فوتو: تابىلعان قۇجات
قازاق پروزاسىنىڭ نەگٸزٸن قالاعان كٶرنەكتٸ قالامگەر جٷسٸپبەك ايماۋىتۇلىنىڭ «بالالارعا ەڭگٸمە» اتتى شاعىن ەڭگٸمەلەر توپتاماسىنىڭ جارىققا شىققانى انىقتالدى. بۇل سٷيٸنشٸ جاڭالىقتى «اq jelken» جۋرنالىنىڭ قىزمەتكەرٸ اينۇر مۇراتوۆا انىقتاعان, دەپ حابارلايدى Ult.kz تٸلشٸسٸ.
اتالعان ەرەكشە جاڭالىق «اq jelken» جۋرنالىنىڭ 1925–1939 جىلدار ارالىعىنداعى باسىلىمدارىن پاراقتاۋ بارىسىندا بەلگٸلٸ بولعان. بۇل شىعارمالار 1925 جىلى ورىنبور قالاسىندا «اq jelken» جۋرنالىنىڭ 1925 جىلى ورىنبوردا «پيونەر» دەگەن اتپەن جارىق كٶرگەن ەڭ العاشقى سانىنا «جٸك»دەگەن بٷركەنشٸك اتپەن جارييالانىپتى.
فوتو: اينۇر مۇراتوۆانىڭ جەكە مۇراعاتىنان
«جۋرنالىمىزدىڭ 1925-1939 جىلدار ارالىعىنداعى نٶمٸرلەرٸنە شولۋ جاساۋ بارىسىندا 1 عاسىر بويى ارحيۆتە جاتقان اراب قارپٸمەن ياعني تٶتە جازۋمەن جازىلعان جٷسٸپبەك ايماۋىتۇلىنىڭ بۇرىن-سوڭدى ەش جەردە جارييالانباعان «بالالارعا ەڭگٸمە» دەپ اتالاتىن ەڭگٸمەلەر توپتاماسىن تاپتىق.
جازۋشىنىڭ بۇل شىعارمالارى قازٸرگٸ «اق جەلكەن» جۋرنالىنىڭ 1925 جىلى ورىنبوردا «پيونەر» دەگەن اتپەن جارىق كٶرگەن ەڭ العاشقى سانىنا «جٸك»دەگەن بٷركەنشٸك اتپەن جارييالانىپتى.
جٷز جىل بويى راسىمەن دە مۇنداي قازىنا عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەلمەي جاتۋى, جٷسٸپبەك ايماۋىتۇلى شىعارمالارى جيناقتالعان كٸتاپتارعا ەنبەۋٸ مٷمكٸن ەمەس دەپ, كٸتاپحانالارداعى جٷسٸپبەك ايماۋىتۇلى شىعارمالارى جيناقتارىنىڭ بٸرٸن قالدىرماي قاراپ شىقتىم. بٸراق دەل «پيونەر» جۋرنالىنىڭ 1 سانىنا شىققان ەڭگٸمەلەر توپتاماسىن ەش جەردەن كەزدەستٸرمەدٸم. بۇل شىعارمانى جٷسٸپبەك شىعارماشىلىعىن تەرەڭ زەرتتەپ جٷرگەن جازۋشى, جٷسٸپبەكتانۋشى نۇرجان قۋانتايۇلىنا ۇسىنىپ, عىلىمي ساراپتامادان ٶتكٸزۋٸن ٶتٸندٸم. عالىم جان-جاقتى زەردەلەپ, شىعارمانىڭ شىنىمەن دە جٷسٸپبەك ايماۋىتۇلىنىڭ قالامىنان تۋعانىن راستاپ بەردٸ», – دەيدٸ اينۇر مۇراتوۆا.
اراب قارپٸندە تاسقا باسىلعان توپتامانى جۋرنال قىزمەتكەرٸ اينۇر مۇراتوۆانىڭ ٶزٸ كيريلل قارپٸنە تٷسٸرگەن. جۋرنالدىڭ بۇل ەڭ العاشقى نٶمٸرٸ الماتىداعى ۇلتتىق كٸتاپحانانىڭ سيرەك كٸتاپتار جەنە قولجازبالار بٶلٸمٸندە ساقتاۋلى.
«وسىلايشا, عاسىرلىق تاريحتىڭ تاساسىندا قالىپ كەلگەن دەرەكتەر جاڭعىرىپ, «Aq jelken» جۋرنالىنىڭ شىنايى شەجٸرەسٸ عىلىمي نەگٸزدە قايتا تٷزٸلٸپ جاتىر. زەرتتەۋ بارىسىندا قىزىلوردا قالاسىنىڭ ارحيۆٸنە جەنە رەسەي مەن ٶزبەكستانداعى ارحيۆتەرگە سۇراۋ سالىپ, قوسىمشا دەرەككٶزدەر ٸزدەستٸردٸم. الايدا 1925 جىلى جارىق كٶرگەن «پيونەر» جۋرنالى ول جاقتاردان تابىلمادى. ەلٸمٸزدەگٸ ارحيۆتەردٸ قاراپ, سوڭىندا جۋرنالدىڭ ەڭ العاشقى نٶمٸرٸن الماتىداعى قر ۇلتتىق كٸتاپحاناسىنىڭ سيرەك كٸتاپتار جەنە قولجازبالار بٶلٸمٸنەن تاپتىق. بٸر عانا نٶمٸرٸ ساقتالىپتى», – دەيدٸ اينۇر مۇراتوۆا.
جٷسٸپبەك ايماۋىتۇلى 1917–1929 جىلدارى جارىق كٶرگەن باسىلىمداردا اتى-جٶنٸنە قىسقارعان تٷرلەرٸمەن – «ج», «ج.ا.», كەيدە تولىق «جٷسٸپبەك» نە «يسۋفبەك» دەپ قول قويىپ وتىرعان.
زەرتتەۋشٸلەردٸڭ ايتۋىنشا, جازۋشى جٷسٸپبەكايماۋىتۇلى ٶز تۋىندىلارىن جارييالاۋ كەزٸندە بٸرنەشە بٷركەنشٸك ات قولدانعان. سولاردىڭ بٸرٸ – «جٸك». بۇل بٷركەنشٸك ەسٸم قالامگەردٸڭ تولىق اتىنىڭ بٸرٸنشٸ جەنە سوڭعى ەرٸپتەرٸنەن قۇرالعان.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
