جاس تٷلەكتەردٸڭ شەتەلدە وقۋعا تالپىنىسىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەسەرٸ بار ما?

قازاقستاندا "مەكتەپ" اتتى سىناقتان ٶتكەن وقۋشىلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ جوعارعى وقۋ ورنىنا شەتەلگە تٷسۋگە اسىعادى.

سەبەبٸ, ۇلتتىق ستاتيستيكاعا سٷيەنەتٸن بولساق, قازاقستاندىق جاستار وقۋعا تٷسەتٸن كەزدە جاسالاتىن تاڭداۋىندا «must have» قاتارىنا مىنالاردى جاتقىزدى: جاقسى بٸلٸمنٸڭ بولۋى تيٸس (59,5%), جوعارى بٸلٸكتٸلٸك (44,6%), ٷش تٸلدٸ مەڭگەرۋ – مەملەكەتتٸك تٸل, ورىس تٸلٸ جەنە اعىلشىن تٸلٸ – 38,2% جەنە تانىستاردىڭ بولۋى (21,7%) دەيدٸ. الايدا جاستاردىڭ شەتەل اسىپ كەتۋٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىنا ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.

پاتريوتتىق سەزٸمٸ جوعارى جاستار ەلٸنە ورالسا, قالعان بٶلٸگٸ ٶزگە ەلدە قالىپ, جۇمىس ٸستەۋدٸ جٶن كٶرٸپ جاتادى. «جاس تٷلەكتەردٸڭ شەتەلدە وقۋعا تالپىنىسىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەسەرٸ» اتتى تاقىرىپ اياسىندا بٸلٸم سالاسىنىڭ مامانى, شەتەلدە بٸلٸم الۋ بويىنشا ەكسپەرت الما قوجاننان وسى مەسەلە بويىنشا سۇراقتارىمىزدى قويىپ كٶردٸك. 

سۇحبات بارىسىندا ا.قوجان وتاندىق بٸلٸم بەرۋ دەڭگەيٸ ەلەمدٸك دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا ارتتا تۇراقتاپ قالعانىن ەرٸ قازاقستاندا بٸلٸم الۋدى كٶپشٸلٸك قولايسىز سانايتىنىن جەتكٸزدٸ.

“حالىقارالىق تۇرعىدا تاعىلىمداردان ٶتكٸسٸ كەلەتٸن ازاماتتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ شەتەلدە مٷمكٸندٸك كٶپ ەكەنٸن العا تارتىپ, جىلدان جىلعا وقۋ ماقساتىندا ٶزگە ەلگە كەتەتٸندەر كٶبەيدٸ. سەبەبٸ قازٸرگٸ تاڭدا جاھاندانۋ زامانىندا, تەحنولوگييانىڭ دامۋى ارقاسىندا كٶپتەگەن ستاندارتتار قالىپتاستى. سوندىقتان دا ەربٸر شەتەلدە بٸلٸم العان وقۋشىنىڭ قازاقستاندا جۇمىسقا تۇرۋ بارىسىندا مٷمكٸندٸگٸ باسىمدىراق. ٶيتكەنٸ بٷگٸندە كٶپتەگەن ٸرٸ كومپانييالار بولسىن, مەملەكەتتٸك مەكەمە بولسىن قوياتىن باستى تالپتارىنىڭ بٸرٸ - شەتەلدٸك تٸل مەڭگەرۋ, حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ تاعىلىمداردان ٶتۋ” - دەدٸ الما قوجان.

سونىمەن قاتار, ول قر ازاماتتارىنىڭ جىل سايىن بٸلٸم الۋ ماقساتىندا شەتەل اسۋىنىڭ ەلٸمٸزگە ەش زييانى جوق ەكەنٸن ايتتى. كەرٸسٸنشە قازاقستاندا جىل سايىن مەكتەپ بٸتٸرگەن 200 مىڭ وقۋشىنى گرانتپەن قامتۋ مٷمكٸن ەمەس, ياعني مەملەكەت تەك 20% وقۋشىنىنىڭ عانا قاراجاتىن ٶتەي الادى. سونداي-اق, بٸزدٸڭ ەل شەتەلدٸك ستاندارتتارعا ۇمتىلعانىمەن, بٸرشاما ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمٸزدٸڭ قازٸرگە دەيٸن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتۋ جاعىنان پروبلەمالارى بار. سول سەبەپتەن دە شەتەلدە بٸلٸم الىپ كەلگەن شامامەن 10 مىڭ ازاماتتىڭ زييانىنان گٶرٸ پايداسى كٶپ دەگەن ويمەن بٶلٸستٸ.

بۇدان بٶلەك, ا.قوجان شەتەلدە بٸلٸم الىپ كەلگەن ستۋدەنتتەردٸڭ ۇتىمدى جاقتارىمەن بٶلٸستٸ. ايتا كەتسەك, زاماناۋي تەحنولوگييالارعا سەيكەس بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ, شەت تٸلدٸ جەتٸك مەڭگەرۋ, قاراجىلىق ساۋاتتىلىق, جاۋاپكەرشٸلٸك, ٶزگە ەلدٸڭ مەدەنيەتٸمەن تانىسۋ جەنە تاعى باسقا. وعان قوسا, ەكسپەرت قازاقستاندىقتاردىڭ تاڭداۋى كٶبٸنە IT ماماندىقتار, مەنەدجمەنت, مەديتسينا سالاسىن تاڭدايتىنىن ايتتى. ا.قوجان ٶزٸنٸڭ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, جاس تٷلەكتەردٸڭ كٶبٸسٸ ورالادى دەدٸ. ٶيتكەنٸ شەتەلدٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸنە قاراماستان, شەتەلدە قازاقتار يمميگرانتتار بولىپ قالادى. ول ستاتۋسپەن شەتەلدە قالاعان جۇمىسقا ورنالاسۋ كٶپ قيىندىق تۋدىرادى. ستاتيستيكاعا سٷيەنەتٸن بولساق, كٶپ تٷلەكتەر ەلگە ورالىپ, ەكونوميكالىق تۇرعىدان ٶز ٷلەستەرٸن قوسۋدا. جاستاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرىپ, بٸلٸمدەرٸن تولىقتىرۋ ماقساتىمەن شەتەلدە بٸلٸم الۋى ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا جاعىمسىز سالدارىنان گٶرٸ جاعىمدى تۇستارى اسىپ تٷسەدٸ. مىسالى, بولاشاق ستيپەنديياسىنىڭ ەكٸمشٸسٸ «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق. وسى جىلى 4014 ادام وسى باعدارلاما بويىنشا شەتەلدە وقۋىن اياقتادى. ولاردىڭ 3 352-سٸ عانا جۇمىسپەن قامتىلدى. بۇل جوو-نىڭ ەرەكشەلٸگٸ ستۋدەنتتەرٸمٸز تەجٸريبەنٸ ٶزگە ەلدە ٶتۋ ينتەگراتسيياسى. بۇل ەكونوميكامىزعا ەلەۋلٸ ەسەر ەتٸپ, شەتكە قاراجات شاشۋدى ازايتىپ, ٶز ەلٸمٸزدە بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ سانىن ارتتىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ. 

ەلٸمٸزدە ەكونوميكالىق جاعداي كٶتەرٸلسە قازاق ازاماتتارىمىز ٶزگە ەلدٸ تاڭداماي, ەلدە قالا بەرەدٸ دەگەن قورىتىندى جاساساق بولادى. وعان دەلەل جاقىن شەتەلدەن كەلگەن ازاماتتار (ٶزبەكستان, قىرعىزستان, تەجٸكستان, ت.ب.). ەلٸمٸزدٸڭ جوو-دا تەگٸن وقىپ جاتقان ستۋدەنتتەر دە از ەمەس. ولار دا ەكونوميكامىزدىڭ ٶركەندەۋٸنە ٶزٸنٸڭ سەپتٸگٸن تيگٸزٸپ جاتىر.