تەمٸرحان مەدەتبەك ٶنەرناماسى تۋرالى تولعانىس
ەر كەسٸپ يەسٸنٸڭ ٶز تەسٸلٸ, ماشىعى, ٶزٸنە تەن ەدٸس-شەبەرلٸگٸ بولاتىنى اقيقات قوي. مىسالى, كەنٸگٸ شوپان الدىنداعى وتارىن كٷندٸز بىرداي ەتٸپ, بىتىراتا جايىپ, قاراڭعى تٷسەر كەزدە مىڭعىرعان قويدىڭ ٸشٸندەگٸ كٶسەم سەركەسٸن, شٶپ قۇنارىن قۋالاپ جٷرٸپ, بٶلٸنۋگە دايار تۇراتىن قۋاياق تۇساقتاردى, بٸرەن-ساران ارتتا جىراعا ٷيەلەپ قالاتىن اقساق-توقساقتاردى تٷگەندەگەننەن كەيٸن بارىپ, الاڭسىز اۋىل ٸرگەسٸنە يٸرەدٸ.
وسى ورايدا, مەن دە قازاقتىڭ وت اۋىزدى شايىرى, ۇلت مەحناتكەرٸ تەمٸرحان مەدەتبەك تۋرالى تولعانعاندا, ەۋەلٸ سوعان قاجەتتٸ قىلتيعان ەلەس-بەينەلەردٸ, سۇلبا-سۋرەتتەردٸ, قوردالانعان ويلارىمدى تاسبيىققا تٸزٸپ الىپ بارىپ كٸرٸسكەندەي بولدىم.
يە, «ايدا اياق, جىلدا جٸلٸك جوق» دەگەندەي, جەلدەي ەسٸپ, جۇلدىزداي اققان ەسٸل ٶمٸر زىمىراپ بارادى.
اعا-اپالارىنىڭ كٶز الدىندا كەشە عانا ەڭبەكتەپ تٶرگە جەتٸپ, قاز تۇرىپ كەرەگە بويىن قارماعان سەبي تەمٸرحاننىڭ بٷگٸندە اعا جاسىنا جەتكەنٸنە ونىڭ قادٸرٸن بٸلەتٸن وقىرماندارى بٸر سەرپٸلٸپ قالعانى انىق. الايدا, جەتپٸس جىل ٶمٸر سٷرگەن كٷردەلٸ دارىننىڭ يٸر-يٸر جولدارىن, تولعانىستارىن ونىڭ جولداستارى تۇرماق, زايىبى دا ايتىپ بەرە الماس. مەن العاش تەمٸرحان ٶلەڭدەرٸن مەكتەپتە جٷرگەندە وقىعان ەدٸم. ناعىز تۇقىم الاتىن تٷكتٸ قوشقارداي, شاشى شيىرشىق اتقان, تۇرقى, سۋرەتٸ دە ەتەنە تانىس ەدٸ.
ۇشىپ قييال عارىشقا,
ەربٸر سٶزدەن وت تاۋىپ.
ايدالادا, الىستا
جٷرەتٸن ەم شٶپ شاۋىپ.
قايدا تەرٸم تامشىلاپ –
ٶزٸمدٸ-ٶزٸم بٸلگەن كەز.
ايىرىما شانشىپ اپ.
بۇلت كٶتەرٸپ جٷرگەن كەز?!
وسى ٶلەڭٸنەن شايىردىڭ بالعىن كەزٸ, سويقاندى, سەرٸ كٷندەرٸنٸڭ لەبٸ ەسەدٸ. قاشان دا سوقپاق جول قاسقا جولعا, قاسقا جول داڭعىل جولعا باستايدى. ەرينە, جاس كەزٸڭدە جازىلعان جىرلار ٶزٸنٸڭ بارقىت تا, بالشىرىن ەۋەزٸمەن, ادۋىندىلىعىمەن جاراسىمدى عوي.
بٸر ىستىق لەپ شارپىپ مەنٸڭ بەتٸمدٸ,
جاپ-جارىق بوپ بارا جاتقان سەكٸلدٸ.
ۇشىپ كەلە جاتقان قازدار اسپاندا.
اپپاق شامدار,
اپپاق شامدار سەكٸلدٸ.
اق شاربىعا وراپ قويعان بٷيرەكتەي وسى بٸر ەدەمٸ كٶرٸنٸس كٶز الدىڭدا بٸراز ۋاقىت تۇرىپ الادى.
اللا بەرگەن قابٸلەت كٶرٸنگەننٸڭ جەتەگٸنە ەرٸپ, قور بولماس ٷشٸن قايسار مٸنەز كەرەك. مٸنەز دەگەننەن شىعادى, الماتىدا قالا بەرسە دە اشتان ٶلٸپ, كٶشتەن قالماس ەدٸ عوي, الايدا, پەيٸشتەي استانانى تەرك ەتٸپ, جاڭادان قوسىلعان زايىبى شولپاندى ەرتٸپ, بٸر كٷندە قييانداعى ماڭعىستاۋ اسىپ كەتۋٸ دە سول كەزدە كەيبٸرەۋلەرگە قيقارلىق, قيياستىق تەرٸزدٸ كٶرٸندٸ.
انتتاسقان ادامىنا ٶلەردەي سەنٸپ, ال قارانيەتتٸلەرگە قانى قاتىپ, قىلعانعا قىلىپ ٶتەتٸن, ٶزٸنٸڭ بٸلگەنٸ, كٶرگەنٸ, تٷسٸنٸگٸ, ۇعىمى بٸر باسىنا جەتەرلٸك مەدەتبەك كٶرٸنگەنگە باس شۇلعي بەرۋگە ساراڭ بولاتىن. ول ٶزگەلەرگە تەۋەلدٸ بولۋدان بويىن الشاق ۇستادى. ٶرشەلەنٸپ, باسىن اسقاق كەگجيتٸپ, اساۋ دارييادان جالداپ ٶتٸپ بارا جاتقان تارپاڭداي تەمٸرحاننىڭ العان بەتٸنەن ٶرت تۇرسا دا قايتپايتىنىن ونىڭ تۇرعىلاستارى جاقسى بٸلەدٸ.
ادۋىن دارىن ماڭعىستاۋ دالاسىنا دا بەكەر كەتكەن جوق. بەتٸن قىنا باسقان مىڭ جىلدىق قۇجىناعان بال-بال تاستاردىڭ تٷبٸندە تٸزەسٸن قۇشاقتاپ وتىرىپ, تارلان تاريحىمىز تۋرالى ويعا باتقانى انىق. ۇياسىن ادام بٸلمەيتٸن ٸن مەن زيراتقا سالاتىن يت الا قازداي, كەيدە بۇرعىشىلىق جۇمىسىنىڭ اراسىندا ايدالاعا بوشالاپ كەتٸپ, سامساعان ساعانالارمەن سىرلاسقانىنا كٷمەن جوق.
كەيدە مەن «كٶك تٷرٸكتەر سارىنى» تەماعاڭ كٶكٸرەگٸنە سول كەزدە ۇيا سالعان-اۋ دەگەن ويعا بەرٸلەمٸن.
قالاي دەگەنمەن دە, ونىڭ جىرلارىندا ماڭعىستاۋ مينارەتتەرٸنٸڭ جارق-جۇرق ەتكەن ەجەلگٸ فرەسكالارىنداي ەدەمٸ ايشىقتاردىڭ جٷرۋٸ تەگٸن ەمەس.
بالا كەزٸمٸزدە جازاتايىم قۇس جۇمىرتقاسىن تاۋىپ الساق, ونىڭ ۋىز نە بالاپان ەكەنٸن جىلعاعا اپارىپ بايقايتىنبىز. ۋىز جۇمىرتقا سۋعا باتىپ كەتەدٸ دە, بالاپان بولعانى سۋ بەتٸنە قالقىپ شىعا كەلەتٸن. سول سيياقتى, شىندىق تا اقىرى قاعاناعىن جارماي قويمايدى. زاتىندا, شىعارمانىڭ مەيەگٸ-تەتتٸ مۇڭ, شىندىق, سۇلۋلىق قوي. قىزىل يمپەرييانىڭ تٷتەپ تۇرعان كەزٸندە دە تەمٸرحان ساياساتتا شارۋاسى جوق, ٶز قالاۋىنشا جىرلارىن تٶگٸلدٸرە تٷستٸ.
بٸر ەڭبەگٸندە اقىن قادىر مىرزا ەلٸ: «شەكاراداعى تورعاي» دەگەن تەمٸرحان مەدەتبەكتٸڭ ٶلەڭٸ بار, جاقسى ٶلەڭ, كەرەمەت تاپقىرلىق جاساعان. تورعاي شەكارانىڭ ماڭىندا بالاپانىنا انا جاقتان دا, مىنا جاقتان دا جەم تاسىپ اسىرايدى. ادام بولعانىڭنان دا تورعاي بولعانىڭ جاقسى سەكٸلدٸ. سول ٶلەڭدٸ باس رەداكتور جٸبەرمەي قويدى. نەگە دەسەم: «بولمايدى, سوۆەتتٸڭ شەكاراسىن تورعايدىڭ دا بۇزۋعا حاقىسى جوق – دەيدٸ», – دەپ جازىپ ەدٸ.
«قارماقشىنىڭ كٶزٸ – قالتقىدا» دەگەندەي, بۇرىن دا ەدەبيەت ماڭىن تٶڭٸرەكتەپ جٷرگەن تەماعاڭ سوناۋ كەرٸ تٷبەكتەگٸ بەس جىلداي اينالىسقان بۇرعىشىلىعىنان كەيٸن تٷپكٸلٸكتٸ قالامگەرلٸككە بەت بۇردى. تابانى كٷرەكتەي 25 جىلى سول توپىراقتا قالدى. كەربالانىڭ شٶلٸندەي ماڭعىستاۋدىڭ ورتاسىنداعى اللا جاراتقان جاپ-جاسىل وازيس تامشالى تەرٸزدٸ تالاي نەرلٸ جىرلار وسى ٶلكەدە تۋدى.
نەبٸر قاقىراپ كەتكەن ۇلتاندى تەرەڭنەن قارپىپ, شەبەر جىمداستىرا بٸلەتٸن ەتٸكشٸنٸڭ بٸزٸندەي, اقىننىڭ ەسٸرەسە, ۇلتتىق مٷددە, تۋعان تٸل, اياۋلى اتامەكەن تاقىرىبىنا كەلگەندە قالامى جوسىلا تٷستٸ. جۇلقىنسا ٷزبەي تىنبايتىن, جەلبەزەگٸ تالاي قارماقتان جىرىلىپ, جىرىم-جىرىم بولعان قارا شۇبار شورتانداي, ول ماڭعىستاۋدان الماتىعا ەبدەن كەمەلٸنە كەلٸپ, شيرىعىپ ورالدى.
قالامىنا قىدىر ۇيالاعان اقىنداردىڭ بٸردەن-بٸر بورىشى – ادامداردىڭ ٶتكەن ۋاقىتتار ٶتٸندەگٸ سالتاناتىن, تاسقىنداعان جٸگەرٸن, جەر جارعان داڭقىن, ٷزٸلمەس ٷمٸتٸن, جان اياماس جاناشىرلىعىن, ەتەنە باۋىرمالدىعىن, جەنە بەرگەن قۇرباندىقتارىن ەستەرٸنە سالۋ ارقىلى رۋحتارىن كٶتەرٸپ, ولاردىڭ مەڭگٸلٸككە ۇلاسۋىنا دەم بەرۋ عوي.
ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العاندا جٷرەگٸ جارىلا قۋانعانداردىڭ بٸرٸ مەدەتبەك ەدٸ.
تەۋەلسٸزبٸن! –
تانىپ تۇرمىن ٶزٸمدٸ,
ۇشىرامىن قانات بايلاپ سٶزٸمدٸ.
ەشكٸم ەندٸ كٶكٸرەگٸمنەن يتەرٸپ,
ەشكٸم ەندٸ شۇقىمايدى كٶزٸمدٸ.
كەۋدەلەردٸ تارىلتپاسىن كەك قىسىپ,
كەتەدٸ ودان ٶر دالاما ٶرت تٷسٸپ...
قۇسقا اينالىپ كەۋدەمدەگٸ جٷرەگٸم,
سٷيٸنشٸلەپ كەلەر كٷنگە كەتتٸ ۇشىپ.
وسى ورايدا, ەبەكەڭنٸڭ, ەبٸش كەكٸلبايۇلىنىڭ: «تەمٸرحان – تەۋەلسٸزدٸكتٸ جان-تەنٸمەن قابىلداپ, جان-تەنٸمەن جىرلاپ كەلە جاتقان قارىنىنىڭ اشقانىنا ەمەس, قاۋىمىنان قاسيەت قاشقانىنا قايعىراتىن, ەلدٸكتٸڭ مەسەلەسٸندە كٷنٸ كەشەگٸ تاڭدايىنداعى ازدى-كەم تەتتٸنٸ اڭسايتىن ەركەنٸڭ ەمەس, بەز-باياعىدان ماڭدايى اشىلماي كەلگەن حالقىنىڭ جولىنىڭ مۇنشا نەگە قاتتى بولعانىنا شىمىرقانعان ەركەكتٸڭ سٶزٸن سٶيلەپ, دەيٸم ٸرٸ تۋراپ كەلە جاتقان ارقالى اقىن. جۇرتىمەن بٸرگە جٷرٸپ ەگٸلٸپ, بٸرگە جٷرٸپ سٶگٸلدٸ. ٶلەڭدەرٸمەن دە, ٶمٸرٸمەن دە قازاق ازاماتى ٷشٸن قازاق دالاسىنىڭ قاي تٷكپٸرٸ دە ٶز اۋىلى, قازاق بالاسىنىڭ قاي تۋماسى دا ٶز باۋىرى ەكەندٸگٸن مەيلٸنشە دەلەلدەپ كەلەدٸ», – دەگەن سٶزٸ اقيقاتتان الشاق كەتپەسە كەرەك.
ەركٸندٸكتٸ تٷلەگەن سانامەن تولقي قابىلداپ, جۇلىن-جٷيكەسٸ الابٶتەن ٶرەكپٸپ, بولات پرۋجيناداي سەرپٸلٸپ, نەشە تٷرلٸ تولعاۋلارىن, وي اسسوتسياتسييالارىن بەينە بٸر جانارتاۋداي اتقىلاتتى.
اق شاڭ بولىپ جوتا, قىرىم, بەلەڭٸم,
داۋىل سوعىپ,
لايلانىپ تەرەڭٸم.
قاۋٸپ-قاتەر تٶنگەن كەزدە دالاما
وت جاققان عوي باسىنا وسى تٶبەنٸڭ.
وت جاققان عوي,
وت جاقپاۋعا بولا ?!
وت جاقپاۋعا بولماعان عوي شارا دا.
الاپات بٸر قاتەر كەلە جاتىر دەپ,
وتپەن بەلگٸ بەرگەن ۇلى دالاعا.
جيناپ قويىپ بەرٸن, بەرٸن مەن ەندٸ –
ەۋەن, ەۋەز, ساز بەن ىرعاق, ٶلەڭدٸ.
سول تٶبەگە وت جاقتىم مەن تٷنٸمەن.
ادامداردى وياتايىن دەپ ەندٸ...
وت جاقتىم مەن ەشكٸمدٸ دە تىڭداماي,
تاس تٶبەمدە بارا جاتتى زىرلاپ اي.
الىپ دالام,
ۇلى دالام بٸراق تا
سەلت ەتپەدٸ,
سەلت ەتپەدٸ!
بۇل قالاي? – دەسە, ەندٸ بٸردە:
جاتىر قاندى ارالاپ
قۇدٸرەت بار ٷنٸندە, –
ۇلى تٸلدەر سيياقتى
قۋاتقا يە عالامات
مەنٸڭ انا تٸلٸم دە! –
دەپ تەۋەلسٸزدٸك ەيفوريياسىنا قوسىلۋعا شاقىرادى. الايدا, ات تٶبەلٸندەي جالاڭتٶستەر بولماسا, كٶپشٸلٸك قاۋىم تىرپ ەتپەدٸ. قىبىرى بار دا مەنٸ جوق, سىبىرى بار دا جانى جوق ەلەۋمەتتٸڭ مىنا مەڭٸرەۋ قىلىعىنا اقىن تاڭدانا قارادى.
سٶيتسە, بٸزدٸڭ بويىمىزدان قۇلدىق پسيحولوگييانىڭ كٶردەمشە كٶرٸنٸسٸ – قورقاقتىق, قوسٷرەيلٸك, تەكسٸزدٸك, اتا-باباسىنان دىم كٶرمەگەندەي, ۋىزىندا جارىماعان اشكٶزدٸك تەرٸزدٸ بۇرالقى قۇلىقتار ەلٸ قالماعان ەكەن.
ول كەشەگٸ داڭقىنان دالا تەربەلگەن كٶكتٷرٸك ۇرپاقتارىنىڭ ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق بولمىسىنان اجىراپ, دەفورماتسيياعا ۇشىراپ, ۇسقىنى قيسىق ايناداعىداي سوزىلىپ, بٷلٸنٸپ كەتكەنٸنە نالىدى.
«اۋىل يتٸ بٶرٸ كەلگەندە بٸرٸگەدٸ, قاڭسىعان بٶشكە سۋ تيگەندە كٸرٸگەدٸ» دەگەن اتام قازاقتىڭ ناقىلى قايدا قالعان? ەندٸ نە ٸستەۋ كەرەك?! شٶلدەن تۇلا بويى شىت-شىت جارىلىپ, قاتالاپ جاتقان دالاعا نٶسەر جازدا جاۋماعاسىن, كٷزدەگٸ شەلەكتەپ قۇيعان قارا جاڭبىردىڭ قاجەتٸ قانشا?
يە, ساناعا, جۇلىن-جٷيكەگە باتپانداپ ەنگەن قۇلدىق پسيحولوگييا ەپ-سەتتە ۇيالاعان جەرٸن تاستاپ شىعۋى دا وڭاي ەمەس.
مىسالى, ۇزاق ۋاقىت كٷلدٸكتە, كٷن كٶزٸندٸ قالىپ, ەبدەن جايالىقتاي بولىپ تىرىسقان تۋلاق باز جاعىپ, سۋ بٷرٸككەنٸڭمەن قاپەلٸمدە باياعى بالعىن قالپىنا كەلە قويا ما...
كٷللٸ تاعدىرىمىز جازىمىشتا بۇلتارتپاستاي بەكٸتٸلگەن, مٶرلەنگەن. الايدا, بەرٸ سولاي ەكەن دەپ ەسەكشە بٷلكٸلدەپ, بٸر ۋىس جالعاننان قام-قارەكەتسٸز ٶتە شىعۋعا جەنە بولمايدى.
تٸرٸ ورالمايتىندارىن بٸلە تۇرا, قايتپاس جٸگەر, قاجىماس رۋحپەن تالاي مەرتە جورىققا اتتانعان لەگيونەرلەردەي, ٶلارا شاقتا تەمٸرحان دا ۇلت مٷددەسٸنٸڭ ۇلى مايدانىنا سەسكەنبەي ەنٸپ كەتتٸ.
ۇمىت بولدى بٸر ٶلەڭدٸ جاتتاپ ەم,
كٶلگە اينالدىم –
كەشە جالىن, اپتاپ ەم.
ٶز جٶنٸمە وتىرا الماي –
قۇداي-اي! –
كەتتٸم قانشا كٸرٸپ قىزىل وتقا مەن.
ويلار تولعاپ تەرەڭ مەنەن ەرٸدەن,
نەسٸنە مەن,
نەسٸنە مەن جەلٸگەم.
ٶزگە تٷگٸل,
ٶمٸر تٷگٸل,
جەر تٷگٸل
ٶز ٶزٸمٸزدٸ تٷسٸنبەيمٸن ەلٸ مەن!, – دەپ, شاقشاداي باسى شاراداي بولىپ, ٶزٸن قويارعا جەر تاپپايدى.
كەزٸندە كٷيرەي جەڭٸلگەن گەرمانييانىڭ ادام تاڭ قالارلىقتاي گٷلدەنٸپ, كەرٸسٸنشە جەڭٸمپاز كەڭەس وداعىنىڭ قايىرشىلىقتا ٶمٸر سٷرگەنٸن كٶرٸپ ۆلاديمير ۆىسوتسكيي مارقۇم جىلاپ ەدٸ-اۋ!
جايشىلىقتا جەر-جيھان كوماندالارىنا تارىداي شاشىلىپ كەتٸپ, ەلەم چەمپيوناتى كەزٸندە ەل نامىسى ٷشٸن ۇلتتىق قۇراماعا بٸرٸگە قالاتىن برازيلييا فۋتبولشىلارى تەرٸزدٸ, بٸز دە ۇلتتىق مەسەلە كٶتەرٸلە قالسا نەگە تۇتاسا كەتپەيمٸز?
ٶمٸردٸڭ اۋىر ازابى مەن تاريحتىڭ اششى ساباعىنان نەگە تەلٸم المادىق?
الايدا, قۇلقىن سەرٸدەن قۇپتانعا دەيٸن مٸگٸر كٶرمەيتٸن, جىلاۋدان باسقا شاماسى جوق, قۇدايدان باسقا پاناسى جوق قايمانا جۇرتىڭا نە دەرسٸڭ... مال سويعاندا تاپ بولار كٶك شىبىنداي, ماي ٸشٸنە تىعىلعان ارام بەزدەردەي قايىرى جوق جاھيلدەر قاپتاپ بارادى.
وسىنداي سوراقىلىقتارعا ەرتەڭ سيرات كٶپٸر ٷستٸندە, تاڭداماقشاردا نە دەپ جاۋاپ بەرەمٸز?!
ەشكٸمنەن قىڭىپ كٶرمەگەن قايسار اقىن وسى بٸر بەيداۋا كٶرٸنٸستٸ كٶرٸپ, بەينە بٸر قورعاسىن ٶزەگٸن سۋىرىپ العان دويىردان كەيدە سۇلق تٷسەدٸ.
باسقاشا بوپ بارا جاتتى تٶبەم دە,
باسقاشا بوپ بارا جاتتى تەرەڭ دە.
جانىمدى جەپ,
سٷيگەنٸمدٸ كەمٸرگەن
ٷندەر پايدا بولدى سونسوڭ ٶلەڭدە, – دەپ, شىتىر جەپ دٶڭبەكشٸگەن بۋراداي اھ ۇرادى. كەيدە ماعان تەماعاڭ ەسكٸ شىڭىراۋدىڭ قارساق, تىشقان تٷسٸپ شٸرٸپ, توساپتانعان, بازدانعان سۋىن قاۋعالاپ تٶگٸپ, كٶزٸن ارشىپ جاتقان قۇدىقشىداي ەلەستەيدٸ. شىڭىراۋ تەرەڭدەگەن سايىن ونىڭ سٷيەگٸڭنەن ٶتەر ىزعارى دا ەسەلەنە تٷسەتٸنٸ بەلگٸلٸ.
ەندٸ مىنا بٸر «اۋرۋ اعاش» دەگەن ٶلەڭٸن وقىپ قارايىقشى:
دەرت تاپقان با –
قاتەرٸ بار جاۋىنان?!
دەرت تاپقان با –
قاتەرٸ بار داۋىلدان?!
بازارى جوق, اجارى جوق, كٶركٸ جوق
جاس-جاس اعاش تۇر الدىمدا اۋىرعان.
كەتەتۇعىن كەزدە مىناۋ بۇرقانىپ
بۇتاقتارىن ەزەر قوزعاپ تۇر تالىپ.
قىسىلادى-اۋ بايعۇس اعاش –
تەرشيدٸ-
دەنەسٸنەن ٶتتەي جاسىل سۋ تامىپ.
ونىڭ ەندٸ كٷڭگٸرتتەنٸپ اسپانى,
تۇلا بويى اۋىر تارتا باستادى...
بۇرقىراپ اق تۇراتۇعىن كەزٸندە
ٸرٸپ تٷسٸپ جاتىر جاسىل شاشتارى...
وسى بٸر «اۋرۋ اعاش» دەگەن ٶلەڭنٸڭ دە فيلوسوفييالىق استارى تەرەڭ. بەينە بٸر ورتا عاسىرداعىداي ەلدٸسٸ ەلسٸزٸن دال-دۇل ەتٸپ, پارشالاپ جاتقان قۋ تٸرشٸلٸكتە ەلگٸ اعاش سەكٸلدٸ سەمٸپ بارا جاتقان عارٸپ پەن قاسەرلەر از با?
اقىن ٶلەڭٸندەگٸ ەكولوگييالىق, ەلەۋمەتتٸك قاۋٸپ-قاتەرلار قارلىعاشتىڭ ۇياسىنا ٶرمەلەگەن جىلانداي شوشىتادى. مەدەتبەك جىرلارىندا ٶرشەلەنگەن رۋح, شيرىققان ايبىن, ەندٸ بٸردە اشۋ-ىزاعا تولى ساركازم, ساياسي ۋىت الما-كەزەك كٶرٸنٸس بەرٸپ جاتادى.
ال, ەندٸ «كٶك تٷرٸكتەر سارىنىنا» كەلسەك, بۇل سٶز جوق, عۇمىرى ۇزاق انتولوگييالىق ٶلەڭدەر شوعىرى.
كٷن جاعى
كٷمٸس دٸڭگەكتٸ,
اي جاعى
التىن دٸڭگەكتٸ
وردادا وتىرعان;
سول جاقتان كەلگەندٸ
جاپىرعان
وڭ جاقتان كەلگەندٸ
وپىرعان;
جەلدەي اڭقىلداپ,
سۇڭقارداي ساڭقىلداپ سٶيلەيتٸن,
دالاداي كەڭ,
تاۋداي بيٸك حالىق ەدٸك.
الىپ ەدٸك!
تٶرتكٷل دٷنيەنٸڭ شاڭىن تۋلاقتاي قاققان قايران بابالارىم-اي! وسى جولداردى وقىعاندا جويقىن شاتتىق كٷيٸ تٸك كٶتەرٸپ ەكەتكەندەي, جان-جٷيەڭدٸ ەرلٸك رۋحى ەرٸكسٸز شىمىرلاتقانداي بولادى.
سول ەلدٸ
القىمىنان سىعا-سىعا
شيقىلداپ سٶيلەيتٸن
تٶمەنشٸك ەتتٸ.
تٶبەسٸنەن ۇرا-ۇرا
تاۋداي دەنەسٸن شٶكتٸرٸپ
تٶبەشٸك ەتتٸ.
ال, مىنا شۋماقتى وقىعاندا قورلىقتان, ىزادان كٶز جاسىڭ جىلعا بولىپ اعادى.
مٸنە, وقىرمان پسيحولوگيياسىنا, ەلەۋمەت ەموتسيياسىنا قالاي ەسەر ەتۋدٸڭ كلاسسيكالىق سيقىرى!
تامىرىنان تولعاي تارتىپ قاراعاندا, تەمٸرحان مەدەتبەك – بٸزدٸڭ شىنايى تاريحىمىزدىڭ, سول تاريح ٶرەسكەل بۇرمالانىپ, اياۋسىز جوققا شىعارىلىپ, دٸلٸمٸز بەن دٸنٸمٸز, رۋحاني ەرلٸكتەرٸمٸز ٶزگەنٸڭ ەنشٸسٸنە بۇيىرىپ كەلگەندٸكتەن قالجىراعان, جارتىكەشتەنگەن سانامىزدىڭ, سونىڭ سالدارىنان ٶزٸن كەمباعال سەزٸنۋگە ەتٸ ٶلٸپ كەتكەن بەيداۋا كەزەڭ كٶرشەڭگەلٸنەن سىتىلىپ شىعۋعا ٷندەگەن ازانشى, ۇمىت بولا باستاعان جەڭٸمپاز رۋحىمىزدىڭ جوقشىسى.
بٸسسٸمٸلەسٸنان وسىلاي باستاعان تەلەگەي دارىن سول شابىسىنان ەلٸ تايماي كەلەدٸ.
تەماعاڭنىڭ اقيقات ٸزدەپ قالاي الاسۇرعانىنا, جارتى عۇمىرىن رۋحاني ارپالىس ٷستٸندە ٶتكٸزگەنٸنە بٸز قاي كەزدە دە كۋەلٸككە جٷرە الامىز. اندا-ساندا سٶيلەسە قالساڭ, شەكە تامىرلارى لىپىلداپ سوعىپ, تٸزبەگٸن ەدەمٸلەپ سٶيلەپ, العاۋسىز قۇشاعىنا تارتادى. ەسٸرەسە, ۇلت ٷشٸن وتقا تٷسٸپ, پەرۋانا بولعان ەسٸل ەرلەردٸ ەسكە العاندا جٷزٸ قۋقىلدانىپ, كٸشكەنە سەۋكەلە ساقالىنا كٶزٸنٸڭ جاسى تامىپ-تامىپ كەتەدٸ. بٸز بٷگٸندە كٶنەنٸڭ ارتى, جاڭانىڭ قارتى دەپ وسى مەدەتبەكۇلىنا ارقا سٷيەيتٸن مەزگٸلگە جەتتٸك.
مىنا ابزال دٷنيە ەمەس, جالعان دٷنيەدەن, قۋ تٸرلٸكتەن سۋىرتپاق جٸپ بايلانباي, ەن بايلىقتان تىشقاق لاق مالدانباي كەلە جاتقان تاقۋاداي تازا تەمٸرحان جىرلارىنان توعىشارلار وت كٶرگەن شايتانداي قاشادى.
سٶزٸ مەن ٸسٸ ھەم ٶنەرٸ ەرجاققا بوشالاماي, بٸر ارناعا توعىسقان حاس ٶنەرپازدىڭ بٸرٸ تاعى دا وسى تەماعاڭ.
قورىتا ايتقاندا, تەمٸرحان مەدەتبەك جىرلارى «ەي, ادامزات بالاسى, بار كٷنە-قاتەلٸگٸڭدٸ سيرات كٶپٸردٸڭ ٷستٸندە ەمەس, قازٸرگٸ مەۋلەت كەڭشٸلٸگٸڭدە تٷسٸن, قۇز باسىندا تۇرسىڭ, قايت, قايت...», - دەپ مەزگٸل قوڭىراۋىن قاعىپ تۇرعانداي ...
"جۇلدىز" جۋرنالى
2015 جىل, №4 سانى
