەندەردٸ جىنىستىق سەيكەسسٸزدٸگٸنە قاراي, «ترانسگەندەرلەر» دەيدٸ.
ەلەم بويىنشا جىنىس اۋىستىرۋ وپەراتسيياسى العاش رەت 1931 جىلى ەينار ۆەگەنەر ەسٸمدٸ دانييالىق سۋرەتشٸگە جاسالعان ەكەن. باستاپقىدا جۇبايىنىڭ ٶتٸنٸشٸمەن ەيەل بولىپ كيٸنٸپ, جاڭا تۋىندىنىڭ كەيٸپكەرٸنە اينالعان ول بٸرتە-بٸرتە ەيەل كيٸمٸن ٷستٸنەن تاستامايتىن بولعان. سەبەبٸن سۇراعان جاقىندارىنا ول ٶزٸن ەيەل كەيپٸندە ٶتە ىڭعايلى سەزٸنەتٸنٸن ايتقان. اقىرى ەينار جىنىسىن اۋىستىرۋعا وتا جاساتىپ, ەسٸمٸن ليلي ەلبا دەپ ٶزگەرتەدٸ. ناعىز ەيەل بولىپ, بالا تۋعىسى كەلگەن ول بٸرنەشە رەت جاتىر جاساتۋعا دا ەرەكەت ەتكەن ەكەن. الايدا بويىنا كٷشپەن قوندىرىلعان جاتىردى جاتىرقاعان اعزاسى بٸر كٷندە سىر بەرٸپ, ەينار قايتىس بولادى.
جالپى, حح عاسىردىڭ باسىندا ٶزٸنٸڭ ەۋ باستاعى جاراتىلىسىن «قاتەلٸك» دەپ تانىپ, جىنىسىن اۋىستىرعىسى كەلەتٸندەرگە بٸردەن «شيزوفرەنييا» دەگەن دياگنوز قويىپ, ولاردى ٶمٸرباقي پسيحياترييالىق اۋرۋحانادا قاماپ ۇستاعان ەكەن.
قوعامنىڭ وسىنداي قارسىلىعىنا قاراماستان, جىنىس اۋىستىرۋ وپەراتسيياسىن جاسىرىن جاسايتىن كلينيكالار دا بولعان. 1940 جىلى گارولد جيل اتتى ەيگٸلٸ ەسكەري حيرۋرگ اعىلشىن قىزى لاۋرە ديللونعا وتا جاساپ, ونى ەركەك ەتٸپ شىعارادى. 1953 جىلى دجوردج ۋيليام ەسٸمدٸ امەريكالىق سولدات ەيەلگە اينالادى.
ترانسگەندەرلەردٸڭ قاۋلاپ كٶبەيگەن شاعى – 1972 جىل. دەل وسى جىلى بٶتەن اعزانى قوندىرعان كەزدە يممۋنيتەتتٸڭ قارسىلىعىن باساتىن «تسيكلوسپورين» دەرٸسٸ پايدا بولعان. وسى پرەپاراتتىڭ ارقاسىندا تالاي وپەراتسييالار سەتتٸ ٶتٸپ, بۇرىن اعزانىڭ جاڭا ورگاندى قابىلداماۋىنان جاپا شەككەن ترانسگەندەرلەر ەركٸنشە وتا جاساتا بەرۋگە مٷمكٸندٸك العان. كەيبٸر مەملەكەتتەردٸڭ جىنىس اۋىستىرۋعا زاڭدى تٷردە رۇقسات بەرە باستاعانى دا وسى تۇس. سول ەلدەردٸڭ العاشقىسى شۆەتسييا بولدى.
تاريحتا ادامداردىڭ جىنىسىن كٷشتەپ اۋىستىرۋ جاعدايلارى دا كەزدەسكەن. ايتالىق, نەبٸر قورقىنىشتى تەجٸريبەلەر جاساۋمەن اتى شىققان نەمٸستٸڭ يوزەف مەنگەلە اتتى دەرٸگەرٸ كەزٸندە ٶزٸ جۇمىس ٸستەگەن وسۆەنتسيم لاگەرٸندە تۇتقىنداردىڭ جىنىسىن كٷشپەن اۋىستىرىپ, تەجٸريبە جاساعان كٶرٸنەدٸ.
سونداي-اق ٷندٸستاندا جىل سايىن جٷزدەگەن قىز بٸر جاسقا دەيٸن جىنىس اۋىستىرۋدىڭ قۇربانى بولادى ەكەن. وتباسىندا قىزدان گٶرٸ ۇل بالانىڭ دٷنيەگە كەلگەنٸن تەۋٸر كٶرەتٸن كەيبٸر ٷندٸلەر جاسقا دا تولماعان قىزدارىن جاسىرىن كلينيكالارعا اپارىپ, جىنىسىن ەركەككە اۋىستىرۋدى ەدەتكە اينالدىرعان. ەكە-شەشەسٸنٸڭ قالاۋىمەن ەركٸنەن تىس ەركەككە اينالعان بايعۇس قىزدار شاقالاق شاعىنان گورموندىق دەرٸلەردٸ ۋىستاپ ٸشۋگە مەجبٷر. بۇل تۋرالى كەزٸندە لايفنيۋس اقپاراتتىق پورتالى جازعانى ەسٸمٸزدە.
قازٸرگٸ تاڭدا جىنىس اۋىستىرۋ جاعىنان تايلاند كٶش باستاپ تۇر. وسىندا وتا جاساتۋعا كٶپتەگەن ەلدٸڭ ترانسگەندەرلەرٸ اعىلادى ەكەن. سەبەبٸ, مۇنداعى وتانىڭ قۇنى ٶزگە مەملەكەتتەرگە قاراعاندا بٸرنەشە ەسە ارزان.
ەركەكتٸ ەيەلگە, ەيەلدٸ ەركەككە اينالدىرۋ جاعىنان يران دا تايلاندتان قالىسپايدى. مۇندا شامامەن جىلىنا 500-گە جۋىق جىنىس اۋىستىرۋ وپەراتسيياسى جاسالادى. تەوكراتييالىق يراندا بۇعان قالاي رۇقسات بەرٸلگەنٸ تٷسٸنٸكسٸز. بٸزدٸڭ بٸلەتٸنٸمٸز, اۋرۋلار مەن دەنساۋلىققا بايلانىستى مەسەلەلەردٸڭ حالىقارالىق جٸكتەمەسٸندە ترانسسەكسۋالدىق ەرەكەت پسيحيكالىق اۋىتقۋشىلىق رەتٸندە وسى تٸزٸمگە ەنگٸزٸلگەن. كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ وعان اۋرۋ رەتٸندە قاراپ, جىنىس اۋىستىرۋعا رۇقسات بەرەتٸنٸ سوندىقتان.
ەرينە, جىنىس اۋىستىرۋ بٸزدٸڭ ەلدە عانا ەمەس, ەۋروپا, باسقا مەملەكەتتەردە دە قوعامعا جات ەرەكەت رەتٸندە قارالادى. وعان قارسىلىق بٸلدٸرۋشٸ جۇرتشىلىقتىڭ قاراسى دا كٶپ. تٸپتٸ جىنىس اۋىستىرۋعا نيەتتٸلەردٸڭ قاتارىن ازايتۋ ٷشٸن ترانسسەكسۋاليزمدٸ حالىقارالىق اۋرۋلار جٸكتەمەسٸنەن الىپ تاستاۋدى ۇسىنعاندار دا بارشىلىق. الايدا ەزٸرشە ول مٷمكٸن بولماي تۇر.
قازاقستان دا قاعىس قالعان جوق
اتا-بابا دەستٷرٸنەن, دٸنٸ مەن دٸلٸنەن الشاقتاي قويماعان قازاق ٷشٸن جاراتىلىسىنا قارسىلىق بٸلدٸرۋ – ناعىز ازعىندىق. جىنىس اۋىستىرۋ سەكٸلدٸ جات قىلىقتارعا بٸزدٸڭ ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعان قوعامىمىز ٷرەيلەنە قارايدى. مەنتاليتەتٸمٸز دە وعان ساي كەلمەيدٸ. تٸپتٸ مۇنداي مەسەلە كٶپ ايتىلا بەرمەيدٸ. الايدا سوڭعى جىلدارى ەلٸمٸزدە كٶرٸنٸس تاپقان بٸرنەشە توسىن وقيعا قازاقستاننىڭ دا ودان قالىس قالماعانىن مەڭزەيدٸ.
ەنەبٸر جىلى جىنىسىن اۋىستىرعان پوليتسەي وقيعاسى شۋ بولىپ, ەلدٸ بٸر دٷرلٸكتٸردٸ. قۇقىق سالاسىندا ون جىلداي قىزمەت ەتكەن ەيەل ادام جىنىسىن ەركەككە اۋىستىرعانىن ەستٸگەن جۇرت جاعاسىن ۇستادى. بەلكٸم, بۇل وقيعا دا جابۋلى كٷيٸندە قالار ما ەدٸ, ەگەر ەلگٸ پوليتسييا قىزمەتكەرٸ جۇمىستان قۋىلماعاندا. بۇرىنعى ۆيكا, قازٸرگٸ ۆيكتوردىڭ قازاق بولماعانىنا ٸشتەي شٷكٸر ەتكەنٸمٸز راس. جۇمىسىن داۋلاپ جٷرگەن ول اراسىندا جىنىسىن تەگٸن اۋىستىرعانىن دا ايتىپ قالعانى ەسٸمٸزدە.
وسى مەسەلەگە قاتىستى بىلتىر تاعى بٸر كەلەڭسٸز وقيعا قوعامدا «بۇرق» ەتە قالدى. ەركەكتەن ەيەلگە اينالىپ, اشىنالارىنان اقشا بوپسالاپ جٷرگەن بٸر ترانسگەندەر پوليتسييالاردىڭ قولىنا تٷسٸپ قالادى. قۇجاتىن ەلٸ ٶزگەرتٸپ ٷلگەرمەگەن ەلگٸ ەيەلدٸ پوليتسەيلەر نە ەركەكتەردٸڭ, نە ەيەلدەردٸڭ تٷرمەسٸنە توعىتارىن بٸلمەي, ەبدەن باسى قاتقان. بۇل ترانسگەندەر اتاۋلىنىڭ تٷرمەگە العاش تٷسۋٸ ەكەن. اقىرى, بۇرىنعى حاسان, كەيٸنگٸ ۆيكتورييا جازاسىن ٶتەۋگە ەيەلدەردٸڭ جانىنا جٸبەرٸلگەن.
جىنىسىن اۋىستىرعىسى كەلگەن تاعى بٸر قازاقستاندىق ادام قۇقىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق ورتالىقتىڭ ەسٸگٸن قاققانى جۇرتشىلىقتىڭ ەسٸندە بولار. ٶمٸرگە ەيەل بولىپ كەلگەن ول ۋاقىت ٶتە كەلە ەركەك بولعىسى كەلەتٸنٸن سەزٸنگەن. بۇل وي ەبدەن مازا بەرمەگەننەن كەيٸن ول دەرٸگەرلەرگە كٶمەك سۇراپ بارادى. بٸراق اقجەلەڭدٸلەر وعان كٶمەكتەسۋدەن باس تارتىپ, رايىنان قايتارۋعا ٷگٸتتەيدٸ. دەگەنٸ بولماي, امالى تاۋسىلعان ەيەل اقىرى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ورتالىعىنا جٷگٸنگەن. بۇل ورتالىقتىڭ زاڭگەرلەرٸ وسى جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق قۇجاتتاردى اقتارىپ, تيٸستٸ مينيسترلٸكتەرمەن اقىلداسا كەلە, اقىرى ەلگٸ ەيەلگە جىنىس اۋىستىرۋ وپەراتسيياسىن جاساۋعا رۇقسات الىپ بەرگەن.
مٸنە, بۇل ەلٸمٸزدەگٸ قوعامنىڭ الدىنا ابايسىزدا شىعىپ كەتكەن وقيعالاردىڭ بٸرٸ بٶلٸگٸ عانا. ونىڭ سىرتىندا جۇرتشىلىققا ەشكەرە بولماي, جاسىرىن جاسالىپ جاتقان وپەراتسييالار قانشاما? جوعارىدا قانشا ادام جىنىسىن اۋىستىرعانىن ايتا كەتتٸك. ولار تۋرالى ەلٸمٸزدٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ حابارسىز بولىپ شىقتى. ولاردىڭ ۋەجٸنە سەنسەك, جىنىس اۋىستىرعاندار وپەراتسييانى شەتەلدە, جەكەمەنشٸك كلينيكالاردا جاساتۋى مٷمكٸن. جەكەمەنشٸكتەر مينيسترلٸككە بۇل تۋرالى ەسەپ بەرمەيتٸن كٶرٸنەدٸ. تيٸستٸ ۆەدومستۆو ٶكٸلدەرٸ الماتىداعى «ب.جاربوسىنوۆ اتىنداعى ۋرولوگييا عىلىمي ورتالىعى» اق-تا جاسالعان وپەراتسييالاردان عانا حاباردار. سەبەبٸ, جىنىس اۋىستىرۋ وتاسىن جاساتۋعا مەملەكەتتٸك مەديتسينا مەكەمەسٸنە جٷگٸنگەندەر وسى ورتالىققا جٸبەرٸلەدٸ ەكەن. عىلىمي ورتالىقتىڭ باسقارما تٶراعاسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ٸليياس مۇحامەدجاننىڭ بٸزگە بەرگەن مەلٸمەتٸ بويىنشا, 2006 جىلدان 2016 جىل ارالىعىندا وسىندا جىنىس اۋىستىرۋ بويىنشا 3 كۆوتا بٶلٸنگەن ەكەن. الدىڭعى جىل مەن بىلتىر جىنىسىن اۋىستىرۋعا بايلانىستى ەشكٸم دە كٶمەك سۇراپ كەلمەگەن. جالپى, ۋرولوگييا عىلىمي ورتالىعىندا جىنىس اۋىستىرعان 3 پاتسيەنتتٸڭ ەكەۋٸ ەركەكتەن ەيەلگە اينالسا, بٸرەۋٸ كەرٸسٸنشە, ەيەل جاراتىلىسىنان باس تارتىپ, ەركەك بولۋدى جٶن ساناعان.
تۋا پايدا بولا ما, جٷرە قالىپتاسا ما?
بەلگٸلٸ جازۋشى تٶلەن ەبدٸكتٸڭ «وڭ قول» شىعارماسىندا باستى كەيٸپكەر:
«…بٸزدە مۇنى ٸشكٸ تۇلعانىڭ ەكٸگە جارىلۋى دەپ اتايدى. پسيحوپاتولوگييانىڭ بٸر تٷرٸ. ياعني, بٸر دەنەنٸڭ ٸشٸندە ەكٸ تٷرلٸ «جان يەسٸنٸڭ» كەزەكتەسٸپ, نە قاتار ٶمٸر سٷرۋٸ. مۇنىڭ بەرٸ ميدىڭ شەشٸلمەي جاتقان جۇمباقتارى عوي» دەيدٸ. ترانسگەندەرلەردٸڭ جاعدايى دا وسىعان ۇقساس. كەيبٸر دەرٸگەر-ماماندار ەركەكتٸڭ ەيەل, ەيەلدٸڭ ەركەك بولعىسى كەلەتٸن سانا-سەزٸمٸ قۇرساقتا جاتقاندا پايدا بولادى دەيدٸ. ياعني, انا جاتىرىنا بٸتكەن شارانانىڭ دەنەسٸ مەن ميى ەكٸگە جارىلادى. مىسالى, ۇرىقتىڭ ەۋ باستاعى جاراتىلىسى ەركەك بولسا دا ونىڭ ميى ەيەلگە تارتادى. ونىڭ سەبەبٸ, ناقتى نەدە ەكەنٸ ەلٸ كٷنگە باسى اشىلماعان مەسەلە. دەرٸگەر-عالىمداردىڭ كەيبٸرٸ ترانسگەندەرلەردٸڭ پايدا بولۋىنا ەيەلدەر بويىنداعى گورموندىق بۇزىلىستار ەسەر ەتەدٸ دەسە, ەندٸ بٸر بٶلٸگٸ تابيعاتتىڭ جاراتىلىسىنا بالايدى. كەيبٸر پسيحولوگتار وتباسىنداعى تەربيە مەن ەرتٷرلٸ پسيحيكالىق جاراقاتتار ترانسگەندەرلەردٸڭ جٷرە پايدا بولۋىنا ەكەلەدٸ دەيدٸ. «ترانسگەندەرلەر ەيەل مەن ەركەك جاراتىلىسىنىڭ ورتاسىندا ٶمٸر سٷرەدٸ. تٷپتٸڭ تٷبٸندە ولارعا بەرٸبٸر بٸر تاڭداۋ جاساۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ ەكٸ جاراتىلىس يەسٸ بٸر دەنەدە ٶمٸر سٷرۋٸ مٷمكٸن ەمەس» دەيدٸ تاعى بٸر دەرەكتە. نە دەسەك تە بۇل – بٸر وتباسىنىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل بٸر قوعامنىڭ تراگەديياسى.
جىنىس اۋىستىرعىسى كەلەتٸندەردٸ ەكٸ توپقا بٶلۋگە بولادى. بٸرٸنشٸسٸ – انانىڭ قۇرساعىندا جاتقاننان فيزيولوگييالىق بۇزىلىسقا ۇشىراعاندار, ەكٸنشٸسٸ – جاراتىلىسىنان قوس جىنىستى بولىپ تۋعاندار, ياعني, گەرمافروديتتەر. سوڭعىلاردىڭ جاعدايىندا جىنىسىن اۋىستىرۋعا شاريعات زاڭى دا قارسى ەمەس. ترانسگەندەرلەردٸڭ قالاۋىن يسلام حارام ٸس سانايدى.
شەتەلدەگٸ سيياقتى بٸزدٸڭ ەلدە دە جىنىس اۋىستىرۋعا زاڭدى تۇرعىدان رۇقسات بەرٸلگەن. ول ٷشٸن ەلگٸ ادامنىڭ پسيحولوگييالىق اۋىتقۋشىلىعى جوق, بٸراق جىنىسىنا سەيكەسسٸزدٸگٸ دەلەلدەنگەن بولۋى كەرەك. «ترانسسەكسۋاليزم» دياگنوزىن ناقتىلاۋ ٷشٸن بٸر جىل تەكسەرٸستەن ٶتٸپ, پسيحياترلاردىڭ قورىتىندىسىن الۋ قاجەت. ەرينە, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸندە ارنايى كوميسسييا قۇرىلىپ, ولار جىنىسىن اۋىستىرعىسى كەلەتٸن ادامدى رايىنان قايتارۋعا ەرەكەت جاسايدى. وعان دا كٶنبەسە, امال جوق, رۇقسات بەرٸلەدٸ.
تيٸستٸ مامانداردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە پسيحياتردىڭ رۇقساتىن العاننان كەيٸن ەركەكتەن ەيەل, نە ەيەلدەن ەركەك بولعىسى كەلگەندەر بٸر جىلعا جۋىق گورموندىق دەرٸنٸ ٷزبەي ٸشەدٸ. ياعني ەيەل بولعىسى كەلەتٸن ەركەك ادامعا ەستروگەن گورمونىن, ەيەلدەن ەركەككە اينالعىسى كەلەتٸندەر ەركەكتٸك گورمون – تەستوستەروندى ٸشۋٸ كەرەك. ەستروگەن گورمونىن تيٸستٸ مٶلشەردە قابىلداعان ەركەكتٸڭ بٸتٸم-بولمىسى ٶزگەرٸپ, نەزٸكتەنٸپ, ەيەلگە تەن بەلگٸلەر پايدا بولا باستايدى. ال ەيەلدە كەرٸسٸنشە. وسىدان كەيٸن بارىپ, حيرۋرگييالىق جولمەن جىنىسى ٶزگەرتٸلەدٸ. دەرٸگەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, وپەراتسييا 5-6 ساعاتقا سوزىلادى. جىنىس اۋىستىرۋ بٸر عانا وتامەن شەكتەلمەيدٸ, ەيەل نە ەركەك تولىققاندى جٷرەك قالاۋىنا جەتۋ ٷشٸن بٸرنەشە وتا جاسالادى.
ادامعا قوندىرىلاتىن اعزا ەشقايدان الىنبايدى, وعان دونور مٷشەنٸڭ دە قاجەتٸ جوق. ماماندار ٶزٸنٸڭ اعزاسىنان, نە تەرٸسٸنەن-اق قالاعان جىنىسىن جاساپ بەرەدٸ.
بۇدان كەيٸن جىنىسىن ٶزگەرتكەندەر ٶمٸر بويى گورموندىق دەرٸلەر ٸشۋگە مەجبٷر. بۇل ٶز كەزەگٸندە ادامنىڭ ٶمٸر سٷرۋ جاسىن دا قىسقارتۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ گورموندىق دەرٸلەردٸڭ باۋىرعا, باسقاعا تيگٸزەر كەرٸ ەسەرٸن ايتپاساق تا تٷسٸنٸكتٸ.
الايدا, ادام جىنىسىن اۋىستىرا العانىمەن, گەنٸن ەشقاشان ٶزگەرتە المايدى. جىنىس جاعىنان ەيەل ەركەككە اينالعانىمەن, بەرٸبٸر گەنٸ ونىڭ ەۋ باستاعى جاراتىلىسى ەيەل ەكەنٸن ايعاقتايدى. قانشا دەرٸ ٸشكەنٸمەن ترانسگەندەرلەردٸڭ بويىندا ەسكٸ گورموندارى ساقتالادى. ول ارا-تۇرا بوي كٶتەرگەن كەزدە كەيبٸر ترانسگەندەرلەر ٸشٸپ جٷرگەن گورموندىق دەرٸلەرٸن شەكتەن تىس كٶبەيتٸپ جٸبەرەدٸ ەكەن. بۇل ولاردىڭ پسيحيكاسىنا دا ەسەر ەتٸپ, تٷپتٸڭ تٷبٸندە قايسىبٸرەۋلەرٸ ٶزٸنە-ٶزٸ قول جۇمساۋعا دەيٸن بارادى.
ەلەمدە تالاي اتاقتى ترانسگەندەرلەر بار. بٸراق ولاردىڭ كٶبٸ مۇنداي قادامعا بارعانىنا ٶكٸنەتٸنٸن ايتقان. سوندىقتان جاراتىلىس زاڭىنان اتتاماس بۇرىن «جەتٸ رەت ٶلشەپ, بٸر رەت كەسكەن» جٶن-اۋ.
– ەر ادامنىڭ قانداي جىنىستا بولاتىنى انانىڭ قۇرساعىندا بٸتكەن كٷننەن جازىلادى. جاراتۋشى يەمٸزدٸڭ بۇل قۇدٸرەتٸنە ەشكٸم دە قارسى كەلۋگە تيٸس ەمەس. قازٸرگٸ تاڭدا مەديتسينانىڭ دامۋى ادامزاتقا ٷلكەن مٷمكٸندٸكتەر سىيلاپ وتىر. مىسالى, بٷگٸندە اعاسى ٸنٸسٸنٸڭ ٶمٸرٸن قۇتقارۋ ٷشٸن باۋىرىن بٶلٸپ بەرگەن, بالاسى اناسىنا بٸر بٷيرەگٸن بەرگەن جاعدايلار از ەمەس. شاريعات زاڭى بويىنشا ٶمٸر مەن ٶلٸم ورتاسىندا ارپالىسىپ جاتقان جاندارعا اراشا تٷسۋ – ٷلكەن ساۋاپتى ٸس. قاسيەتتٸ قۇران كەرٸمنٸڭ «مەيدا» سٷرەسٸنٸڭ 32-اياتىندا: «كٸمدە-كٸم بٸر ادامدى ٶلٸمنەن قۇتقارسا, بارلىق ادامدى تٸرٸلتكەنمەن تەڭ» دەپ ادامدارعا ٶمٸر سىيلاۋدىڭ ساۋابى كٶپ ەكەنٸن ٶسيەت ەتكەن. ەرينە, اعزا بەرگەن ادامنىڭ ٶزٸنە زييان بولماۋى كەرەك. ەگەر قايتىس بولعان ادام باسقانى قۇتقارۋ ٷشٸن اعزاسىن بەرۋدٸ ٶسيەت ەتٸپ كەتسە نەمەسە جاقىن تۋىسقاندارى رۇقساتىن بەرسە, وندا ول مارقۇمنىڭ مٷشەلەرٸن الۋعا بولادى. بٸراق دەنە مٷشەلەرٸن ساۋداعا سالۋ – ٷلكەن كٷنە. ونى ساتۋعا, ارام پيعىلعا پايدالانۋعا شاريعات بويىنشا قاتاڭ تىيىم سالىنادى.
يسلام بويىنشا ادامعا ٶزٸنٸڭ جاراتىلىسى ۇناماي, اعزاسىن ٶزگەرتسە, ول كٷنە سانالادى. مىسالى, جىنىستى اۋىستىرۋ – جاراتۋشىنىڭ جاراتىلىسىن ٶزگەرتكەنمەن تەڭ. اللا تاعالا مۇنداي ٶزگەرتۋلەردٸ حارام ەتكەن. ول جٶنٸندە اللا تاعالا «نيسا» سٷرەسٸنٸڭ 119-اياتىندا ٸبٸلٸس شايتاننىڭ بىلاي دەپ انت ٸشكەندٸگٸن ەسكەرتەدٸ: «مەن ولارعا (ادامزاتقا) اللانىڭ جاراتىلىسىن ٶزگەرتسٸن دەپ سٶزسٸز ەمٸر ەتەمٸن».
شاريعاتتا ەر كٸسٸنٸڭ ەيەلگە, ەيەلدٸڭ ەر كٸسٸگە ۇقساۋىنا قاتاڭ تىيىم سالىنعان. ابدۋللا يبن ابباس (ر.ا.): «پايعامبارىمىز (س.ع.س) ەيەلگە ۇقساعىسى كەلگەن ەركەكتەرگە جەنە ەركەكتەرگە ۇقساعىسى كەلگەن ەيەلدەرگە لاعىنەت ايتتى» دەگەن. مۇنداي جىنىستىق ٶزگەرتۋلەر ەر مەن ەردٸڭ, ەيەل مەن ەيەلدٸڭ ٷيلەنۋٸنە جول اشادى. ەر مەن ەردٸڭ نەمەسە ەيەل مەن ەيەلدٸڭ جىنىستىق قاتىناسقا بارۋى – لۇت پايعامباردىڭ دەۋٸرٸندە جاسالعان ازعىندىقتىڭ جالعاسى. سوندىقتان اتالىق جىنىس مٷشەلەرٸ تولىق جەتٸلگەن ەر كٸسٸنٸڭ نەمەسە انالىق جىنىس مٷشەلەرٸ تولىق جەتٸلگەن ەيەلدٸڭ جىنىس مٷشەسٸن قارسى تاراپتىڭ جىنىس مٷشەسٸنە اۋىستىرۋى – كەشٸرٸلمەس كٷنە ەرٸ حارام ٸس. مۇنداي ٸسكە بارعان ەربٸر ادام قاتاڭ جازاعا لايىق بولادى. ادامنىڭ اعزاسى – اللانىڭ بەرگەن اماناتى. ونى قالاي پايدالانسام دا, ٶزٸم بٸلەمٸن دەۋ – ٷلكەن اعاتتىق.
– ەركەكتٸڭ ٶزٸن ەيەلشە سەزٸنۋٸ, ەيەلدٸڭ ٶزٸن ەركەكشە ۇستاۋى – دەنساۋلىقتاعى كٸنەرات يا گورموندىق بۇزىلىستىڭ تۋا بٸتكەنٸنەن بولماسا, كٶپ جاعدايدا پسيحيكالىق اۋىتقۋ ەمەس, جەتٸلە كەلە قىزىعۋشىلىعىنا, ورتاسىنا قاراي قالىپتاسىپ جاتادى. بۇل – جٷرە قالىپتاساتىن مٸنەز. ونى دەر كەزٸندە بايقاپ, دۇرىس باعىتتاپ جٸبەرسە, تٷزەتۋگە بولادى. ادامداردىڭ بەرٸ بٸردەي ەمەس. ولاردىڭ ٸشٸندە ورتاعا بەيٸمدەلگٸش, ەلٸكتەگٸشتەرٸ بولادى. ترانسگەندەرلەردەن كٶبٸ وسىنداي ادامداردان شىعادى. سوندىقتان ونداي جاندارعا دۇرىس تەربيە قاجەت.
شىنىمەن دە قازٸر قىز بەن ۇلدىڭ تالعامىنا, كيٸم كيٸسٸنە, ورتاسى مەن ويىنىنا مەن بەرە بەرمەيتٸن بولدىق. ۇلدارىمىز قىزدار سيياقتى بالاعى تار, بەلٸ قيىلعان كيٸمدەر كيە بەرەدٸ. بالا كەزٸمٸزدە قىزعىلت تٷستٸ كيٸم كيگەن ۇلعا ٷركە قاراپ «قىزتەكە» دەپ ايدار تاعاتىن ەدٸك. ەر بالالار بولسا, قىزدارمەن ويناۋدى نامىس كٶرٸپ, ولاردىڭ ويىنشىعىنا دا جۋىمايتىن. ويلاپ قاراساق, مۇنىڭ ٶز ٷلكەن تەربيە. ال قازٸر شە? ۇلدارىمىز ۇساقتالىپ كەتتٸ. ۇلدىڭ تەربيەسٸندە ەكەنٸڭ رٶلٸ ٷلكەن ەكەنٸن ۇمىتتىق. ەكەنٸڭ ايبارى, ەكەنٸڭ قاھارى نە ەكەنٸن جادىمىزدان شىعاردىق. ۇلدىڭ دا, قىزدىڭ دا تەربيە تٸزگٸنٸن ەيەلگە بەرٸپ قويدىق. ەر بالا ەكەسٸنە ەرٸپ, شەگە قاعىپ, بۇراندا بۇراۋدىڭ ورنىنا شەشەسٸمەن بٸرگە قامىر يلەپ, تاماق پٸسٸرٸسەدٸ. ەرلٸككە, ازاماتتىققا تەربيەلەنۋدٸڭ ورنىنا قىزشا مايىسىپ, قىزدىڭ تٸرلٸگٸن جاساپ جٷر. جٸبەكتەي نەزٸك جٸگٸتتەردەن قانداي ەركەكتٸك كٶرۋگە بولادى? سوندىقتان ۇلدى – ۇلشا, قىزدى – قىزشا تەربيەلەسەك قانا مۇنداي كەلەڭسٸز ەرەكەتتەردٸڭ الدىن الار ەدٸك. ەر بالانى ٶزٸنٸڭ تابيعاتىنا قاراي بەيٸمدەپ, «سەن جٸگٸتسٸڭ, ەرتەڭگٸ كٷنٸ وتانىڭنىڭ تٸرەگٸسٸڭ, وتباسىڭنىڭ قورعانىسىڭ» دەپ تەربيەلەپ, ساناسىنا ەركەكتٸك مٸنەزدٸ كٸشكەنتايىنان سٸڭٸرە بەرۋ كەرەك. جاستايىنان كٷرەس, بوكس سەكٸلدٸ ٷيٸرمەلەرگە بەرٸپ, تۇلعا رەتٸندە قالىپتاسۋىنا جول اشۋ قاجەت. قۇلاپ قالسا نەمەسە تٶبەلەسٸپ تاياق جەسە, استى-ٷستٸنە تٷسٸپ ٶبەكتەمەي, «سەن جٸگٸت ەمەسسٸڭ بە?» دەگەن سٶزدٸ سٸڭٸرە بٸلۋٸمٸز كەرەك. بۇل جەردە ۇل بالا ٷيدەگٸ, تٷزدەگٸ ەر-ازاماتتارعا تەن مٸنەز-قۇلىقتى, شارۋانى الدىمەن ەكەسٸنەن ٷيرەنۋٸ تيٸس. ال قىز بالانى ەركەكشورا قىلماي, 8-9 جاسىنان نەزٸكتٸككە, بييازىلىق پەن يبالىققا باۋلىعانىمىز جٶن. شاشىن ٶسٸرٸپ, سىرعا سالىپ, ٷيدٸڭ شارۋاسىنا بەيٸمدەۋدٸڭ ٶزٸ ونىڭ ەرتەڭگٸ كٷنٸ جاقسى جار, ارداقتى انا بولىپ قالىپتاسۋىنا جول اشاتىنى انىق. ەر وتباسىندا ەكەنٸڭ رٶلٸ مەن بەدەلٸ, بالالاردى تەربيەلەۋدەگٸ ورنى جوعارى بولۋى تيٸس. ەيەل ادام قانشا مىقتى بولعانىمەن ەشقاشان ەر-ازاماتتىڭ ورنىن باسا المايدى. وتباسىنداعى بالا تەربيەسٸندە, ەسٸرەسە, ۇلداردى تەربيەلەۋدە ەر-ازاماتتىڭ ىقپالى بەرٸبٸر ەرەك ەكەندٸگٸن ەستەن شىعارماۋىمىز قاجەت. ەركەكتٸك نامىسى بار ۇل, تابيعاتىنا ساي تەربيەلەنگەن نەزٸك قىز بٶتەن ويعا جول بەرمەسٸ انىق.
– قازٸرگٸ تاڭدا كٷللٸ قوعام الدىنا ٶزٸنٸڭ جىنىس اۋىستىرعانىن ايتىپ جٷرگەندەردٸڭ ەرەكەتتەر سەبەبٸ تٷرلٸ دەر ەدٸم. جىنىس اۋىستىرۋ وتاسى – ويىنشىق ەمەس. ەربٸر وتا جاساۋعا ارنايى كٶرسەتكٸش بولۋى تيٸس. مەسەلەن, ترانسسەكسۋاليزم دياگنوزىمەن سىرقاتتانعان ادامدار ارنايى ساراپتان ٶتٸپ, ٶزٸنٸڭ جىنىسىن اۋىستىرا الادى جەنە اۋىستىرىلعان جىنىسىنا سەيكەس تٶلقۇجاتىن اۋىستىرادى. جۇرتشىلىق بۇل قادامعا امالسىزدان بارادى. مەديتسينادا «گەرمافروديتيزم» دەگەن ۇعىم بار. قازاقشا «قوس جىنىستى» دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ. تۋمىسىنان وسى دەرتكە شالدىعىپ, امالسىزدان جىنىسىن ٶزگەرتۋگە مەجبٷر بولعان ادامدار ولاي جار سالماس ەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, اۋرۋدىڭ بۇل تٷرٸ سيرەك تە بولسا ۇشىراسادى.
گەرمافروديتيزم – گەنەتيكالىق سىرقات. جٷكتٸلٸك كەزٸندە ەيەلدٸڭ نەمەسە قۇرساقتاعى شارانانىڭ گەندٸك حروموسومى مۋتاتسيياعا ۇشىراۋىنان پايدا بولادى. ال گەن ەرتٷرلٸ ۋلتراكٷلگٸن سەۋلەلەنۋ مەن راديواكتيۆتٸك زاتتاردىڭ ەسەرٸنەن نەمەسە بولاشاق انانىڭ بويىنداعى قانداي دا بٸر گورموندىق ٶزگەرٸستەردەن بۇزىلۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ ٸشٸمدٸك, ەسٸرتكٸ مەن ەرتٷرلٸ تاعامدىق قوسپالار دا گەندٸك حروموسومالاردىڭ ٶزگەرۋٸنە الىپ كەلەدٸ. گەرمافروديتيزمدٸ انىقتاۋ قيىن ەمەس. ارتىق اعزا حيرۋرگييالىق جولمەن الىنىپ تاستالادى. ول ٷشٸن سىرقات ادامعا گەنەتيكالىق ساراپتاما جٷرگٸزٸپ, ونىڭ كاريوتيپٸ انىقتالادى. ەگەر كاريوتيپ 46 حY, ياعني ەركەك ادام بولىپ شىقسا, وندا سىرقاتتىڭ بويىنداعى ەيەلگە تەن مٷشەلەر وتامەن الىنىپ تاستالادى. بۇعان قوسا, ادام ٶزٸن قانداي جىنىستىڭ ٶكٸلٸ سانايتىنى دا ماڭىزدى. كەيدە گەنەتيكالىق تۇرعىدان ەيەل بولىپ شىقسا دا ٶزٸن ەركەكشە سەزٸنەتٸن پاتسيەنتتەر بار. بۇل ەندٸ مەديتسينالىق قانا ەمەس, پسيحولوگييالىق, وتباسىلىق تۇرعىدان دا كٷردەلٸ مەسەلە. قانداي جاعدايدا بولسىن, مۇنداي جانى مەن تەنٸ اۋرۋ جاندار پسيحيكالىق تۇرعىدان ٷلكەن قىسىمعا تاپ بولادى. انالىق جەنە اتالىق جىنىس بەزدەرٸ دۇرىس قالىپتاسقان, بٸراق جاسىرىن گەرمافروديتيزمگە ۇشىراعان سىرقاتتارعا زاڭگەرلٸك جەنە پسيحولوگييالىق كٶمەك اۋاداي قاجەت. كەيبٸرەۋلەر گورمونالدىق ەم-دوم الىپ, جاقىندارىنىڭ جاقسى قولداۋىنان كەيٸن دەرتٸنەن ايىعىپ تا كەتٸپ جاتادى.
اۋرۋدى نەعۇرلىم ەرتە جاستان ەمدەسە, سوعۇرلىم ەم تيٸمدٸ بولماق. سىرقاتتى دەر كەزٸندە اۋىزدىقتاماسا, ول ۋاقىت ٶتكەن سايىن اسقىنىپ, ەمدەلۋٸ قيىنداي بەرەدٸ. سوندىقتان گەرمافروديتيزمگە شالدىققان جانداردىڭ سەكسۋالدىق وريەنتاتسيياسىن دۇرىس باعىتقا بۇرىپ, ۋاقىتىلى ەمدەتكەن جٶن.
تٷيٸن:
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىق دەنساۋلىعى جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸ» تۋرالى كودەكستٸڭ 88-بابىندا «پسيحيكاسىنىڭ بۇزىلۋى (اۋرۋى) بار ادامداردان باسقا جىنىستىق سەيكەستەندٸرۋدە اۋىتقۋشىلىعى بار ادامنىڭ جىنىسىن اۋىستىرۋعا قۇقىعى بار» دەلٸنگەن. سونداي-اق قۇجاتتا «جىنىستىق سەيكەستەندٸرۋدە اۋىتقۋشىلىعى بار ادامداردى مەديتسينالىق كۋەلاندىرۋ جەنە ولاردىڭ جىنىسىن اۋىستىرۋدى جٷرگٸزۋ قاعيدالارىن ۋەكٸلەتتٸ ورگان بەلگٸلەيتٸندٸگٸ» كٶرسەتٸلگەن. دەمەك, پسيحولوگييالىق اۋىتقۋى جوق , بٸراق جىنىسىنا سەيكەس كەلۋ جاعىنان اۋىتقۋى بار ادام جىنىسىن اۋىستىرا الادى. جىنىسىن اۋىستىرۋعا ىقىلاس تانىتۋشىلاردىڭ قاتارى كٶبەيۋٸنە دە وسى باپ سەبەپ سيياقتى. بۇل باپتى العا تارتقان تالاي ترانسگەندەر جىنىسىن اۋىستىرۋعا بەل بۋاتىنى سٶزسٸز. كەزٸندە وسى باپقا قاتىستى قوعامدىق ۇيىمدار قارسىلىق تانىتقان. دەپۋتاتتار بۇل باپتى قالاي قابىلداپ جٸبەرگەن دەپ تە شۋلادى. الايدا مەسەلە وندا ەمەس. مەسەلە جىنىسىن اۋىستىرعىسى كەلەتٸندەر كۆوتامەن تەگٸن اۋىستىرا الاتىندىعىندا بولىپ تۇر. مۇنداي ەرٸككەندەرگە قاراجات شاشقانشا, بٸر بالاعا زار بولىپ جٷرگەن وتباسىلارعا كٶمەكتەسٸپ, جاساندى ۇرىقتاندىرۋعا بٶلٸنەتٸن كۆوتانى نەگە كٶبەيتپەسكە? گەرمافروديت بولسا بٸر جٶن, بٸراق دەنٸ ساۋ, سىرتى بٷتٸن ادامنىڭ «جىنىسىما سەيكەس كەلمەيمٸن» دەگەن ۋايىمىنا بولا قارجى شاشۋ – اعاتتىق دەر ەدٸك. ودانشا ولارعا جان-جاقتى پسيحولوگييالىق كٶمەك كٶرسەتٸپ, رايىنان قايتارۋعا قول ۇشىن بەرسەك, ەلدەقايدا ارتىق بولار ەدٸ.
قىمبات توقتامۇرات
