1986 جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا قازاقستان كوممۋنيستەر پارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن جينالىسىندا كوكپ ورتالىق كوميتەتٸ ساياسي بيۋروسىنىڭ مٷشەسٸ, پارتييالىق باقىلاۋ كوميسسيياسىنىڭ تٶراعاسى م.س. سولومەنتسەۆ (ول الماتىعا 18 جەلتوقسان كٷنٸ ۇشىپ كەلگەن) «سوبىتييا, كوتورىە پرويزوشلي نا پلوششادي, ەتو نە سلۋچاينوە ياۆلەنيە, ەتو نە ستييحيينوە ياۆلەنيە. ەتو ورگانيزوۆاننوە دەلو. كتو ورگانيزاتور نام نەيزۆەستنو, ۋداستسيا لي نام ەگو نايتي, نەت لي منە ترۋدنو سكازات ...» - دەي كەلە, وسىدان وتىز جىل بۇرىن جاستار باس بولىپ, كٶشەگە شىعۋ – بۇل كٶپشٸلٸكتٸڭ نارازىلىعىن پارتييا مەن ٷكٸمەت باسشىلارىنا بٸلدٸرۋدٸڭ ۇيىمداسقان تٷردەگٸ ەرەكەت ەكەنٸن ٶزٸن ناقتى پارتييا جينالىسىندا مويىنداپ تۇرعانىن سەزبەي قالسا كەرەك.
ٶكٸنٸشكە وراي, كەڭەستەر وداعى باسشىلارىنىن ەبدەن ەسٸنەن تاندىرماق تٷگٸل, «ۇلى رۋس بٸرٸكتٸرگەن مىزعىماس وداقتىڭ» تٷپ-تامىرىنىڭ سونشالىقتى بەرٸك ەمەس ەكەندٸگٸن ەلەمگە جارييا ەتكەن «الماتىنىڭ ٷش كٷنٸ», كٶپ ۋاقىتقا دەيٸن ٶزٸنٸڭ لايىقتى باعاسىن الا الماي كەلدٸ.
سەبەبٸ, جاستار قوزعالىسىنىڭ تٷپ-تامىرى تىم تەرەڭدە جاتىر, ولارى كەڭٸنەن زەرتتەۋ سول كەزدەگٸ كەڭەستٸك يدەولوگيياعا تىم تەرٸس بولار ەدٸ. ساياسي بيوگرافييالاردىڭ شەبەرٸ, «نازارباەۆ. گرۋپپوۆوي پورترەت س پرەزيدەنتوم» اتتى ەڭبەكتٸڭ اۆتورى م. ملەچين: «پوچەمۋ ۆ دەكابرە 1986 گودا كازاحسكايا مولودەج ۆىشلا نا ۋليتسى? ەتو بىل پروتەست پروتيۆ توگو, چتو سۋدبا كازاحستانا دەسياتيلەتييامي رەشالاس ۆ موسكۆە, پريچەم منەنيەم ساميح كازاحستانتسەۆ نە ينتەرەسوۆاليس», - دەي كەلە مۇنىڭ ارعى جاعىندا «داعدارىسقا ۇشىراي باستاعان سوتسياليستٸك يدەولوگييانىڭ تۇرعانىن تۋرالى جازادى»
كەڭەستٸك باسشىلار بولسا, مەسەلەنٸ شەشكەننٸڭ ورنىنا, حالىقتى ٶز ۋىسىندا قورقىتىپ, زوردىڭ كٷشٸمەن ۇستاپ تۇرۋعا كٸرٸستٸ. زەرتتەۋشٸلەر ەندٸ ايتىپ جٷرگەندەي, ولار سوعىستىڭ الدىندا قازاقستاندا ەڭبەكپەن تٷزەتۋ لاگەرلەرٸن جاپپاي ەنگٸزە باستاسا, سونىڭ ەڭ العاشقىسى (كازلاگ) 1930 جىلى الماتىدا قۇرىلىپ, قاناۋداعى ادامدار «سوتسياليزمنٸڭ ٷلگٸلٸ ٶندٸرٸس ورنى» - «گيگانت» سوۆحوزىن قۇرعان بولسا, 1931 جىلى قۇرىلعان قاراعاندى لاگەرٸندە (كارلاگ) تۇتقىندا وتىرعان 60 مىڭ ادام قوعامعا تەگٸن ەڭبەك ەتٸپ جاتقان.
كەڭەس ٷكٸمەتٸنٸڭ وزبىر ساياساتى مۇنىمەن دە شەكتەلگەن جوق. ەسٸرەسە ولار,ۇلتتىق ينتەلليگەنتسييا ٶكٸلدەرٸنە قاتتى شٷيلٸكتٸ. ۇلتتىڭ رۋحىن بۇل جولمەن باسا الماعان مەسكەۋ باسشىلارى ەندٸ كەلٸپ قازاق جەرٸن ورىستاندىرۋ تٸكەلەي كٸرٸستٸ. سونىڭ كٶرٸنٸستەرٸن قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك اۋداندارىن ٶزبەكستاننىڭ قۇرامىنا بەرۋدەن باستالىپ, سوڭى – قازاق جەرٸندە نەمٸس اۆتونوميياسىن قۇرۋ, ول ماقساتتارىنا جەتە الماعاننان كەيٸن – ا. سولجەنيتسىن باستاعان توپ, ورىس ۇلتى كٶپ تۇرادى دەگەندٸ سىلتاۋراتىپ, سولتٷستٸك قازاقستان – تٷپكٸلٸكتٸ رەسەيلٸك دەگەندٸ باستادى.
وسىلايشا, كەزٸندەگٸ 300 جىلدان ۋاقىت استام «نايزانىڭ ۇشى, بٸلەكتٸڭ كٷشٸمەن» ورىن العان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى تىنشىعانداي بولعاندا, كەڭەس ٷكٸمەتٸنٸڭ اقىلسىز, قالاي-بولسا سولاي جٷرگٸزگەن يمپەرييالىق ساياساتى حالىق نارازىلىعىنىڭ قايتادان ٶرشٸتٸپ, ۇلتتىق باعىتتانۋىنا ەكەلٸپ سوقتىردى.
بۇدان قازاق جاستارى دا تىس قالمادى. جازۋشى ەمٸرجان ەلپەيسوۆ جازعانداي, 1960-70 جىلدارى موسكۆادا وقيتىن 1438 جٸگٸتتەر مەن قىزدار ۇيىمداستىرعان «جاس تۇلپار» جاستارىنىڭ ساناسىن بٸرجولاتا سەرپٸلتٸپ, ازاتتىق كٷرەسكە جەتەلەسە, ونىڭ يدەيالىق تۋىن قولداعاندار: «جاس قازاق» (قاراعاندى), «جاس تٷلەك» (قوستاناي), «ۇلتتىق مامانداردىڭ ەدٸلەتتٸك توبى» (ٶسكەمەن), «تاي شۇبىر» (سەمەي), «ۇشقىن» (گۋرەۆ), «جاس ۇلان» (پاۆلودار), «تىڭ تۇلپار», «ويان قازاق» (تسەلينوگراد), «سارىارقا» (الماتى) بولاتىن.
ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ قازاقستان كومپارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنە بەرگەن اقپاراتىنان: «ۆ «وبراششەنيي كازاحستانسكومۋ نارودۋ» وت يمەني ورگانيزاتسيي «سارىاركا» ۋكازىۆالوس, چتو كازاحسكيي نارود پودۆەرگسيا رۋسيفيكاتسيي, ەگو يازىك, كۋلتۋرا ي وبىچاي پوداۆليايۋتسيا. ۆسە ليستوۆكي وتپەچاتانى نا پيشۋششەي ماشينكە... ۋچاستنيكي كرۋجكا يمەلي ۆىرابوتاننۋيۋ پروگراممۋ, پرەدۋسماتريۆاۆشۋيۋ ۋچەنيە يمي ترۋدوۆ ك. ماركسا ي ۆ.ي. لەنينا پو ناتسيونالنومۋ ۆوپروسۋ, ەكونوميچەسكوي ي سوتسيالنوي ليتەراتۋرى, سوزدانيە نەزاۆيسيموگو گوسۋدارستۆا (سىزعان بٸز – ق.ا.). بىلو پروۆەدەنو نەسكولكو زانياتيي, نا كوتورىح راسسماتريۆاليس ۆوپروسى يزگوتوۆلەنييا ليستوۆوك, پروۆوديليس ديسپۋتى....»
«تۋرا جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸ بۇرق ەتە تٷسەر ۋاقىتتىڭ از عانا الدىندا الماتى قالاسىندا ون سەگٸز جاسار ازامات جەكٸباەۆ الىپ يمپەرييا – كەڭەس ٷكٸمەتٸنە قارسى ٷنپاراقتارىن تۇرعىن ٷيلەردٸڭ گازەت-جۋرنالدار سالاتىن جەشٸكتەرٸنە سالىپ, تاراتادى, - دەپ جازادى قازاق راديوسىنىڭ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى – شالقار راديوسىنىڭ ديرەكتورى بولاتبەك تٶلەپبەرگەن ٶزٸنٸڭ ەڭبەگٸندە, - ٷنپاراقتاردىڭ دەنٸ «جويىلسىن كەڭەس ٷكٸمەتٸ!», «ازاتتىق, تەڭدٸك جاساسىن!» دەگەن تۇرعىدا بولىپ كەلەدٸ ... از ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە ازامات جەكٸباەۆ تەرگەۋ يزولياتورىنا قامالدى»
1978 جىلدىڭ13 سەۋٸر كٷنٸ بولعان سوتتا (سوت باسقارىشىسى – الەكسەەۆ گ.ۆ., مٷشەلەرٸ – موروزوۆ ز.ن., پۋچكوۆ ۆ.ن.) ازامات جەكٸباەۆ قازاق كسر قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 170-1 بابىمەن ايىپتالعاندىقتان, ٸسٸ جابىق تٷردە قارالىپ, سوتتىڭ شەشٸمٸمەن پسيحياترييا اۋرۋحاناسىنا ەركٸنەن تىس, مٸندەتتٸ تٷردە ەمدەلۋگە جٸبەرٸلگەن. تالعار اۋدانىنداعى اۋرۋحانادا كٷشتەپ ۇستالعان ازامات جەكٸباەۆ سول جەردە التى جىلدان سوڭ قايتىس بولعان ەكەن.
1979 ج. ماۋسىم ايىنىڭ 16-شى كٷنٸ تسەلينوگراد قالاسىنىڭ ورتالىق الاڭىندا ەڭبەكتەگٸ جەتٸستٸكتەرٸ ٷشٸن بٸر توپ وبلىستىڭ جاس جٸگٸتتەر مەن قىزدارىن رەسمي ماراپاتتاۋ بەلگٸلەنگەن بولاتىن. جاستاردى ەڭبەككە ىنتالاندىرۋدىڭ بٸر جولى تۇرعىسىندا وسىنداي شارالاردى ەر جىل سايىن ٶتكٸزٸلٸپ تۇرۋ دەستٷرگە اينالىپ بارا جاتقان. الايدا, ناق سول كٷنٸ تسەلينوگرادتاعى ورتالىق الاڭعا الدىمەنەن كەلٸپ جەتكەن ستۋدەنت جاستار بولىپ شىقتى. جەنە دە ولاردىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى جوعارىدان ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان ٸس-شارانى پايدالانىپ قاراعاندى, كٶكشەتاۋ, پاۆلودار, سەمەي وبلىستارىنىڭ بٸرنەشە اۋداندارىنىڭ نەگٸزٸندە نەمٸس اۆتونوميياسىن قۇرۋ تۋرالى كوممۋنيستەر پارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ شەشٸمٸنە دەگەن نارازىلىقتى بٸلدٸرۋ بولىپ شىققان.
سول كٷندەرٸ وقيعانىڭ باس-قاسىندا جٷرگەن جىلقىباي جاعىپاروۆتىڭ ەڭگٸمەسٸنەن: «سول كەزدەگٸ «كوممۋنيزم نۇرى» گازەتٸندە قاتارداعى تٸلشٸمٸن. گازەتتٸڭ باس رەداكتورى ىبىرايىم قاپاروۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ەڭبەك وزاتتارى تۋرالى رەپورتاج جازۋ ويدا ماۋسىمنىڭ 16 كٷنٸ ورتالىق الاڭعا كەلدٸم. الاڭ جينالىس ٶتكٸزۋگە دايىن. ستسەنا قۇرىلعان. دايىن ميكروفون.
وسى كەزدە الاڭعا كەنەسارى كٶشەسٸ (ول كەزدە ك. ماركس اتىنداعى كٶشە –ا.ق.) ارقىلى بٸر توپ جاستار اعىلىپ كەلە باستادى. كەيٸن بٸلسەك ولار نەگٸزٸنەن اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرٸ ەكەن. ارالارىندا تسەلينوگراد مۇعالٸمدەردەر ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرٸ دە بولعان.
بٸر قازاق جٸگٸتٸ بٸردەن ساحناعا شىعىپ مەگافون ارقىلى سٶز سٶيلەي باستادى (كەيٸن بايقادىم – ارناۋلى ميكروفون دا قوسىلۋلى ەكەن): «جوعارعى جاق نەمٸس اۆتانوميياسىن قۇرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداپ, سونى بەكٸتپەكشٸ. ورتالىعى – ەرەيمەنتاۋ ەلدٸ مەكەنٸ. بٸز جاستار وسى شەشٸممەن كەلٸسپەيمٸز». ودان كەيٸن 1 – 2 قازاق, 1 ورىس, 1 نەمٸس ازاماتتارى سٶز سٶيلەدٸ. بەرٸنٸڭ ايتقانى: بٸز بۇل شەشٸمگە قارسىمىز, كەلٸسە دە المايمىز.
ميتينگ جارتى ساعاتتاي ۋاقىت الدى. ودان كەيٸن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ شاقىرۋىمەن الاڭداعى ادامدار مير كٶشەسٸ (قازٸر – بەيبٸتشٸلٸك كٶشەسٸ) ارقىلى تەمٸرجول ۆوكزالىنا قاراي بەت الدى. ۇيىمداستىرۋشىلار جينالعان جۇرتقا قاتاڭ تەرتٸپ ساقتاپ, ەشقانداي ارانداتۋشىلىققا جول بەرمەۋدٸ قايتا-قايتا ەسكەرتٸپ جاتتى.
جينالعان قالىڭ توپ تەمٸرجول ۆوكزالىنىڭ الدىنا كەلٸپ جەتكەننەن كەيٸن, ميتينگ ەندٸ سول جەردە جالعاستى. كەيٸن بٸلدٸم دەل سول ۋاقىتتا تەمٸرجول بويىندا ٷش جاققا بەت العان جولاۋشىلار پوەزدارى كەلٸپ تۇرعان ەكەن! ۇيىمداستىرۋشىلار وسىنى دا بٸلگەن. ياعني, تسەلينوگرادتا نەمٸس اۆتونوميياسىن قۇرۋ تۋرالى پارتييانىڭ وك شەشٸمٸمەن كەلٸسپەۋشٸلٸك شەرۋٸنە وسىلايشا اقپاراتتىق قولداۋ جاساۋ – ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ كٶزدەگەن ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ بولسا كەرەك.
سٶز سٶيلەۋشٸلەرگە وسى جەردە بٸرنەشە ورىس ازاماتتارى دا قوسىلدى. قازاقستاندا نەمٸس اۆتونوميياسىن قۇرۋعا قارسىمىز, قاجەتتٸك بولسا ول بۇرىنعىداي ساراتوۆ قالاسىنىڭ ماڭىندا قۇرىلسىن دەپ اشىنا سٶيلەگەندەردٸڭ بٸرٸ - سوعىس ارداگەرٸ بولدى.
ميتينگ بۇل جەردە ۇزاققا سوزىلعان جوق. مەگافون ۇستاعان جٸگٸت وسى جەرگە بٸرنەشە باعىتتا جٷرەتٸن اۆتوبۋستار كەلەتٸنٸن, جينالعاندار ارنايى كٶلٸكتەرگە وتىرىپ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزۋعا جول بەرمەي, ٷيلەرٸنە قايتۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتٸپ جاتتى.
جۇرت تارقادى. ەشكٸم ەشكٸمدٸ ٷگٸتتەپ جاتقان جوق. تەك بار ايتىلعانى 19 كٷنٸ ورتالىق الاڭعا تاعى جينالامىز.
مەن ۋچحوزعا (ۋچەبنىي كومبينات – سول كەزدەگٸ اۋىل-شارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ وقۋ ورنى ورنالاسقان جەر, قازٸرگٸ – ميچۋرينو ەلدٸ مەكەنٸ) كەتتٸم. ول جەردە تانيتىندارىم دا جوق. ەشكٸم ەشكٸممەن ارالاسىپ, تٸلدەسٸپ تە جاتقان جوق. ەركٸم ٶز بەتٸنشە جٷرگەن سيياقتى. بٸراق سىرتتاي وسىلايشا بولىپ كٶرٸنگەنٸمەن, نارازىلىق بٸلدٸرۋشٸلەردٸڭ سوڭىندا ناقتى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ تۇرعاندىعى ٷنەمٸ سەزٸلٸپ تۇردى. وسى جەردە رەداكتسيياعا ەندٸ كەلٸپ ورنالاسقان ەلييا ەسٸمدٸ قىزدى كەزدەستٸردٸم. قولىندا ورىس تٸلٸندە دايىندالعان ٷنپاراقتار بار ەكەن, سولاردى قازاقشا اۋدارىپ, كٶبەيتۋگە كٶمەكتەسۋدٸ سۇرادى. قالاعا كەلدٸك. «قاراعاندى» كٶشەسٸندەگٸ بٸر ٷيدە تٷننٸڭ ورتاسىنا دەيٸن وتىرىپ, ٷندەۋ قاعازدارىن قازاقشالادىق, ماشينكاعا سالىپ كٶبەيتتٸك...
وسىلايشا دٷنيەگە كەلگەن ٷندەۋ پاراقشالار وبلىستىڭ بٸرنەشە اۋداندارىنا تەز ارادا جەتكٸزٸلگەن.
كەيٸن مەنٸ ورگاننىڭ ادامدارى بٸراز ەۋرەگە سالدى. وبكومعا شاقىردى. وسى جەردە مەن بٸر مەسەلەگە ەرەكشە توقتالعىم كەلەدٸ. ول – پارتييا ورگاندارىندا قىزمەت ٸستەپ جٷرگەن كەيبٸر قازاق ازاماتتارىنىڭ سول وقيعاعا دەگەن پوزيتسيياسى. مىسالى, مەنٸ ورگان قىزمەتكەرلەرٸ قامالعا الامىز دەگەن ويدا بولسا كەرەك. سوندا ولاردىڭ ەرەكەتتەرٸنە قارسى ويدا بولعان سول كەزدەگٸ وبلىستىق پارتييا كوميتەتٸنٸڭ يدەولوگييا بٶلٸمٸ مەڭگەرۋشٸسٸ ەسماعامبەتوۆا ماعاۋييا سەيٸلقىزى ما دەپ ويلايمىن. بٸر جاعىنان ول كٸسٸ ماعان قاتتى ۇرىستى. اۋىر سٶزدەر ايتقان جەرلەرٸ دە جوق ەمەس. بٸراق مەنٸ جازالاۋشىلاردىڭ قولىنان امان الىپ قالدى...».
وسىندايعا ۇقساس ەرەكەتتەردٸ بٸز وقيعاعا قاتىناسقان باسقا دا ادامداردىڭ اۋزىنان ەستٸدٸك. قازاق جەرٸن بٶلٸپ ەكەتۋدٸ ۇيعارىپ, ۇيىپ وتىرعان ۇلتتىڭ بەرەكەسٸن بۇزۋعا باعىتتالعان جوعارعى باسشىلارىنىڭ شەشٸمٸنە قارسى بولعانداردىڭ باس شەبٸندە ٶزٸمنٸڭ جەرلەستەرٸم – اتباسارلىقتاردىڭ جٷرگەنٸن, ولاردى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ٸشٸندە سوعىس جەنە ەڭبەك ارداگەرلەرٸمەن قاتار مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ تايىق ابىلعازينا (كەزٸندە مەكتەپ-ينتەرناتتا بٸزگە حيمييا پەنٸنەن ساباق بەرگەن –ا. ق.), مىڭجان سٷتباەۆ (اتباسار قازاق مەكتەپ-ينتەرناتىن بٸزدەن بٸرنەشە جىل بۇرىن بٸتٸرگەن, ايتىپ وتىرعان ۋاقىتتا دەنە-شىنىقتىرۋ پەنٸنٸڭ وقىتۋشىسى – ق.ا), ساتۋشى مايداش وپابەكوۆا, سابىر كەنجەباەۆ (بۇل ازامات تا قازاق مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ تٷلەگٸ –ا. ق.) بولعانىنان مەن كەيٸن بٸلدٸم.
اتباسارداعى ٸليياس ەسەنبەرلين اتىنداعى ەدەبي مۋزەيٸندە بولىپ, وسى ادامدارمەن 2013 جىلدىڭ 8 شٸلدەسٸندە جولىقتىق. سابىر كەنجەباەۆتىڭ ايتۋىنشا اتباسار قالاسىنا تسەلينوگراد اۋىل-شارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ بٸرنەشە ستۋدەنتتەرٸ كەلگەن. ولار ٷنپاراقتار (ليستوۆكالار) الا كەلٸپ, سولاردى كٶپشٸلٸككە تاراتۋدى سۇراعان. «بٸز وتىز شاقتى جاستاردى جينادىق – دەپ ەسكە الادى س. كەنجەباەۆ, - نەگٸزٸنەن جاس جٸگٸتتەردٸڭ كٶمەگٸمەن ٷنپاراقتاردى كٶشە-كٶشەگە تاراتتىق. تٷندەلەتٸپ جٷرٸپ ٷيلەردٸڭ قابىرعالارىنا, باعانالارعا جاپسىردىق. بٸراق ول جٸگٸتتەر ميتينگٸگە قاتىناسقان جوق. ونىڭ ٶزٸندٸك تاكتيكالىق سەبەپتەرٸ دە بولدى. ميتينگٸگە قاتىناسقان ادامدار جاۋاپقا تارتىلىپ جاتسا دا, ولارعا قويىلاتىن ناقتى كٸنە جوق بولاتىن ەدٸ. ال ول جەردە ۇيىمداستىرۋشىلار ۇستالعاندا, جاعداي باسقاشا بولار ەدٸ عوي. سونى دا ەسكەردٸك»
ساتۋشى مايداش وپابەكوۆا: «بٸز, جەڭگەم تايىق ابىلعازينا ەكەۋمٸز نەمٸس اۆتونوميياسى تۋرالى جوعارىدان شەشٸم قابىلدانعانى تۋرالى بٸرنەشە كٷن بۇرىن بٸلدٸك. ميتينگٸ بولادى دەگەن كٷننٸڭ قارساڭىندا كەشكە جاقىن تٶڭٸرەكتە تۇراتىن قازاقتاردىڭ ٷيلەرٸنە بارىپ, ولاردى جينالىسقا قاتىسۋعا شاقىرماق بولدىق. كٶشەگە شىقتىق. قىزىعى, قازاقتاردىڭ تەرەزەلەرٸندە جارىق جوق. تەك نەمٸستەر تۇراتىن ٷيلەردە عانا جارىق جانىپ تۇردى...
ەرتەڭٸنە ميتينگٸگە قاتىناستىق. ادام كٶپ بولدى. بەرٸنٸڭ ايتاتىندارى: «جەرٸمٸزدٸ بەرمەيمٸز! اۆتونوميياعا قارسىمىز!».
مٸنە, وسىلايشا قازاق جەرٸن بٶلٸپ الىپ, جاڭاشا بيلٸك جولدارىن قاراستىرعان جوعارى باسشىلاردىڭ ٸس-ەرەكەتتەرٸن قازاق جاستارى 1979 جىلى توقتاتا السا, التى جىلدان كەيٸن الماتىدا جالعاسىن تاپقان ازاتتىق قوزعالىسىنا بيلٸك قاتتى توسقاۋىل قويدى. مەسكەۋ باسشىلارى 1986 جىلعى جەلتوقساندا الماتى قوزعالىسىنا قاتىناسقان جاستاردى قاتاڭ جازالاي وتىرا, قازاقستاننىڭ كٶپتەگەن قالالارىندا دا الماتىلىق جاستاردىڭ قولداۋشىلارىن تاۋىپ, ولاردى جاي قالدىرعان جوق. وسىلايشا كەڭەس ٷكٸمەتٸ, كەشەگٸ تسەلينوگرادتا بولعان وقيعا ٷشٸن «كەگٸن قايتاردى»
كەڭەس ٷكٸمەتٸ باسشىلارىنىڭ قۋانىشى ۇزاققا سوزىلعان جوق. ەلدٸڭ كەشەگٸسٸ مەن بٷگٸنگٸ, ودان ەرٸ - بولاشاعى تۋرالى شىن جٷرەكتەن تولعانعان ەر ازاماتتاردىڭ جٷرەك جاردى ايقايىنىڭ شارىقتاۋ شەگٸ, ۇزاق ۋاقىت بويى بايقالماي تۇرعان ۇلت بويىنداعى الىپ كٷش اقىرىندا بارىپ ەگەمەندٸك پەن تەۋەلسٸزدٸككە ەكەلدٸ. وسىلايشا قول جەتكەن تەۋەلسٸزدٸك زامانىندا ەل باسى – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ن,ە.نازارباەۆ جەلتوقسان قوزعالىسىنا باستى نازار اۋدارا وتىرا, ەل تاعدىرىن شەشەتٸن قۇجاتتار قاتارىن 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا «قازاقستانداعى 1986 جىلى جەلتوقساننىڭ 17-18-ٸندەگٸ وقيعالارعا قاتىناسقاندارى ٷشٸن جاۋاپقا تارتىلعان ازاماتتاردى اقتاۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. بۇل دەگەنٸمٸز, جابۋلى قازان قاقپاعىنىڭ اشىلىپ, «جەلتوقسان لەبٸنٸڭ» كٶپشٸلٸككە العاشقى رەت رەسمي تٷردە جەتە باستاۋى بولسا, 1996 جىلى 9 جەلتوقساندا پرەزيدەنت ن.ە. نازارباەۆ «جەلتوقسان جولىندا» قۇربان بولعان جاس ازامات قايرات نوعايبايۇلى رىسقۇلبەكوۆكە ٶزٸنٸڭ جارلىعىمەن «حالىق قاھارمانى» بەرٸلگەن ەلدٸڭ ەڭ قۇرمەتتٸ اتاعىن بەردٸ.
ەل تاريحىنداعى, ەسٸرەسە جاستاردىڭ, كەرەمەتتٸگٸنە تاعزىم ەتكەندٸگٸمٸز وسىلاي بولار.
ا.ن. قاشقىمباەۆ,
ت.ع.ك., دوتسەنت
قر بعم مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى, ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى
ۇلت پورتالى
پايدالانعان ەدەبيەت
1. ەلپەيٸسوۆ ە. «جاس تۇلپار دٷبٸرٸ» . الماتى. – 2013. 216 ب.
2. مدەچين ل.م. نازارباەۆ. گرۋپپوۆوي پورترەت س پرەزيدەنتوم. – م.,2010. – 344 س
3. تٶلەپبەرگەن ب. ۇلتتىق يدەيا – تەۋەلسٸزدٸك تۇعىرى: عىلىمي-تانىمدىق تالداۋلار مەن پۋبليتسيستيكالىق تولعاۋلار. – الماتى, 2016, - 240 ب.
4. تابەەۆ ق.ت. قازاقتىڭ جەلتوقسانى (دەرەكتٸ حيكاياتتار مەن ماقالالار). – الماتى: «دايك-پرەسس», 2006. – 328 بەت
