بٷگٸن قازاق پوەزيياسىنىڭ قۇبىلىسى, اسا دارىندى قالامگەر, مەملەكەتتٸك سىيلىق يەگەرٸ, قر ەنۇرانىنىڭ اۆتورى جۇمەكەن سابىرۇلى نەجٸمەدەنوۆتىڭ تۋعان كٷنٸ. اتالعان كٷنگە وراي ۇلت پورتالى ۇلى شايىردىڭ تاڭداۋلى جىرلارىن توپتاستىرعان ەدٸ. ەندەشە, ەدەبيەت ەلەمٸندە ٶزٸندٸك ٶرنەگٸن سالىپ كەتكەن ەستەت اقىننىڭ جان ەلەمٸنە تەرەڭ بويلاپ, ٶمٸرٸنٸڭ ٶلەڭ بوپ ٶرٸلگەن سەتتەرٸنە كٶز تاستاپ, ساعىنىشقا تۇنعان سيمفونيياعا قۇلاق سالعىڭىز كەلسە, مارحابات!
ەجەمە
بايعۇس ەجەم, بٸر جىل بولدى, بٸر جول بولدى – كٶرمەدٸم,
كٶرمەدٸم مەن بۋرىل شاشتى كەرٸ قولدىڭ ٶرگەنٸن.
كٶرمەدٸم مەن سيىر ايداپ, وتقا تەزەك سالعانىن,
كٶلەڭكەگە قۇرىپ قويعان الا جولاق ٶرمەگٸن.
ەركەلەتسە – ەرمەگٸ ەدٸم, جالعىزى ەدٸم مەن ونىڭ,
ەجەم ٷشٸن جالعىز ٶزٸم – بٸر رۋلى ەل ەدٸم,
ساعىندىم-اۋ سارعىش تارتقان ەرتەگٸسٸن, ٶلەڭٸن.
بٸزدٸڭ جاقتان جەل ەسكەندە جەلمەن بٸرگە كەلەدٸ
«قاراشىعىم, تاماعىڭدى ٸش, دەمٸڭدٸ الشى!» دەگەن ٷن.
دەل وسى سەت وتىر ما ەكەن, وتىر ما ەكەن ينە الىپ,
جٸڭٸشكە ينە, جٸڭٸشكە جٸپ – ٶتكٸزە الماي قينالىپ,
ەلدە, ەلدە بٸر شٷيكەسٸن كٶرشٸدەگٸ تەنتەك ۇل
الىپ قاشىپ بارا ما ەكەن كٶك شىبىققا «بۇيدا» عىپ?!
سونداي كەزدە ويلايدى عوي, ويلايدى عوي مەنٸ ىلعي,
سونداي كەزدە قانداي ەكەن كەرٸ ەجەمدە كٶڭٸل كٷي,
كٶڭٸل شٸركٸن! نۇرلى سەۋلە, ەلسٸن-ەلسٸن تٸرٸلٸپ,
ەلسٸن-ەلسٸن ەلەس بەرەر, ەلەس بەرەر بٸر ٷمٸت.
ەلسٸن-ەلسٸن جٷگٸرەم دەپ, قۋامىن دەپ ٷمٸتٸن
كٶيلەگٸنٸڭ ەتەگٸنە قالدى ما ەكەن سٷرٸنٸپ?..
1960, 1982
اياز - جەڭگەم
اياز, اياز!
بوزاردى بەت شىمىرلاپ,
ٷلپەك قاردا ٸزٸم قالدى قىبىرلاپ.
قىس كەلگەنٸن, مۇز باسقانىن دالانى,
سۋىق جەل تۇر قۇلاعىما سىبىرلاپ.
«بۇرىنعىداي يىعىڭدى كەرمە!» – دەپ,
ٶن بويىما ىزعار شىقتى ٶرمەلەپ:
كەشكە جاقىن جاناي ٶتٸپ كٶرمە دەپ,
بوز قىراۋ تۇر قىز ەينەگٸن پەردەلەپ. .
اياز-جەڭگەم قوريدى سول قىزدى انىق,
ٶزٸم تٷگٸل
كٶزٸمنەن قۇر قىزعانىپ;
كٷيەۋٸ بار – ۇمىتقان عوي قۇدايدى –
قۇلاعىمدى جازىقسىز
قىزارتقانشا بۇرايدى...
1960, 1982
***
...بٸر كٶكتەم پايدا بولدى ماڭايىمدا,
سۋ ٸشتٸم كٶلدٸ شايقاپ, بالدىرىن اپ.
كٷز ٶتكەن, قىس تا كەتتٸ...
سامايىندا
اق شاشى كەرٸلەردٸڭ قالدى بٸراق.
اينالا ساعىمداندى, سيكىرلاندى,
تاۋ جاتتى قارا بۇلتتى قاقتاپ ەمٸپ.
تٷن كەتتٸ – تٶسەگٸمنەن ۇيقى ۇرلاندى,
سامال جەل قىدىرىپ جٷر باققا كەلٸپ.
كەلەدٸ جەلمەن بٸرگە ەن دٷرمەگٸ,
مەن عانا ٷيدە وتىرمىن كٷيبەڭ-كٷيبەڭ.
جالعىزدىق كٶرمەسٸن دەپ تاعدىر مەنٸ
ٶلەڭ دەگەن بٸر قىزعا «ٷيلەندٸرگەن».
ول مەنٸڭ كٶپ مٸنٸمدٸ سەزدٸرەدٸ,
وتىرمىن تار بٶلمەنٸ ىزا كەرنەپ.
ٷرلەيدٸ لەبٸمەن مەزگٸل ٶزٸ:
«دەل قازٸر جانباساڭ دا قىزا بەر!» دەپ.
تابيعات تەڭٸزٸنە سىر باتىرىپ,
وي السام وڭاي سٶزبەن – بەرٸ ۇناتتى.
باسىما ٶسسە دە ورمان بٸر قاپىرىق
كٶكەيٸم سىر مەن شۋعا جارىماپتى.
جٷرەگٸم تاپ-تازا بۇلاق تۇنىپ,
قٷي اقتى ساي-جىرامدى تولتىرعالى.
جارتىسىن سەنٸمٸمنٸڭ لاقتىرىپ,
قايتادان قاعىپ الدى تولقىندارى.
ەلٸكتەۋ تابيعاتقا جاڭالىق پا,
كٶلبەڭدەپ كٶل ەركەسٸ كٶگٸمدە جٷر.
مەن ساعان ۇقسامايمىن,
ماعان ۇقسا –
ۇقساستىق كەرەك بولسا تەگٸندە بٸر!...
1960, 1982
الماتى
جاتىر جاقپار... قاراعايدى ارالايدى جەل ەسكەن,
جاپىراقتار, جاپىراقتار سىبىر-سىبىر كەڭەسكەن.
تاۋ سۋلارى تاۋسىلمادى, سىڭسىپ تۇرىپ اعادى,
قىز تولقىندار بٸرٸن-بٸرٸ شىمشىپ كٷلٸپ بارادى,
ايدالادا اقبوز مٸنگەن الاتاۋ بٸر اق باتىر,
اينالادا تال-قايىڭدار, تال قايىڭدار ساپتا تۇر.
قىزىل گٷلدەر «ٷزٸلدٸك دەر» باياۋلا جەل, باياۋلا,
قىزىل گٷلدەر, قىزىل گٷلدەر ۇيقىدا ما, وياۋ ما?
بار تابيعات – بٸر تٸرشٸلٸك, بٸر تٸرشٸلٸك باياعى,
تارتادى ۇرلاپ تامىردان نەر شٸركٸن شىبىق باياعى.
تاستىڭ ٶزٸ نۇر شاشادى, بٷگٸن-داعى, كەشە دە
بٸزدٸڭ مىناۋ الماتىدا, كٷن جايلاعان كٶشەدە.
تاس بالقىتقان تالما تٷستە – بالقيمىز بٸز كٷنگە ۇساپ,
قىزۋىنان الما پٸستٸ – ايقاسقاندا مىڭ قۇشاق.
ترامۆايمەن جٷرە المايمىن, جاياۋلايمىن – كٶپ قىزىق,
قٶپ قىزىقتى قاپىلىستا المايىنشى ٶتكٸزٸپ!
جۇلدىز كٶرمەي كٷندٸز كٶردٸم, كٷندٸز كٶرەم ەرينە,
تٷندە كٶرسەم ٷندەمەس ەم تٷسٸم عوي دەپ بەرٸ دە.
...جٷز تولقىندار بٸرٸن-بٸرٸ تۇنشىقتىرىپ اعادى,
قىز تولقىندار بٸرٸن-بٸرٸ شىمشىپ كٷلٸپ بارادى.
مٸنە, بٸزدٸڭ الماتى وسى,
الما تٶسٸ بۇلتيىپ,
الما-تٶسكە جاس بۇتانىڭ ساۋساقتارى تٷر تيٸپ.
جٷرشٸ, جانىم, قىدىرايىق, نەعىلاسىڭ جالعىز قاپ,
الاتاۋدىڭ اق قارىنان ەپەرەيٸن بالمۇزداق!
1960, 1982
***
سەنٸڭ شاشىڭ تٷن دەسەم,
اداسۋمەن ٶتەم عوي.
كٷلٸپ تۇرعان كٷن دەسەم –
سەنٸڭ كٷلكٸڭ ەكەن عوي,
سىڭسىپ كەتسە نۋ ورمان
سەنٸڭ لەبٸڭ ەكەن عوي.
شٶلدەپ ەدٸم,
سۋارعان سەنٸڭ كٶلٸڭ ەكەن عوي.
جاپىراعى گٷلدەردٸڭ
الاقانىڭ ەكەن عوي.
ماڭدايىڭدا جٷزگەن نۇر
دالا تاڭى ەكەن عوي.
بۇلت تٷيٸلسە كەرلەنٸپ.
بٸلمەي جٷرگەن ەكەم عوي.
بٸزدٸڭ جەردە بار كٶرٸك
سەندە دە بار ەكەن عوي.
1960, 1982
دالا ديدارى
قىرلارىنداي تاسپانىڭ – قىرى ٶتكٸر قيياقتىڭ,
الا بۇلتتى اسپانىڭ – ايران شالاپ سيياقتى.
جالبىر-جالبىر قاڭباعىڭ – تٷرٸكمەننٸڭ بٶركٸندەي,–
جاتا المايدى بۇ جاقتا توپىراعىڭ دا جەلپٸنبەي.
بيداي اقتاپ جاتقانداي بۇرقىرايدى قۇم ٷستٸ,
ساي قۋالاپ اعادى ۇرى-جولدار جىمىسقى.
قۇدىعى دا تەرەڭ كٸل – ماعىناسىنداي ٶلەڭنٸڭ,
كٶز جەتكٸسٸز اينالا – كٶلبەپ جاتقان كٶلەم بٸر.
قۇم-شاعىلدار ٷيٸلگەن التىن قىرمان سەكٸلدٸ,
مۇنشا جىلدار سٷيٸپ جەل – القىندىرعان سەكٸلدٸ,
بٸر باسىلىپ كەۋدەسٸ, دەم العانداي بٸر شىعىپ,
شايىرىنداي بۋرانىڭ بوز جۋساننىڭ بٷرشٸگٸ,
بٷكٸرەيگەن قۋ بۇتا – ساۋساعىنداي كەمپٸردٸڭ,
قىر ساۋىرى دٶڭگەلەپ – سۇر قۇلىندى كەلتٸردٸ,
جىلت-جىلت ەتكەن ەبەلەك – جىلاپ اققان سۋ سىندى, –
...ٶز تٸلٸڭنەن جوق ٶزگە باساتۇعىن سۋسىندى...
و, داريعا, وسىناۋ قاراپ تۇرىپ دالاعا,
تىم قۇرىسا, بٸر مينۋت مۇڭايماسقا بولا ما;
سوياۋلار تۇر ساپ-سارى – كەرٸ تٸستەي ىزديىپ,
كٶبەلەكتەر جٷر ۇشىپ بال ورنىنا تۇز جيىپ.
تەك قانا اناۋ تٶبەگە كٶتەرٸلٸپ, كٷش قىلىپ,
بٸر ماشينا بارادى «جانىن سٷيرەپ», ىشقىنىپ,
قىرلارىنداي تاسپانىڭ جول تٸلٸڭدٸ – قۇيعىدى,
سۋىرىلدى اق شاڭى – كومەتانىڭ قۇيرىعى.
بٸرتە-بٸرتە كەلەدٸ تاسپا-جولدار كٶبەيٸپ,
بٸرتە-بٸرتە كەلەدٸ كٶكجيەك تە كەڭەيٸپ...
1965
تٷن جىرى
بۇتالاردىڭ اراسىندا قاپ-قالىڭ
ۇيىعان تٷن جاتتى ٸركٸلدەپ, بٶكپە بوپ,
بٸر ابايسىز اشپاق ەدٸ قاقپانى –
كٷدٸرەيٸپ تٷرەگەلدٸ كٶك تٶبەت,
سودان كەيٸن... تٸستەپ كٶرٸپ شىنجىرىن
ٶز-ٶزٸنەن ٶزٸ اينالدى تٸمٸسكٸپ.
قارا سۋداي تۇنىق ەكەن تٷن بٷگٸن,
بٸراق سۋدا قايدان بولسىن تىنىشتىق –
تولقيدى تٷن... ٷنسٸز تٸلمەن تٷنگٸ ىزعار
سورا-سورا بوزارتۋعا از قاپ تۇر.
سابىرلى اسپان سەل قوزعالسا, جۇلدىزدار
تامىپ كەتە جازداپ تۇر...
1965
قىز قۇيعان شەي
بۇدان تەتتٸ نە بار دەيسٸز ەلەمدە,
بۇدان اششى نە بار دەيسٸز ەلەمدە,
تەتتٸلٸگٸ: سول قىزعا بٸر تٸك قاراۋعا باتا الماۋ,
اششىلىعى: شەشەسٸنٸڭ بولاتىنى قاتالداۋ.
ەكەسٸن دە تاعدىر تاعى جاساپتى عوي قاتتى عىپ –
قوي, قوي دوستىم, بٸلە بٸلسەڭ مۇنىڭ ٶزٸ تەتتٸلٸك.
سەل ٶكٸنٸپ ۇسىناسىز تاس-اقتى جازىپ سٸز,
جاي وتىرىپ قىسىلاسىز,
جازىقسىزدان-جازىقسىز.
جۇتقان شايىڭ تاماعىڭدا تارسىلدايتىن سەكٸلدٸ,
بۇققان سايىن – كٷنەڭ اۋىر, ارشىلمايتىن سەكٸلدٸ.
ەجەسٸن دە ماڭدايىڭا جىلجىماس قىپ جازىپتى-اي,
اق تارتقانى بولماسا بۇل, ەيەل ەمەس قازىق قوي.
كٶك داستارحان مىنا جاتقان – بەينە تٷپسٸز كٶك تەڭٸز,
كٶك تەڭٸزدە ماياك قۇساپ تٶرت كٶز جاندى – سٶكپەڭٸز;
ەكەۋٸ ونىڭ – جەردە وتىرعان مومىن قىزدىڭ ٶزٸ دە,
ەكەۋٸ ونىڭ – تٶردە وتىرعان قوناعىنىڭ كٶزٸ دە!
قىزعا قاراۋ قىزىق-اق قوي,
ال اڭدىسۋ – اۋىر جەي,
امان كەتسەك جارار ەدٸ بٸرەۋٸمٸز اۋىرماي.
قىز قۇيعان شاي –
ودان اششى نە بولادى, بٸلمەدٸم,
قىز قۇيعان شاي –
ودان تەتتٸ نە بولادى, بٸلمەدٸم.
اششىلىعى – تىم ەرتەرەك ەكە بولىپ قالعانىم,
تەتتٸلٸگٸ – ايلار بويى ايالايتىن ارمانىم.
1965
حيكايا
...ات شانانىڭ ٷستٸندە تۇر توپ ادام,
ورىن بەردٸ ىعىسىپ جۇرت ارادان –
وتىردى ەكەم.
جٷگٸرٸپ ەجەم ٷيدەن
الىپ كەلدٸ, ەسٸمدە بٸر تابا نان.
ەلدە باتا, ەلدە ىرىم ٸسپەتتٸ مە,
كٶندٸرمەك پە «قۇدايدى» كٷشتەپ تٸلدەپ?
كەتٸك ناندى اپ كٸردٸ ەجەم ٷيگە –
ەكەمە شەتٸنەن بٸر تٸستەتتٸ دە.
سودان ەجەم, جىعىلعان ەسەڭگٸرەپ,
ۇرسىپ-ۇرسىپ جۇباتتى شەشەمدٸ كەپ:
«بالانى ەمٸز, بۇزاۋعا شٶپ ەكەپ سال,
جۇعىن ەتپەي جۋساڭشى كەسەڭدٸ» – دەپ.
«جٷرەك بۇرسا قۇدايعا – جاي بۇرماعان,
پەندە باسىن تەڭٸرٸم قايدا ۇرماعان!
تٸستەلگەن نان ەشقايدا جٸبەرمەيدٸ,
جٸبەرمەيدٸ – كەلەدٸ, قايعىرما وعان.
ىرىم عوي بۇل, اللا بار, قالمايتۇعىن,
نان جارىقتىق باقسى ەمەس الدايتۇعىن,
ەرتە بولسىن, كەش بولسىن قايتىپ كەلٸپ,
تاۋىسپاق ول وسى بٸر ناندى ەيتەۋٸر».
كەلٸپ جاتتى مايداننان... كەتٸپ جاتتى...
جانازاعا, تويعا دا ەل جەتٸپ جاتتى.
جاۋ قانشا ادىم شەگٸنسە جەرٸمٸزدەن,
سونشا بالا بٸلمەپپٸز جەتٸم قاپتى.
كٷتە-كٷتە جاقسىلىقتى ودان-بۇدان,
مەشەل ەجەم جايعاستى تٶر الدىنا.
قارا شاشى تاۋسىلىپ – قايعى قالدى,
سەمٸپ جاتتى ساندىقتا وراۋلى نان...
جىلدار ٶتتٸ...
ەجەم دە ەلٸ بٸتٸپ,
كەرٸلٸكتٸ مەزگٸلدەن الىپ ۇتىپ.
سارتاپ بولدى ساندىقتا نان باياعى,
ول دا جاتىر, قاراشى, ەلٸ كٷتٸپ.
ٷمٸت شٸركٸن جاقسى عوي – جانعا جايلى,
مەن دە كٷتەم – ونى ەجەم اڭدامايدى.
سەنەردەيمٸن مەن دە وعان – كەتٸك نانعا,
ال, شىنىندا نان بار عوي?
الدامايدى!...
1967, 1982
انا
ويلاتپاي ٶسٸرەم دەپ جامان پيعىل,
ەلدەكٸمگە ٶكپە ارتساق – ودان تىيدىڭ.
تاعدىردىڭ بٸزدٸ سوققان «بۇزاۋ تٸسٸ»
الدىمەنەن, اناجان, ساعان تيدٸ.
جٷزبەسە دە سول جىلدار كٷنٸڭ كٷلٸپ
سٶيلەمەدٸڭ ەشقاشان تٷڭٸلدٸرٸپ.
كٷن كٶردٸك قوي
بٸر قولدا بەس ساۋساقتاي
بٸرٸمٸزدٸ بٸرٸمٸز جىلىندىرىپ.
ۇلدى ەركە ەتٸپ, ال, قىزدى قىلىقتى ەتٸپ,
ٶسٸرەم دەپ جٷن تٷتتٸڭ, شۇلىق توقىپ.
قۋانعان سەتتەرٸڭدە – قۇشتىڭ, بٸزدٸ,
جىلاعىڭ كەلگەن كەزدە تۇرىپ كەتٸپ.
بٸزدٸڭ جىرتىق كٶيلەكتٸ جاماي-جاماي,
قالىپسىڭ قارتايعانىڭدى ابايلاماي.
جەسٸرلٸك ٶتتٸ;
بٸراق قارا تٷندەر
اق شاش بوپ قونىپتى عوي سامايعا, انا.
كەتتٸ, كەتتٸ كەلمەسكە ٶتكەن كٷندەي
جٷرگەن كەزٸڭ ايازدا شەكپەن كيمەي.
ٶكپەلەتسەڭ دە ٶزٸڭە كەيدە بٸزدٸ,
ەسٸرٸپسٸڭ ٶزگەگە كەكتەندٸرمەي.
كەتكەنٸم جوق ەزٸرگە ەلتٸپ, اسىپ,
كٶرگەنٸممەن كٶپ جايدى تالقىلاسىپ.
بٸرەۋدٸ جەك كٶرەيٸن دەسەم بٷگٸن,
ىلعي, انا, الدىمدا سەن تۇراسىڭ.
1967, 1982
نەگە ەسٸمە تٷستٸ ەكەن ەسكٸ جىرىم?..
نەگە ەسٸمە تٷستٸ ەكەن ەسكٸ جىرىم,
نەگە اڭسادىم ەسكٸ-ەسكٸ دوستى بٷگٸن.
كٸدٸرتە تۇر اسىڭنىڭ تٷسٸرۋٸن,
دوستار كەلٸپ قالاتىن كەشقۇرىم.
سۋىتتى ما لاقابى كٶپتٸڭ بٶتەن,
لاقاپشى ەدٸ بٸرٸنٸڭ كەلٸنشەگٸ.
جاقسى جىرىمدى وقىسا – كەلۋشٸ ەدٸ,
كەلمەگەنٸ – جازا الماي كەتتٸم بە ەكەن?
كەشٸكتٸ عوي,
دوس قايدا,
تانىس قايدا
جاقىن ەدٸم – سول ٷشٸن الىستاي ما.
كەشەگٸدەي تاعى دا جالعىزبىن مەن,
«كەتٸك» قايدا, ياپىر-اۋ, ەبٸش قايدا?
كٸدٸرتە تۇر اسىڭدى,
ٶلٸپ-تالىپ
تٷڭٸلەيٸك, تٷڭٸلسەك سەنٸپ بارىپ.
اسىقتىڭ دەپ جاتۋعا داۋ ساپ جٷرەر
ەلدە بولسا بٸرەۋٸ كەلٸپ قالىپ...
1967, 1982
پارادوكس
كٷي مەيلٸڭ:
جاقسى ەيەلدٸ – ەركەگٸ,
جٷيرٸك اتتى – تٸزگٸنٸ,
جاقسى اۆتوردى – جازعانى
بيلەيدٸ.
كٷل مەيلٸڭ;
جامان ەركەكتٸ – ەيەلٸ,
جامان اتتى – تٸزگٸنٸ,
جامان جىردى – اۆتورى
سٷيرەيدٸ.
1967
مەنٸڭ ارمانىم
كٷز كٷندەرٸ, نە سۋىق قىس كٷندەرٸ,
ٸستەپ جٷرگەندە ەيتەۋٸر ٸس مٷددەلٸ,
اجال شٸركٸن اياڭداپ جەتسە-اۋ ماعان,
كەتسەم-اۋ مەن جۇمىستىڭ ٷستٸندە ٶلٸپ.
سىنشىلاردىڭ ۇرسۋىن, تامسانۋىن,
الدان كٷتٸپ قالسا-اۋ بٸر قانشا جىرىم,
بٸر جيناعىم باسىلىپ ٷلگٸرە الماي,
ماشينكاعا بەرٸلمەي قالسا بٸرٸ.
نە بٸر تٷندە قۇيىلىپ, قارا كەرٸپ,
كٶپ ۇيقاس وتىرعاندا قاماپ ەرٸپ,
كەتسەم ٶلٸپ نٷكتەگە جەتە بەرٸپ,
جان تاپپاعان بٸر تەڭەۋ تابا بەرٸپ.
ٶلٸپ كەتسەم قاعازدان جالىققانشا,
ٶلتٸرمەيمٸن دەگەنمەن شابىت قانشا,
سييا قالسا ساۋىتتا, تولىپ قالسا,
شامىم قالسا باس جاقتا, جانىپ قالسا.
نە اششى ايتىپ بٸرەۋدٸ تىزىلداتىپ,
نە بٸرەۋلەر ٶزٸمدٸ قىزۋلاتىپ,
نە ۇزاق جول ٷستٸندە ٶلٸپ كەتسەم,
نە بٸر ناشار جولىمدى سىزىپ جاتىپ.
ەدەتتە بٸر ىزعارلى قىس كٷندەرٸ,
ٸستەلەدٸ قىزۋمەن ٸس مٷددەلٸ,
سونداي شاقتا اجالىم جەتسە-اۋ مەنٸڭ,
كەتسەم-اۋ مەن جۇمىستىڭ ٷستٸندە ٶلٸپ.
1969
***
ەكەڭ قازٸر بٸر ورعا اتى قۇلاپ,
تارىعىپ تۇر ەركٸمنٸڭ اقىلىن اپ;
سودان شىعار: جاۋ جوقتا باتىلىراق,
ٷندەمەگەن كەزٸندە – اقىلدىراق.
كٶكٸرەگٸن كەرمەك وي – كٷيٸك تٸرەپ,
اششى سٶزدٸ الىپتى سٷيٸپ, تٸلەپ:
تەڭەسەر جان جوق جەردە يىقتى بوپ,
سٷيە الماعان كەزٸندە – سٷيٸكتٸ بوپ.
ەكەڭ تالاي ىزادان دٸردەكتەدٸ,
تالاي ٷمٸتتەن قالدى كٸرلەپ كٶڭٸل.
جەتٸسكەننەن دەپ پە ەدٸڭ وسىنى ايتۋ,
جەتٸسكەننەن جىر جازىپ جٷر دەپ پە ەدٸڭ?!
1969, 1982
توپىراق
جازار ەدٸم گٷل-ٶلەڭ سىزىلدىرىپ بۇل نەسٸ:
سوعىپ ٶتسە بوز قىراۋ — ٷزٸلدٸ گٷل سٷلدەسٸ.
ەمەن-ٶلەڭ جازار ەم, اعاش-اۋ ول ەمەنٸڭ,
اعاش بولىپ كەتەمە دەپ قورقامىن ٶلەڭٸم.
جازار ەدٸم شىڭ-ٶلەڭ اسقاقتاتىپ, استىرىپ,
شوشىتادى شىڭداردىڭ شىنى-سۋىق تاستىعى.
جازار ەدٸم كٶل-ٶلەڭ, پەك بولعانمەن كٶل ٶڭٸ,
كٶلٸڭ سۋ عوي, سۋ بولىپ كەتەر دەيمٸن ٶلەڭٸم.
بەرٸ ساعان بٸتەدٸ مومىن دالام, بۇل دا زاڭ,
ىزىڭ-ىزىڭ جەل-قۇزىڭ دوسىم سىن-دى بٸر مازاڭ.
گٷل مەن ەمەن, كٶل مەن شىڭ — بەرٸ سەندە توپىراق,
ساعان ۇقساپ, سوندىقتان, قوڭىر-شۇبار جىر جازام.
1969, 1982
وي تٷتٸپ, سٶز ەسٸپ...
وي تٷتٸپ, سٶز ەسٸپ,
قۇياسىڭ سىرعا مۇڭ.
كەزەسٸڭ, كەزەسٸڭ
ابايدىڭ جىر-باعىن.
شاباسىڭ,
تالاسىپ
شىقتى اناۋ العا كٸم?
تالاسپا,
الاسىڭ
ابايدان قالعانىن.
اباي-اي, ەي, تٸپتٸ
بەرگەن-اۋ بەرەرٸن.
ايتارىن ايتىپتى,
الىپتى كەرەگٸن.
كٶپ نەرسە قالىپتى
وعان دا كٶرٸنبەي:
قىز قاپتى ٶرٸمدەي,
شەشٸلمەي داۋ قاپتى.
قانشا اباي كٷرەسسٸن,
جىعىلماي انىق بٸر,
بٸر جاڭا, بٸر ەسكٸ
كٷنشٸلدٸك قالىپتى.
جانعىرىق قايتالاپ
داڭقتى تانىتتى.
كەتكەنمەن تاۋ-تالانت,
بۇلتتارى قالىپتى.
تەك قانا...
از عانا
تاڭدانام, تاڭعالام:
سول اباي جازباعان
جاقسى ٶلەڭ قالماعان.
1969, 1982
ساناماق
كەل, كەل, ۇلىم, بەرمەن كەل, موينىما كەل, كەل اسىل,
اسىل,
كٶرەيٸكشٸ ەكەۋمٸز تۋىس-تۋعان ساناسىپ:
سەن ەكەڭدٸ بٸلەسٸڭ جازباسا دا تٸلدەي جىر,
مەن ەكەمنٸڭ سٷيەگٸ قايدا قالدى — بٸلمەيمٸن,
سەنٸڭ شەشەڭ جٷر ٷيدە اقىل ايتىپ تارىنىپ,
مەنٸڭ شەشەم اۋىلدا اتى قايعى-كەرٸلٸك.
سەنٸڭ ەكٸ اپاڭ بار:
بٸرٸ — ۇيقى,
بٸرٸ — ويىن,
ٷش اپا بار, ال, مەندە: شابىت, سانا, ۋايىم.
سەندە جالعىز قارىنداس — ەركەلٸگٸڭ ول ەنە,
مەندە جالعىز قارىنداس: جاڭا جىرىم بولادى.
ۇيقى — اپايىڭ ەلديلەپ, ٷلبٸرەدٸ كەرەمەت,
ويىن-اپاڭ ەن-كٷيمەن كٷلدٸرەدٸ كەرەمەت.
قارىنداسىڭ — ەركەلٸك, ەكٸ كٶزٸ جىلتىراپ,
قانشا تىربىڭداعانمەن شىعا الماپتى قىرقىنان.
شابىت-اپام بٸرازدان جولاماي جٷر, جولاماي,
سانا-اپايىم باسقانى جاعالاي جٷر, جاعالاي.
ٷشٸنشٸ اپام — ۋايىم,
ۋھ, جانىم-اي, كٷيەم بە,
جىر-قارىنداستى ۇزاتتىم جۋرنال اتتى كٷيەۋگە.
مەنەن سەنٸڭ تۋماڭ كٶپ, كٶردٸڭ بە, ۇلىم, سٷيەنگەن,
ال مەن قالدىم جالقاۋلىق دەگەن جالعىز جيەنمەن.
1969, 1982
***
سوندا بٸزدٸڭ اۋىلعا
جاقىن ەدٸ-اۋ كٶلشٸك بٸر.
سەن شىقتىڭ سۋ الۋعا,
ات سۋعارا مەن شىقتىم.
قۇستار ۇشتى دٷرلٸگٸپ,
سۋىق تامشى بٷركٸپ بٸر.
شەلەگٸڭنٸڭ سىلدىرى
بوزجورعانى ٷركٸتتٸ.
سول بٸر كٶل سٷت سەكٸلدٸ
كٶرٸنٸپ ەد,—
اڭساۋ ما:
اقشىلدىعى بەتٸننٸڭ
كٶلگە ۇقسادى دەل سوندا.
كٶل سەكٸلدٸ سىرىمدى
بٸل دەي الماي سەن تۇردىڭ.
بۇلت سەكٸلدٸ بۇلىڭعىر
ٷندەي الماي مەن تۇردىم.
ۇياڭ ەدٸڭ سەن دە تىم,
ايتا المادىم مەن دە تٷك.
شىمىر ەتتٸ كٶل بەتٸ
شٶكٸم بۇلتتى تەربەتٸپ.
«بي الاڭى» قازاقتىڭ
كٶل جاعاسى دەپ الىپ,
سەن جەتەكتەپ بوز اتتى,
سۋدى قايتتىم مەن الىپ.
1969
***
ماقتايمىز كەپ ٶلگەندٸ,
ماقتايمىز-اۋ تٶكپەلەپ,
ماقتايمىز كەپ جازعانىن تٸرٸسٸندە ٶتپەگەن.
جورعالايمىز الدىندا تابىتىنىڭ,
سول ٶلٸك
تۇرىپ كەتەر سەكٸلدٸ نەكرولوگقا ٶكپەلەپ.
مەنٸ بٷگٸن بٸر دوسىم ماقتاپ جازدى,
سەكٸردٸ
جولدان-جولعا سۇلۋ سٶز, بەلە عوي بۇل, نە تٸرلٸك
شوشىپ كەتتٸم:
«مەن وسى ٶلگەنٸم جوق پا ەكەن» دەپ,
ٶيتكەنٸ كەي ماقتاۋلار نەكرولوگ سەكٸلدٸ.
1969, 1982
***
قوڭىر جىرىم بار ەدٸ, كەشكٸعۇرىم
مەز بوپ وقىر اقىن ەم ەسكٸ جىرىن –
قولعا الىپ ەم, كٶك اسپان بەتٸندەگٸ
ٸرٸپ كەتتٸ قوڭىر بۇلت سەكٸلدەنٸپ.
بالا قازىم بار ەدٸ كٶلدە مومىن,
كٶرمەگەنٸم جاقسى ەدٸ, كەلمەگەنٸم:
بۇعىپ جاتقان بٸر جاۋىز مىلتىق اتتى –
قوڭىر قازدىڭ مامىعىن بۇرقىراتتى.
بۇدان ارتىق جانىڭا باتىرار كٸم,
سەل شىداي تۇر, مەن دە بٸر قاتىرارمىن:
قوڭىر قازدىڭ مامىعىن جاستىق ەتٸپ,
قوڭىر-قوڭىر وي ويلاپ جاتىپ الدىم...
1970
جالعىز اقشا
ەسكٸ گرەك اڭىزدارى – تٷپنۇسقا,
سونى اۋدارىپ
جىر جازادى ەل قىپ-قىسقا.
ەي, داۋ بار ما, داۋ بار ما:
كەيبٸر ەلدٸڭ قۇدايى دا – اۋدارما.
بٸر شىراعدان جاندى تٷندە –
كٶلەڭكەلەر, دٸر-دٸر قاق!
سٶزدەر – تٷرلٸ,
تٷرلٸ ىرعاق.
گومەر-شالدىڭ ەسەبٸنەن جىر-جىرلاپ
ەلدەكٸمدەر اۋلامىزعا كٸردٸ ۇرلاپ.
ەلدەكٸمدەر ورتاسىنان
زەۆس شىقتى دا اق كيٸپ,
ەركٸمگە التىن اقشا سالعان
ارقالاتتى بٸر-بٸر قاپ.
ال ماعان شە?
قورلىق ەتتٸ قىساس-تاعدىر تاعى دا,
قورقا سوزعان مەنٸڭ الاقانىما
جالعىز تالانت-اقشا تٷستٸ دٶڭگەلەپ.
ايقاي سالدىم مەن كەنەت:
«بەرگەنٸڭە شٷكٸر, پٸرٸم,
بٸراق تا,
مەنٸڭ حالقىم كٶزٸنە ەمەس,
قۇلاعىنا سەنگەن ەل:
سىڭعىر ەتٸپ ەستٸلۋٸ ٷشٸن بٸزدٸڭ قۇلاققا,
تىم قۇرىسا, جەزدەن جاساپ بولسا دا –
تاعى دا بٸر تەڭگە بەر!»
توقتات سٶزدٸ!
سٶزدٸ,
سٶزدٸ ەندٸ ٷنەمدە!
بولدى, بولدى, بولدى مەندە
الام دەگەن سەنٸم انىق, وي انىق...
كەتتٸم, ەتتەڭ ويانىپ!
1983
مەنٸڭ قاعبام
بۇيرا قۇمنىڭ ورتاسى – بۇيىرعىندى تٶبە جاي,
كٷنگە جايعان تەرٸدەي سور قورشاعان جاعالاي.
سول تٶبەنٸڭ باسىنان جٶنەلٸپ ەم مەن العاش,
پايعامبارعا كٶككە ۇشقان تەڭەلٸپ ەم مەن العاش.
شٶڭگەلەرٸ تابانعا كٸرٸپ قالعان كٸرشٸلدەپ,
بوزتورعايى تٶبەدە تۇرىپ قالعان شىر-شىر بوپ.
بوز جۋساننىڭ دەمٸمەن جەلپٸپ بەرٸپ تىنىستى,
كٶلبەپ قالعان بەلدەرٸ, اۋناپ قالعان قۇمى ىسسى.
تەك مەنٸمەن كەتەردەي جۇمىر ساۋرىن تٶڭكەرە,
كٶتەرٸلە تٷسكەن دە, قالىپ قويعان سول تٶبە.
عايسا پايعامبار حاقتان بۇيرىق الىپ,
سوندا ەلگٸ
قاناتى جوق يىعىن – قوس توپشىسىن قومداندى.
ۇشارىندا استىنا تابانىنىڭ تاس سالعان...
قاناتسىز-اق, دەسەدٸ, ۇشۋ سودان باستالعان.
حاق بۇيرىعى الدىندا قانات دەگەن بۇيىم دا,
قاناتسىز-اق, پايعامبار كەتەدٸ ۇشىپ قۇيىنداپ.
اۋىرلىعىن اللاعا بٸلدٸرمەۋگە تىرىسىپ,
قارا تاس تا كەتپەك بوپ پايعامبارمەن بٸر ۇشىپ
كٶتەرٸلگەن ورنىنان,
قىرلانعانمەن ول نادان,
قىرلى تاسقا ۇشۋعا حاقتان بۇيرىق بولماعان,
كٶتەرٸلگەن قالپىندا قالىپ قويعان تاس مەڭگٸ...
قاعبانىڭ بازارى, مٸنە, سودان باستالدى.
كٷنەكارلار كەلگەندە – بار كٷنە مەن بار ايىپ
تاسقا كٶشٸپ,
تاس سودان كەتەدٸ ەكەن قارايىپ.
جۇرتتى الداعان تالايلار كٶكبەتتٸگٸن مەكتەپ قىپ,
قاشان دا بار كٷنەسٸن ٶزگەگە ارتار كٶكبەتتٸك.
شۇبىرادى, دەسەدٸ كٶپ جەلمايا, كٶپ كەمە –
جىعىلادى, دەسەدٸ, كٷنەكارلار مەككەگە.
سەنٸم!
عاسىرلار بويى سەندٸرۋمەن جۇرتتى كٶپ
سول قارا تاس, ايتادى ەل, كٶپ رۋحتى قۇرتتى دەپ.
قۇداي ەمەس سول كٶپتٸ قۋالاعان مەككەگە,
كٷدٸك, كٷمەن ايداعان قوس بٷيٸردەن تٷرتكٸلەپ:
ۇناماسا ەلدەنە «ٸشٸ قۋىس پەندەگە»
كٷنە بولىپ كٶرٸنگەن اعاتتىقتار ەلدەنە.
فۋدزيياما تاۋىنداي جاپونداردىڭ,
تاس بەينە,
تەۋبە تانىر جەر بولعان قاراقشىعا, قاسكٶيگە.
قيياناتشىل قاراۋلار «ارىلدىق» دەپ كٷنەدان,
حاجى اتانىپ, قايتىپ كەپ قىلمىسىمەن دە ۇناعان.
زورلىق ەكەن سورلىعا – قاعبا بار, قازى دەپ,
قارا تاسقا يەك ارتقان قاتايعاندا حازٸرەت.
قامشىلاردىڭ, استىندا تٸلدٸرسە كٶپ جون تاسپا –
كٶڭٸلٸن باسسا بايعۇستىڭ – قارعىس ايتام سول تاسقا!
ال شىن ادال ادامدار ەلەكتەنسە – شىن ەلەك:
سۇلۋلارعا قاراۋدى ۇعىپ قالىپ كٷنە دەپ,
«كٷنە ارقالاپ» فەنيدەن بارعان شاقتا تارىعىپ,
قايتقانى ٷشٸن سولار شىن قايعىسىنان ارىلىپ
العىس ايتام ول تاسقا,
ار, ۇياتتى كۋە عىپ,
تاستى كٶرسە تٷسٸندە ەل – تۇرادى ەكەن قۋانىپ.
قارا تاسقا مىڭ العىس!
تىم قۇرىسا تٷسٸندە
ادامداردى كٷنەدان ارىلتقانى ٷشٸن دە.
يمان ەمەس, يلانىم,
جاڭا اتتى عوي مىنا تاڭ
ەشتەڭەگە, ەشكٸمگە سەنبەيتٸندەردەن گٶرٸ,
ەيتەۋٸر, بٸر سەزٸمگە سەنگەندەردٸ ۇناتام.
قوي, جوق, جوققا سەنبەيمٸن – جوققا سەنبەك دەپ ەدٸم,
سەنٸمدەرگە ەمەس مەن,
سەنگەندەرگە سەنەمٸن!
بۇيرا قۇمنىڭ ورتاسى – بۇيىرعىندى تٶبە جاي,
كٷنگە كەپكەن تەرٸدەي سور قورشاعان جاعالاي.
سول تٶبەنٸڭ باسىنان جٶنەلٸپ ەم مەن العاش,
پايعامبارداي پاڭ ەمەس,–
جالاڭ اياق, جالاڭ باس,
ٶزٸڭدٸ ٸزدەپ, تاعدىرىم,
ٶزٸڭدٸ ٸزدەپ زامانداس.
قاسيەتتٸ قاعباما – ەر جىل سايىن اڭساعان –
حاجى بارعان قارتتارداي سوعىپ جٷرەم مەن سوعان.
مەنٸڭ مەككەم – قوشالاق, ەسكٸ مەكەن, سارى جۇرت,
جىلدا بارام «كٷنەمنان» قايتۋ ٷشٸن ارىلىپ.
قاتىسىم سەل سيرەسە – جٷرەك تۋلار, جانىپ ٸش,
جاندىرادى ٸشٸڭدٸ سارى جالىن ساعىنىش.
تٷرلٸ قاباق كٶبەيٸپ,
بۇلت السا الاتاۋ تٷرلٸ,
قوشالاققا بٸر بارىپ باسىپ قايتام ماۋقىمدى.
مەن بارعاندا الىستان قۋانامىن, سوندا اسا
كٶلەڭكە ەتەر سول دٶڭدە دٶڭگەلەك بۇلت بولماسا:
قارايادى, دەسەتٸن مەككە تاسى تۇل-ادال
ادام ارقالاعان كٶپ اۋىر-اۋىر كٷنەدان.
مەنٸڭ كٷنەم بٸراق تا – بولسا مەندە كٷنە, راس, –
تۋعان جەردٸڭ بەتٸنە كٶلەڭكە بوپ قۇلاماس.
كٷنە بولسا عاشىقتىق – عاشىقتىقتان جارىلام,
جارىلعاندار, ەدەتتە, جارىلادى اعىنان.
كٶڭٸلٸم قالعان سەتتەردە دوس-جاراندار جاعىنان,
ەڭ تۇرلاۋلى ماحاببات,
سەنٸ, سەنٸ ساعىنام,
قوشالاعىم, و, مەنٸڭ قاسيەتتٸ قاعبام!
1983 جىل
مەجنٷن تال
شىبىعىڭنان, بٸلۋشٸ ەم, شىبىعىڭنان
بٸر بۇتاڭ جوق سىنعان, نە سىدىرىلعان –
ساعان سونشا نە بولدى,
ۇعىنا المان:
جىلاعاندار بٸر اۋىق جۇبانادى,
ال, سەن بولساڭ كەلەسٸڭ جىلاپ ەلٸ.
مەن قورلانام,
سەن ٶزٸڭ قورىنباساڭ
قورلىق وسى, مەجنٷن تال,
سورىڭ قاشان
ارىلادى?
بۇ ساۋال بەكەر بٸراق:
جىلاپ كەلگەن ٶمٸرگە – كەتەر جىلاپ,
تالعا قارا: تايراڭداپ جاپىراعى
تاعى دا بٸر بي بيلەپ جاتىر, ەنە,
ەسۋاسقا جىلاۋ دا, كٷلۋ دە وڭاي:
ەمەن قايتسٸن ىمىرتتا ىڭىلداماي!
تاس قاباققا قارسى ٶسكەن ەمەن كەرٸ ,
كەرٸ ەمەننٸڭ جاعدايى سەنەن دە ەرٸ
بيىل ونىڭ كٶكتەمٸ ورالمادى.
كٶكتەم كەلدٸ, ال, ساعان.
جاز كەلەدٸ,
كٶكتەۋ دەگەن – شىن باقىت, از دەمە ونى.
ەڭٸرەيسٸڭ دە تۇراسىڭ,
ەڭٸرەپ كٸل
شىرقىن بۇزدىڭ اينالا, تٶڭٸرەكتٸڭ.
سىرىڭدى ايتىپ جىلاساڭ – جىلا ماعان,
كٶڭٸلٸڭدٸ تٷسٸنەم – كٸنەلامان.
تال-تال شاشى جان-جاققا قۇلادى, ەنە, ال…
بۇتاعىنىڭ قۇلاپتى بٸر بٸلەگٸ.
سىز-قويناۋدىڭ ەسكەندە تٷنگٸ لەبٸ
تاعى ەگٸلٸپ جىلاسا – بٷلدٸرەدٸ.
...جىلاپ ەمەس, مەجنٷن تال
ٶز تاعدىرىن
جىرلاپ تۇرعانى شىعار?
كٸم بٸلەدٸ!
1983
تىنىشتىق جىرى
سيرەك اق بۇلت تۇرىپ قاپتى – تىنىشتىق,
قالىڭ اعاش تۇنىپ قاپتى – تىنىشتىق.
قالامىڭنان جىر ۇشپايدى – تىنىشتىق,
كٶرشٸلەرٸڭ ۇرىسپايدى – تىنىشتىق,
ۇيىپ-قالعىپ تىنىش اۋا تۇر ىستىق –
بەتپە-بەت كەپ تىنىشتىق پەن تىنىشتىق
ەدەپ ساقتاپ تۇرعان سىن-دى جاساندى.
ماڭاي جىم-جىرت,
تىنشىعامىز قاشانعى...
شاحماتتىڭ مايدانىنا كٸرٸستٸك.
1983
ايتىلماعان سٶز
ايتقىم كەلدٸ – ايتا المادىم – كٶسەمسٸڭ دەپ
اسپانداعى جۇلدىزعا,
ايتا المادىم – ايتقىم كەلدٸ – ەسەمسٸڭ دەپ
اۋىلداعى بٸر قىزعا.
تال, قايىڭنىڭ جاسىل شاشى تارقاتىلا كەتكەندە
ايتقىم كەلدٸ – ايتا المادىم – عاجاپسىڭ دەپ
كٶكتەمگە.
پٸكٸرٸمدٸ ٸركٸپ قالعان جاسىق كەزدەر كٶپ مەندە:
سوندىقتان دا مەزگٸل مەنٸ قابىلداۋلار بٶلمەسٸندە
مٶليتتٸ,
كەكٸلٸمدٸ ٶسەك-عايبات جالىنىنا
جەل ٷيتتٸ.
سەزٸنبەي مە كٶرگەن كٷنٸن, ەلدە ەرلٸك قىپ
جٷر شىداپ?
قالاي بولعان كٷندە دە بۇل ەز دەگەن سٶز
بىلجىراق!
ايتقىم كەلدٸ, ايتقىم كەلدٸ – بىلاي قويشى
باسقاسىن,
ايتا المادىم, ايتا المادىم اسىلسىڭ دەپ
تاسقا اسىل –
دەل وسىندا جاتىر دەيدٸ ەل ماڭدايىڭنىڭ
قالىڭ سورى – قاسقاسى.
ايتار ەم عوي جۇلدىزعا مەن باعامدى,
سەنە مە وعان شىن جۇلدىز!
ايتار ەم عوي سول قىزعا دا – سەنە مە
كٶپتٸ كٶرگەن قۇرعىر قىز!
ٶتٸرٸككە كەلگەندە بٸز كەرەمەتتەي مىلجىڭبىز,
تىم قۇرىسا, مەزگٸل, بٸزدٸ دەل سول ٷشٸن قىنجىلعىز!
ايتىلماعان سٶزدەر ٷشٸن الايىقشى بٸر-بٸر جٷز!
بۇل دا ٶزٸنشە بٸر سىلتاۋ عوي, ناعاشى!
جاقسىنىڭ دا, جاماننىڭ دا باعاسى –
تٸلدەن ۇشقان سٶزدە ەمەس,
سٶزگە اينالماي قالعان ويدا-اۋ, شاماسى?!
1983
مارقۇم مارات وتاراليەۆپەن وتىرعان بٸر كٷندٸ ەسكە الۋ
تەلتٸرەكتەپ بۇتا جٷر جەل ٶتٸندە –
ەلدەبٸرەۋ ۇقسايدى كەلەتٸنگە:
بەتتٸڭ ارىن تٷيمەي-اق بەلدٸگٸنە,
تەلتٸرەكتەپ بٸر دوسىم كەلدٸ, مٸنە.
دوس كەلگەنٸ جٶن بولدى جەلدٸ كٷنٸ.
مەن دە جەلدەپ وتىر ەم, دۇرىس بولدى,
اششى قييار, جۋا, تۇز, بۇرىش كەلدٸ.
اعا ٷيٸنە ەركەلەپ كەلدٸ مە ٸنٸ,
جۋىپ-جۋىپ الايىق ەندٸ مۇنى –
الماتىنىڭ كٶپ ەمەس جەلدٸ كٷنٸ.
سىڭعىر قاعىپ ىدىستار تٷيٸسەدٸ,
تٷيٸسۋگە كٶپتەن بٸر تيٸس ەدٸ.
تالاي كٷننەن تۇلدىر بوپ جۇمىس پەن وي,
دومبىرام دا ٷن قاتپاي كٷمٸس-كٶمەي,
تٷك ٸستەمەي وتىر ەم, تٷك ٸستەمەي –
جاقسى كەلدٸڭ, ياپىراي, راس-راس,
الىپ وتىر, بولماسىن رەسۋا اس.
مەنٸڭ ٷيٸم – ٶز ٷيٸڭ, يمەنبەشٸ,
ٶز ٷيٸڭنەن دە اسادى ٷيرەنگەسٸن,
الماتىنىڭ جەلٸندەي سيرەك دوسىم.
جاساندىلىق جوق نيەت, نە بەتٸڭدە,
بەتتٸ ادام دا قالمادى ەم ەتۋگە.
جالعىز سەنسٸڭ ٸشٸپ اپ بٸزدٸڭ ٷيگە
تەلتٸرەكتەپ جەلدٸ كٷن كەلەتٸن دە.
ەكەۋٸمٸز دە جٷرمٸز عوي جەل ٶتٸندە,
جٸبەرەيٸك تاعى بٸر تارتىپ ەپتەپ,
ويلاما وسى...
جالعىز-اق جارتى دەپ تەك.
كٸرمەي بٷگٸن دوس دەگەن جۇرت اۋلاما,
ماعان جەتپەي وتىر ەد سىلتاۋ عانا,
ٸشۋدٸڭ دە بٷگٸندە شارتى كٶپ پە –
ورىندالدى بٸر شارتى,
تارتىپ ەپتەپ
جٸبەرەيٸك,
ۇيالما!..
بۇتالار دا
تۇر عوي, ەنە, ۇيالماي تەلتٸرەكتەپ?!
1983
ناز
پەندەلەرگە سىرت قاراپ بىلايعى ۇساق,
بٸرەۋ بولدىڭ بٸر ٶزٸڭ قۇداي قۇساپ.
ايعا ۇستاتىپ جٸبەردٸ جۇرت تا سەنٸ –
جامباسىڭا كٶرپە ەمەس, بۇلت تٶسەدٸ,
بيلٸك بٸتسە – قۇداي دا قىرت دەسەدٸ,
بۇل, ەرينە, كٶپ جۇرتتىڭ سىرتقى ەسەبٸ.
بارىڭدى الىپ قاشاتىن, بارىمتانىڭ
زامانى ەمەس,
ەس, ەسٸر,
قاعىن, قاعىن!
بٸر جٶتكٸرسەڭ – تويدى بٸر قارىن تاعى,
بٸر جىميساڭ – جىندى دا جارىلقادىڭ.
جەدٸگٶيدەن باسقانىڭ جانباي باعى,
تامىرىندا تالايدىڭ قان قاينادى.
كٶگەرتتٸڭ-اۋ,
ەلٸ دە كٶگەرتەسٸڭ,
كٶك ەسەكتٸ تەك اناۋ نەگە ەرتەسٸڭ?
كٶك ەسەكتٸڭ باسىنا سەن ەڭ تەسٸپ
قۇيىپ قويعان كٶك بۇلتتىڭ كٶلەڭكەسٸن.
كٶلەڭكە دە جەتپەسە – جوق امالى:
تالعار شىڭى جالاڭ باس كەلەدٸ, ەنە.
تاۋدىڭ تاڭعى اق شاربى ورامالى
باسىندا ەمەس,
موينىنا ورالادى.
ادام بولساڭ – ادامدى جاي ادامشا ۇق,
كٶنبٸس بولساق – كەتتٸ دەپ انىق تويىپ,
تۇياعىنا ەسەكتٸڭ سالىپ قويىپ,
اسپان جاقتان قاراما اياعانسىپ.
پەندەڭ – ەمەن,
قارتايسا قۇلايدى ەمەن,
مەن قارتايسام – قۇدايسىز, بىلاي دا ٶلەم.
بۇققان سايىن بۇرايسىڭ بۇتتان الىپ –
مۇنشا ۇيالشاق بولار ما قۇداي دەگەن!
جۇباتپا, دوس,
جٷرگەم جوق مەن ەڭٸرەپ,
قارتايدىم تەك تٷبٸ سەن بەرەدٸ دەپ.
بٸر پەرٸشتەم بار ەدٸ:
قايدا, قايدا,
و دا قۋىپ كەتتٸ مە پايدا-مايدا?!
ەيەل قۇساپ ٶكپە ايتۋ – جۇمىسى ەردٸڭ,
وسى دا ەرلٸك;
تەك الدا بٸلٸسەر كٷن.
سەنٸ دە اياپ ارقاڭنان قاعارمىن بٸر,
سەنٸمەن دە, قۇدٸرەت, بٸر ٸشەرمٸن!
1983
تەرەزە
الاتاۋعا قارايدى بٸر تەرەزەم.
ق. مىرزاليەۆ
جالىن شايناپ جاتىر, ەنە, ەر ٶزەن.
«ەسٸك كٶلگە قاراعان بٸر تەرەزەم» –
كٸم ەكەنٸ ەسٸمدە جوق,
بٸر اقىن
وسىنداي جىر جازىپ ەدٸ,
سۇراپىل
قۋاتتى سٶز كٷتٸپ ەدٸم مەن ودان,
اشىلادى-اۋ دەپ ەم بٸر كٶز جاڭادان,
ەسٸك كٶلدەن باستاۋ السا دانا ادام
باستالادى-اۋ دەپ ەم بٸر سٶز جاڭادان:
ەشتەڭە دە باستالمادى,
بولمادى,
جىلعا قۋعان جاسىق سۋداي ول-داعى
تۇنىعى دا تولقىنى جوق بوپ الدى,
اقىرىندا قۇمعا سٸڭٸپ جوعالدى.
كٶك ٶزەن جوق,
ارىقتىڭ دا سۋى ىلاي,
ىلاي سۋدىڭ, ۋاي, قۋىن-اي, قۋىن-اي:
جان قيناماي جاي اعادى –
كٷن ىستى,
قاۋٸپتٸ عوي تىم جيٸ الۋ تىنىستى.
اقىن بٸراق بٸتٸردٸ ٷلكەن بٸر ٸستٸ –
اتاق الدى.
ەندٸ الۋعا كٸرٸستٸ
تۇرمىستىڭ تەك قۋلىقتارىن جىمىسقى.
كەيدە وسىلاي:
تاسىمايدى ٶر ٶزەن,
«ەسٸك كٶلگە» قاراسا دا تەرەزەڭ!
1983
تالانت
زەرگەرلەرٸ كٶنە گرەتسييانىڭ
دٸرٸلٸ جوق قولدارىمەن سالقىن قان,
اقشالاردى قۇيىپ-جاساپ التىننان
تالانت دەگەن ات بەرٸپتٸ;
سول التىن
ارتىق باعالانعان سىندى ماعان تىم.
تالانت, مەنشە, التىننان
بولۋ كەرەك سيرەگٸرەك,
قۇندىراق,
ەتتەڭ, كەيدە التىن دا ەمەس بۇل بٸراق:
التىن قۇنى اۋىق-اۋىق ٶسەدٸ,
تالانت قۇنى اۋىق-اۋىق قۇلدىراپ.
التىن – التىن,
ساسپا, اعا,
بالاما بوپ جارىتپايدى باسقاعا.
التىن جٷزٸ –
اينىمالى مٸنەزٸ بار ەكٸ جٷز:
كٶرگەن جەردە بەتٸنە
بٸر تٷكٸرٸپ كەتٸڭٸز!
التىنعا ەمەس,
كەشە ساعات ەكٸدە
بٸر حالتۋرششيك تٷكٸردٸ
بٸر تالانتتىڭ بەتٸنە.
بار سالماعىن ۋاقىتقا جٷكتەگەن,
ولجاس جازدى مىناداي بٸر مىقتى ٶلەڭ.
مىقتىلىعى – شىنشىلىراق,
مۇڭدىراق,
مۇڭنان گٶرٸ بيٸگٸرەك بۇل بٸراق:
اقىن جايعان كەپكٸگە
ٸلتيفات قىپ ەلدەكٸم –
بٸرەر تالانت التىن تٷسكەن سىڭعىراپ.
التىن ەمەس,
كەتكەن سىندى سۋ قۇلاپ
جىر كٶكتەدٸ جاپىراعى سۋدىراپ.
اقىن شىقتى وسىلايشا,
ەر سٶزٸ
التىننان دا بۋلىراق!
مەن دە جايعام قازاقتىڭ
ەسكٸ, باۋلى تۇماعىن,
بٸر سىڭعىردى مەنٸڭ دە
شالىپ ەدٸ قۇلاعىم...
1983
مەنٸڭ بيٸگٸم
جەل, جەل, دەپ ەم, بايقاپ-بايقاپ تەربەشٸ:
جاڭا شىبىق ەكتٸم, دەپ ەم, جەرگە وسى –
كٶردٸ مە ەكەن بۇ جەردٸڭ بٸر پەندەسٸ.
جان كٶرمەگەن شىڭىراۋدان سۋ الىپ,
ٶسٸرٸپ ەم سول شىبىقتى سۋارىپ.
شىبىق ەدٸ ول,
اعاش بولدى قارتايىپ.
ەجٸم تٷسٸپ,
ەر تايىپ,
سەنٸڭ بالعىن جٷزٸڭ دە
بارا جاتىر قۋارىپ.
ۋاقىت ماعان كۋە انىق:
بەرٸن باستاۋ كەرەك دەپ ەم جاڭادان –
ەتتەڭ, شاما جوق وعان.
دەر كەزٸندە باستاماپپىن كٶپ ٸستٸ,
باستاعاندى مىقتى بٸتٸرە الماپپىن.
تەتتٸسٸن-اي دەنٸنٸڭ,
قابىعىنىڭ قاتتىسىن-اي جاڭعاقتىڭ!
بٸتپەگەن ٸس,
اقتالماعان دەمەلەردٸڭ كٷيٸگٸ,
مٸنە, مٸنە:
مەنٸڭ شىققان بيٸگٸم!
1983
اجال
كٶنبە, ٶكٸن, –
قاقتاپ پٸسٸر ٶزٸڭدٸ-ٶزٸڭ, جەزدەي سوق,
بەرٸبٸر سول كەزدەيسوق جاي – كەزدەيسوق,
نەعىلامىز بوسقا مىجىپ بولجالدى:
ەمدەتەم دەپ تٷسكەن ەكەن تۇماۋدى
وتىز ەكٸ-اق جىل جاساعان بٸر اۋرۋ
ەكٸ مەرتە ينفاركتەن قالعان-دى,
اقىرىندا سوقىرٸشەكتەن ٶلدٸ ەلگٸ.
تٷستٸ ٷستٸنەن كەزدەيسوق بٸر قارا ەيەل,
قاسٸرەتتەن دولداندى.
كەزدەيسوق بٸر تامىرلاردا تاستى قان:
كەزدەيسوق بٸر ەرلٸك شىعار
بەلكٸم ادام عۇمىرى,
تاستى جارىپ ٶسكەن شٶپتەي بٸر ۇرى?
جٸگٸتتٸڭ تەك شوشايادى مۇرىنى
بەتٸن جاپقان اق ماتانىڭ استىنان.
بٸر كەزدەرٸ قاتىسىپتى ول كٷرەسكە,
كەزدەيسوق بٸر كٸسٸلەر كەپ تانىپ تۇر.
مٸنە, تاعى بٸر ادامدى داڭقتى
كەزدەيسوق بٸر جٸگٸتتەر
مورگتەن اپ شەگەلەدٸ تابىت قىپ.
ساپىرلىسىپ بولىپ جٷر جۇرت ەبٸگەر!
جاعاسىنان تارتقاندا اجال سٷيرەلەي –
ٶڭٸرٸنەن ٷزٸلگەن اق تٷيمەدەي,
باس جاعىندا تٶسەكتٸڭ
دٶڭگەلەيدٸ ٸشٸلمەگەن دەرٸلەر...
1983
جارتىلاي اق, جارتىلاي قارا ٶلەڭ
بٶرٸك كيە الماۋشى ەدٸم –
شاشتىڭ قالىڭدىعىنان:
قارا شىڭىم – وعان دا, ەنە, ەنە, قار تٷسٸپ,
كەتتٸ اعارىپ جەل جاقتاعى جارتىسى.
قارا ەمەنشە قارسى تۇرار جوق شامام,
جە, دەگەنمەن مەن ەمەسپٸن شٶپ-شالام,
ٷيٸرٸلٸپ كٶرگەنٸم جوق ىق جاققا.
قارسى سيپاپ جولبارىستى تٷگٸنە,
ازۋ كٷشٸن اينالدىردىم قىل جاققا,
تىرناق كٷشٸن اينالدىردىم قىلجاققا,
كٷشٸك تەنەۋ قۇيرىق بۇلعاپ بٸر جاقتا,
قابىلان-بوياۋ قاعىنادى بٸر جاقتا.
ەدٸرەيگەن ەربٸر تٷكتٸڭ ىعىنا
نەم قالادى بەرسەم ەگەر جىعىلا?!
ٶشٸگەتٸن بولساڭ تٷبٸ كەشٸرمە,
سۋىيتۇعىن بولساڭ تٷبٸ جىلىما!
بٸر ادامداي ايتا الام-اۋ سٶزدٸ مەن,
كەيدە وت جاتتى ەر سٶزٸمدە شارپىسىپ.
بٸراق سونىڭ قاق جارتىسى – اق ٶلەڭ,
قارا ٶلەڭ – قاق جارتىسى.
كٶزبەن كٶرگەن شىندىق تا
جالعان دەسەڭ ويدان شىققاننىڭ بەرٸ:
سٶزدەرٸمنٸڭ ادال شىندىق – جارتىسى,
قالعان جارتىسى – ويدان شىققان – ٶتٸرٸك!
پاروديستەر,
مەز بولماي-اق قوي بۇعان,
قالامىڭنىڭ مۇرىنىن سٷرت ەۋەلٸ:
جانىپ تۋسا ٶتٸرٸك تە,
كەز كەلگەن
شىندىعىڭنان شىنشىل ەرٸ ەدەمٸ!
جۇرتىم مەنٸڭ! ٶلەڭ سٷيگٸش, سٶزۋار,
سٶز جايلى ەلٸ...
كەلەدٸ ەلٸ تارتىسىپ:
تٷك ۇقپايدى جارتىسى,
شالا ۇعادى جارتىسى.
جال بٸتٸپتٸ جارتىسىنا سولاردىڭ,
جارتىسىنا بٸتتٸ بەل:
ىلعي جارتى قايران مەنٸڭ وقۋشىم,
وقىماۋعا كەلگەن شاقتا – بٷپ-بٷتٸن,
تٷسٸنبەۋگە كەلگەن شاقتا تٷپ-تٷگەل.
1983
اتى جوق ٶلەڭ
كٶمٸر قازدىڭ,
كٷي شەرتتٸڭ تالاي-تالاي –
نە ەلٸكتەي المادىڭ, نە قايتالاي,
دارالىعى دا ەمەس-اۋ بۇل تۇلعاڭنىڭ,
قىرسىعى ەمەس ٶزٸڭشە ۇمتىلعاننىڭ,
بٸر جۇمباق بار, مەن ٷشٸن, ەلەس مٷلدە –
تٷسٸنبەيدٸ سوندىقتان سەنٸ ەشكٸم دە!
الاشادان –
اتادان قوزعاعاندا
تۋمىسىڭ دا جات ەمەس ٶزگە ادامعا,
بٸراق سەنٸ ٶزٸمسٸپ ەشكٸم,
ەشكٸم
سٶيلەگەنٸن مەن عۇمىرى ەستٸمەسپٸن!
سەبەبٸ, سەن بٸر تٷرلٸ,
بٸر تٷرلٸسٸڭ,
جٷرەگٸڭ – تاس,
سەكٸلدٸ سىرتىڭ – مٷسٸن.
سەنٸ ۇقتىرام دەمەيمٸن مۇنى ايتقاندا
جاعىمپازعا,
جالقاۋعا,
سۋايتتارعا.
سٶزٸم بارداي تٸل-ۇشى تاڭدايىمدا,
ويلامايىن دەسەم دە سەن جايىندا –
قييالىمدى كەلبەتٸڭ تٷرتٸپ تۇرار,
سيقىرىڭ بار بٸر تٷرلٸ ىنتىقتىرار.
كٶڭٸلدەندٸڭ سەن مٷلدە ەرەك بٷگٸن,
جۇرت سەكٸلدٸ,
سەن دە ٸشتٸڭ – ٶرەپكٸدٸڭ.
سەزەم, سەن دە بٸزگە ۇساپ كٷلمەك بولدىڭ,
سول نيەتٸڭنەن كٶرٸندٸ بٶلەكتٸگٸڭ.
ەزٸل ايتتىڭ كەيٸدٸڭ تالاي-تالاي,
بەزدٸڭ بٸزدەن,
ەلٸكتەپ, نە قايتالاي
المادىڭ سەن ەشكٸمدٸ,
سودان-داعى
بٸر ورتاقتىق سەنەن دە تابا المادى.
بٸرگە جٷردٸك بٸرتالاي مەكەنگە ۇشىپ,
تٶبەلەسٸپ كٶردٸڭ سەن شەكەڭ دە ٸسٸپ.
ٶزٸمٸزدٸڭ جٸگٸتسٸڭ,
ون دوسىنىڭ
ورتاسىندا وتىرعان بٶتەن كٸسٸ!
ٶلگەننەن سوڭ كٶرٸنەر ٶتٸمدٸ ٸسٸ,
بٶتەن كٸسٸ, سەن جالعىز جەتٸم كٸسٸ!
سەن – ۋاقىتتىڭ الدىنا تٷسٸپ كەتكەن
راديو-سيگنال سەكٸلدٸسٸڭ.
1983
توپتامانى دايىنداعان: ايبول يسلامعالي
