«بايلىق, بايلىق ەمەس, بٸرلٸك بايلىق» دەپ «بٸرلٸكتٸ» تۋ ەتكەن تەۋەلسٸز ەلمٸز. تاريحىمىزدى تارازىلاساق, شىنايى كٶڭٸلمەن بوساعامىزدى اتتاعان ەربٸر بەيتانىستى قۇشاق جايا قارسى الاتىن تەكتٸلٸككە يەمٸز. ونىڭ ٷستٸنە جاقسى نيەتپەن كەلگەنگە وپاسىزدىق جاساعان جەرٸمٸز جوق. قانىمىزدا بار وسىنداي قۇندىلىقتار تەۋەلسٸز قازاقستاندى ساياسات ساحناسىندا ٷلكەن ابىرويعا بٶلەدٸ. قازٸر ەلٸمٸزدٸ ەلەم دەموكراتييالىق دامۋشى مەملەكەت رەتٸندە تانيدى. تانىپ قانا قويعان جوق, ۇلى دالا ەلٸن تٶرتكٷل تاراپ تٷگەل قۇرمەتتەيدٸ. وسىنىڭ بارلىعى ەل بٸرلٸگٸنٸڭ جەمٸسٸ.
قاي ۋاقىتتا بولماسىن بەيبٸتشٸلٸك پەن تىنىشتىقتى ساقتاۋدىڭ مەنٸ زور. بٸر ٷزٸم نان ٷشٸن بوسقىنعا اينالعان ەلدەردٸڭ ٶمٸرٸنەن ساباق الساق, ەل تىنىشتىعى مەن تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدەن قۇندى بايلىق جوق ەكەنٸنە كٶزٸمٸز جەتە تٷسەدٸ. بٷگٸندە ەلەم ەكونوميكالىق قانا ەمەس, رۋحاني داعدارىسقا دا ۇشىراعان. دٸني دٷردارازدىقتار مەن ۇلتارالىق جانجالدار دٶڭگەلەنگەن دٷنيەنٸ ەلٸ دە جاعادان الىپ تۇر. سوندىقتان تٶزٸمدٸلٸك پەن ٶزارا سەنٸمدٸ نىعايتىپ, ادامزاتقا ٸزگٸلٸكتٸ ناسيحاتتاۋ قاجەت.
قaزaق eلi aدaمگەرشٸلٸك قۇندىلىقتaردى قaشaن دa الدىڭعى oرىنعa قoيعaن. ار-ۇيات, نaمىس, aبىرoي سەكٸلدٸ قاسيەتتەر بaستى قۇندىلىق بoلىپ سaنaلعاندىقتان, قaزaق «مaلىم – جaنىمنىڭ سaدaعaسى, جaنىم – aرىمنىڭ سaدaعaسى» دeپ ەسەپتەگەن. سوندىقتان, ادaم بoلمىسىندaعى aبىرoي-نaمىسقa قoرعaن بoلaتىن كٷش – ەدiلدiك, aدaمگeرشiلiك, يمaندىلىق دeپ ەلدەقاشان تaنىعaنبىز.
ال ەندٸ دٸن مەسەلەسٸنە كەلەر بولساق دٸنسٸز ادام كەزدەسكەنٸمەن, دٸني سەنٸمدەرٸ جوق قانداي دا بٸر قاۋىم نەمەسە قوعام بولعان ەمەس. سەبەبٸ دٸن – رۋحاني مەدەنيەتتٸڭ قاينار كٶزٸ. مەدەنيەتتەردٸڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن يگٸ ەسەرٸ, ٶزارا توعىسۋى جەنە يماندىلىق پەن پاراساتتىلىق, تەكتٸلٸك پەن زييالىلىق ارقىلى مەدەنيەتتەر بايىپ ٶركەندەيدٸ. وسى ارقىلى ادامزات ٶركەنيەتتەرٸنٸڭ ٶزارا ٷيلەسٸمٸ قالىپتاسادى. اتاقتى فيلوسوف انري بەرگسون دٸن جايىندا: «ٶتكەن تاريحتا جەنە زامانىمىزدا عىلىمدى, پەلساپانى بٸلمەيتٸن قوعامدى كەزدەستٸرۋگە بولادى. بٸراق, دٸنسٸز قوعام بولمايدى» دەگەن ەكەن.
ەلٸمٸزدە قانداي دا بٸر رەسمي نەمەسە مٸندەتتٸ دٸننٸڭ جوقتىعىن قازاقستانداعى مەملەكەتتٸك-كونفەسسييالىق قارىم-قاتىناستىڭ باستى سيپاتتاماسى رەتٸندە انىقتاۋعا بولادى. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ ار-وجدان جەنە دٸني سەنٸم بوستاندىعىن مويىندايتىندىعى مەن قامتاماسىز ەتەتٸندٸگٸن, ازاماتتاردىڭ ٶز ەركٸمەن جەنە قانداي دا بٸر مەجبٷرلەۋسٸز دٸنگە قاتىناسىن انىقتاي الاتىنىن نەمەسە ٶزٸن قانداي دا بٸر دٸنمەن بايلانىستىرماي جەنە بەلگٸلٸ بٸر دٸني ينستيتۋتتارعا جٷگٸنبەي-اق ٶمٸر سٷرە الاتىندىعىن بٸلدٸرەدٸ.
مەملەكەت پەن دٸن اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ۇيىمداستىرۋدىڭ وسىنداي تەسٸلٸ ەلٸمٸزدە مەدەني جەنە دٷنيەتانىمدىق سانالۋاندىلىق پەن پليۋراليزمنٸڭ ورنىعۋىنا جاعداي جاساپ وتىرعان زاماناۋي كٶپەتنوستى جەنە كٶپكونفەسسييالى قازاقستاننىڭ ٷيلەسٸمدٸ دامۋ ماقساتىنا تولىققاندى سەيكەس كەلەدٸ.
قر دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترٸ ن.ەرمەكباەۆ حالىققا ەسەپ بەرۋ جيىنىندا كەلتٸرگەن مەلٸمەتتەرٸنە سٷيەنسەك قازٸرگٸ كٷندە ەلٸمٸزدە 18 كونفەسسييا تٸركەلٸپ, 3 658 بٸرلەستٸككە بٸرٸككەن. قازاقستاندىقتاردىڭ 15% پايىزى دٸندار, ياعني دٸني رەسٸمدەردٸ تۇراقتى ورىنداۋشى ادامدار. رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ 75%-ى قۇدايعا سەنەدٸ, بٸراق دٸني جورالعىلاردى تۇراقتى ورىندامايدى جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەر قىزمەتٸنە تارتىلماعان. ال ٶزدەرٸن اتەيست نەمەسە اگنوستيك ساناۋشىلار سانى – شامامەن 10% ەكەندٸگٸن ايتقان بولاتىن.
دەگەنمەن بٷگٸنگٸ كٷنٸ قوعامدى الاڭداتىپ, «مەسەلە» تۋىنداتىپ وتىرعان جات اعىمدار از ەمەس. كەيبٸر كەلەڭسٸز ٸستەر قوعامدىق مەسەلەلەردٸ ٶرشٸتٸپ وتىر. بٶلٸنۋ دە, ٶزگە دٸنگە ەنۋ دە, جات اعىمعا تۇسالعاندار دا تاڭسىق ۇعىم بولىپ تۇرعان جوق! حالىق ٸشٸندە ٷرەي تۋدىرىپ, سانانى تۇمشالاۋعا كٷش سالىپ جاتقان سەلەفيزم يدەولوگيياسى كٶبٸنەسە جاستار اراسىندا بەلەڭ الىپ وتىر. بۇل توپ ٶزدەرٸن العاشقىلاردىڭ جولىن جالعاۋشى «سەلەفيلەر» دەپ اتاسا دا, ۋاقىت ٶتە كەلە ۋاحابيلٸك كٶزقاراستاعىلاردىڭ جالعاسى ەكەندٸگٸ انىق بايقالىپ قالدى. وسىنداي پارىقسىز ويلاردىڭ سالدارىنان ەلٸمٸزدەگٸ مەشٸتتەردە سەلەفيزممەن ساناسى ۋلانعانداردىڭ تاراپىنان كەيبٸر كەلٸسپەۋشٸلٸكتەر دە تۋىنداپ جاتىر. قازٸرگٸ تاڭدا جاھاندانۋ ساياساتى ەلەمدٸك دەڭگەيدە جٷرٸپ جاتقانى سەكٸلدٸ سەلەفيزم دە ەل ٸشٸن جاپپاي جاۋلاپ وتىرعان دەرت. ۇلتتار مەن حالىقتاردىڭ نەگٸزگٸ قۇندىلىقتارىن, ەدەت-عۇرپى مەن سالت-دەستٷرلەرٸن جويۋ ماقساتىندا «بيدعات» دەگەن ۇعىمدى كەسە-كٶلدەنەڭ قولدانا بەرەدٸ. مەسەلەن, كٶزٸ قاراقتى جۇرتشىلىقتى بٷگٸنگٸ قوعامدا بوي كٶرسەتٸپ جٷرگەن سالافيزم يدەولوگيياسىن ۇستانۋشىلاردىڭ مەشٸتتەگٸ ٶزٸن-ٶزٸ ۇستاۋى ويلاندىرماي قويمايدى. ولار جاراتقانعا باس يٸپ جالبارىنۋدى مەشٸت جاماعاتىنىڭ الدىندا تالتايىپ, كٶكٸرەگٸن كەرٸپ تەكاپپارلانىپ تۇرۋ دەپ تٷسٸنەتٸن تەرٸزدٸ... مۇنى دٸن ماماندارى ەدەپسٸزدٸككە جاتقىزادى. سوندىقتان, ولاردىڭ ارتىنان ەرگەن جاستارىمىزبەن كەشەندٸ تٷردە ٷزدٸكسٸز جۇمىس جٷرگٸزۋ كەرەك. قازٸرگٸ جات دٸندەردٸڭ سوڭىندا كەتكەن باۋىرلارىمىز اداسۋشىلىقتا. ولاردىڭ دەنٸ بٷگٸنگٸسٸن عانا ويلاپ, اقيقاتتان شەتتەگەندەر.
وسى ورايدا دٸن سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋداعى ۋەكٸلەتتٸ ورگان قر دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸ دٸني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنٸڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن نەگٸزگٸ ەكٸ باعىتتا – جالپى پروفيلاكتيكا جەنە ماقساتتى رەابيليتاتسييا جۇمىستارى باعىتىندا جٷرگٸزۋدە.
جالپى پروفيلاكتيكا قوعامدا دٸني-ەكسترەميستٸك يدەولوگيياعا قارسى تٷسٸنٸك قالىپتاستىرۋدى, دٸنگە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن تۇرعىنداردىڭ ساۋاتىن كٶتەرۋدٸ كٶزدەيدٸ. بۇل جۇمىستار تٶمەندەگٸ مٸندەتتەرگە باعىتتالعان:
- ەل تۇرعىندارىنىڭ دٸن سالاسىنداعى مەسەلەلەرگە قاتىستى ساۋاتىن ارتتىرۋ, اقپاراتتاندىرۋ جەنە تٷسٸندٸرۋ;
- دەستٷرلٸ رۋحاني قۇندىلىقتاردى كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ ارقىلى ۇلتتىق بٸرەگەيلٸك پەن تۇتاستىعىمىزدى نىعايتۋ;
- راديكالدى يدەيالاردىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ جەنە ازاماتتاردىڭ بويىندا جات دٸني يدەيالارعا تٶتەپ بەرە الاتىن يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ;
- راديكالدىق يدەيالاردان زارداپ شەككەن ازاماتتارعا كەڭەس بەرۋ جەنە ولاردى دەستٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك ورتاعا قايتارۋ باعىتتارىندا كەشەندٸ جۇمىستار اتقارۋ.
ال ماقساتتى رەابيليتاتسييا جۇمىستارى تەۋەكەل توپتارمەن, ياعني ەكسترەميستٸك اعىمدار يدەولوگيياسىنىڭ ىقپالىنا تٷسكەن ادامداردى تەولوگييالىق تۇرعىدان دەستٷرلٸ سەنٸمگە قايتارۋ ماقساتىندا جەكە جۇمىستار جٷرگٸزۋ جولعا قويىلعان. مۇنداي شارالار ازاماتتاردى نىسانالى تٷردە وڭالتۋدى, ولارعا پسيحولوگييالىق جەنە قۇقىقتىق قولداۋ كٶرسەتۋدٸ, سەنٸمدٸك تۇرعىدان رايىنان قايتارۋدى كٶزدەيدٸ.
حالىق ٸشٸندە كەيبٸر دٸني مەسەلەلەردٸ قايسىسى دۇرىس, قايسىسى بۇرىس ەكەندٸگٸن اجىراتۋ بارىسىندا شيەلەنٸسٸپ بارا جاتقان ٸستەر بار. مەسەلەن, بٸر اقساقالىمىز بىلايشا مۇڭ شاعاتىن كٶرٸنەدٸ: كەيبٸر جاستار: «ەكە-شەشەڭە قۇران باعىشتاما, ولار ناماز وقىماسا – كەپٸر بولعانى», - دەيدٸ. سوندا, بالامدى مەشٸتكە جٸبەرەيٸن بە, ەلدە, كٶشەگە جٸبەرەيٸن بە?» دەيدٸ. اششى دا بولسا, شىندىق. جاستاردىڭ يسلام شاريعاتىندا جوق نەرسەلەردٸ بويعا تەز-اق سٸڭٸرٸپ بارا جاتقاندىعى سۇمدىق! مۇحاممەد پايعامبار: «سەندەرگە بٸرگە بولۋ – مٸندەت», - دەۋ ارقىلى دٷنيەدەن ٶتەرٸندە ٷممەتٸن بٶلٸنۋدەن بارىنشا ساقتاندىرعان ەكەن. راديكالداردىڭ شىرعالاڭىنا تٷسكەن قاراكٶزدەرٸمٸز رۋحاني ەرٸ پسيحولوگييالىق كٶمەككە مۇقتاج بولعاندىقتان, الدىمەن ولاردىڭ دٸني ساۋاتتىلىعىن, زايىرلى كەسٸبي بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرٸپ, پاتريوتتىق ەرٸ ۇلتتىق ساناسىن جانداندىرۋعا كٶڭٸل بٶلگەن جٶن.
قازاق قازاق بولعالى دەستٷرٸمەن, قوناقجايلىلىعىمەن, كەڭپەيٸلدٸلٸگٸمەن دارحان حالىق اتانعان ەل. اعاش بەسٸكتەن جەر بەسٸككە دەيٸنگٸ ٶمٸرٸن, سالت-دەستٷرلەرٸن دەستٷرلٸ دٸننەن بٶلٸپ الۋ مٷمكٸن ەمەس. مەسەلەن, شٸلدەحانا, بەسٸك توي, تۇساۋكەسەر, سٷندەت توي... يە, مۇنى جاقسى بٸلەمٸز.
«جايلاۋىندا جٷرگەن جٸگٸت باعىپ قوي,
دوس كەلدٸ دەپ جاساپ جاتىر انىق توي.
تۇڭعىش رەت كٶرٸپ تۇرسىڭ سەن ونى,
ناعىز قازاق مٸنە وسى تانىپ قوي», - دەپ كەلەتٸن اقىن ٶلەڭٸندە دە قازاق حالقىنىڭ سول دارحاندىعى ٶرٸلسە كەرەك. ال, ەندٸ جاڭا تٷسكەن كەلٸننٸڭ بەتٸن اشىپ, كٶپشٸلٸككە تانىستىرۋ – حالقىمىزدىڭ قۇرمەتتەيتٸن, ەجەلدەن كەلە جاتقان دەستٷرٸ. بەتاشاردىڭ نەگٸزگٸ ٶتكٸزٸلۋ ماقساتى قىزدىڭ جاڭا جانۇياعا كەلٸپ, قىزمەتٸنٸڭ ٶزگەرگەنٸن بٸلدٸرەدٸ. قىز كٷنٸندە جاساعان قىلىقتارىن تاستاپ, ەدەپتٸ كەلٸن بولۋ كەرەكتٸگٸ جٶنٸندە ٶسيەت وسى تۇستا ايتىلادى. اتا-ەنەگە قۇرمەت پەن ٸزەتتٸلٸك تانىتۋ, تۋعان-تۋىستارى كەلگەندە قاباق شىتپاي, قادٸرلەۋٸ تەرەڭٸرەك تٷسٸندٸرٸلەدٸ. تٸپتٸ, كەلٸننٸڭ ەكٸ قولىن سٷيەگەن ابىسىندارىنىڭ ٶزٸ العاشقى سەتتەن باستاپ-اق ٷلگٸ كٶرسەتە الادى. يە, كەلٸنگە سەلەم سالدىرۋ سالتىنىڭ استارىندا ٷلكەن مەن-ماعىنا جاتقاندىعى داۋسىز. بەتاشاردىڭ تاماشا ٶنەگەمەن استاسۋى وسىعان دەلەل بولا الادى.
دەسە دە, بٷگٸندە تٷسٸنٸكسٸز تىيىمدار كٶبەيٸپ كەتتٸ. سونىڭ بٸرٸ كەي باۋىرلارىمىزدىڭ كەلٸننٸڭ سەلەم سالۋى تٶڭٸرەگٸندەگٸ داۋ-داماي. قازاق: «ٷلكەنگە قۇرمەت, كٸشٸگە ٸزەت»,-دەپ, ۇل-قىزىن تٶل تەربيەمەن ٶسٸرگەن ەل ەمەس پە? بٷكٸل ەل-جۇرت بولىپ كەلٸنگە سەلەم سالدىرا الماۋ نەمەسە بٸر عانا قيقار ۇلدىڭ كەسٸرٸنەن بەتاشاردى بولدىرماۋ بۇرىن سوڭدى بولماعان نەرسە. دٸنگە قايشى كەلمەيتٸن, قايتا ادامدار اراسىندا سىيلاستىقتى ارتتىرىپ, تۋىسقاندىق بايلانىستى نىعايتاتىن, ٷلكەندٸ سىيلاۋعا ٷيرەتەتٸن مۇنداي ەدەپتٸلٸكتٸڭ باستاۋلارى بٷگٸنگٸ تاڭدا ەل ٸشٸندە ٶرشٸگەن ٸرٸتكٸگە اينالۋى مٷمكٸن ەمەس. مٸنە, وسىلايشا كەي اعايىنداردىڭ اراسىندا ٸلٸمسٸزدٸكتٸڭ سالدارىنان تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك ورىن الىپ, دٸنٸمٸزدە جوق نەرسەلەردٸ ويلاپ تابۋ بەلەڭ الۋدا. سول سەبەپتٸ دە, دٸنگە بەت بۇرۋشى باۋىرلارىمىز اللاعا سەرٸك قوسۋدىڭ تٷرلەرٸن مۇنداي دەستٷرلەردەن ٸزدەمەي, كٶرٸنگەننٸڭ ايتقانىنا ەرمەي, دٸني ٸلٸم الىپ بارىپ اقيقاتتى تٷسٸنگەنٸ جاقسى بولار ەدٸ. بٸزدەن بۇرىنعى اتا-بابالارىمىز: «دٸنٸم – دەستٷرٸم», - دەپ, دٸن مەن دەستٷر ساباقتاستىعىن ۇشتاستىرا بٸلگەن.
مۇنداي ۇلتتىق مٷددەگە قارسى كٷرەس ەلٸ دە جٷرگٸزٸلەتٸن بولسا, وندا ەلدٸڭ قانعا سٸڭگەن قازاقى قۇندىلىقتارىنىڭ تامىرىنا بالتا شابىلارى سٶزسٸز. ەلدٸڭ قاسيەتٸ مەن جەردٸڭ قادٸرٸ قاشاندا بيٸك تۇرادى. قانداي دا بٸر ۇلتتىڭ ەرەكشەلٸگٸ جويىلاتىن بولسا, جەرٸ مەن بايلىعى تٸستەگەننٸڭ اۋزىندا كەتپەسٸنە كٸم كەپٸل!?
جات اعىم بولىپ تابىلاتىن سەلەفيزم يدەياسى بويىن مەڭدەگەن ادامنىڭ پسيحولوگيياسى ٶتە كٷردەلٸ. ساناسى ۋلانعاندىعى سونشالىقتى اقتى – اق, قارانى – قارا دەپ ٶز ەركٸمەن اجىراتا المايتىن جاعدايعا جەتكەن. اينالاسىنداعى ادامداردى مۇسىلمان دەپ قابىلداي تۇرا, اتا-اناسىن, تۋىستارىن اداسقان, توزاقى دەپ تانيدى. تۇلا بويىنداعى تۇمشالانعان كٶزقاراس ونى ادامي بولمىسىنان ايىرىپ, مەيٸرٸم مەن جاناشىرلىقتان جۇرداي ەتەدٸ. مۇنداي قادامداردان كەيٸن قاتٸگەزدٸككە دە بارۋى ىقتيمال.
عۇلاما ويشىل شەكەرٸم «بۇل كەزدەگٸ دٸندەردٸڭ بەرٸ ناشار» دەگەن ٶلەڭٸندە:
«دٸن ادامدى بٸر باۋىر قىلماق ەدٸ,
ونى بٶلٸپ دۇسپاندىق قارۋ جاسار.
«ٸنجٸل», «قۇران» بەرٸ ايتىپ تۇرسا-داعى,
اداسىپ, اردان كٷسٸپ, قارا باسار», - دەگەنٸ بەكەر ەمەس.
«تولقىننان تولقىن تۋادى, تولقىندى تولقىن قۋادى...», - دەپ ماعجان اقىن جىرلاعانداي, بٷگٸنگٸ تولقىندى جامان ەرەكەتتەردەن اراشالاۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا كٷش جۇمسالىپ جاتقاندىعى شىندىق. بٸز دە ارام نيەتتٸلەردەن سەزٸكتەنگەندٸكتەن قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي باسايىق دەگەن نيەتتەمٸز. تەك جاستارىمىز جات اعىمداردىڭ تۇزاعىنا تٷسپەسٸن. جٸگەرلەرٸ مۇقالماسىن, تۋرالىقتا بولسىن دەپ ەرەكەت ەتەيٸك. جات اعىمداعىلاردىڭ دا اڭدىعانى – تاتۋ ەلدٸڭ تٸرلٸگٸ. ەل ٸشٸنە ٸرٸتكٸ سالىپ, بٷلٸك تۋدىرىپ, بٸرلٸگٸ مەن تٸرلٸگٸن توزدىرىپ بارىپ, سوندا عانا كٶكسەگەن ماقساتتارىنا جەتە الادى.
ەلدٸ ارانداتۋعا, اۋىزبٸرلٸك پەن تىنىشتىقتى بۇزۋعا نيەتتٸلەردٸڭ قادامىنا تۇساۋ سالاتىن قۇزىرلى ورگاندار بار. دەسە دە, «جٷكتٸ جۇمىلا كٶتەرگەن ەلدەقايدا جەڭٸل بولار ەدٸ», - دەگەن وي. «...ەر قازاق مەنٸڭ جالعىزىم» دەپ, باۋىرلارىمىزدى جات اعىمداردىڭ شىرماۋىنان قورعاپ, دەستٷرلٸ ورتاعا قايتارۋ – بارشامىزدىڭ ورتاق مٸندەتٸمٸز.
ەندەشە قازاقستان ازاماتتارىن الاۋىزدىقتىڭ ەسەرٸنەن باسىنان باعى تايىپ, سوعىس ٶرتٸنە ورانعان الىس-جاقىن ەلدەردٸڭ بٷگٸنٸنەن ساباق الىپ, ٶز ەلٸمٸزدە بەرٸك ورنىققان تىنىشتىق پەن كەلٸسٸمدٸ, بٸرلٸكتٸ قادٸرلەۋگە شاقىرۋىمىز كەرەك. بٸز تٷتٸنٸ تٷزۋ شىعاتىن قۋاتتى ەل بولۋىمىز ٷشٸن عىلىمعا, بٸلٸمگە, جاڭاشىلدىققا جاقىن بولىپ, ەلٸمٸزدٸڭ تۇتاستىعى مەن تۇراقتىلىعىن ەر كەزدە باستى ورىنعا قويۋىمىز قاجەت دەپ بٸلەمٸن. «جاقىن تالاسسا – جاتقا جەم» دەگەن بار. جاتقا جەم بولىپ كەتپەي, بٸرلٸگٸمٸزگە بەكەم بولايىق, اعايىن!
تۇرار ەبۋوۆ,
قر دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام
مينيسترلٸگٸ دٸن مەسەلەلەرٸن
عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تالداۋ
ورتالىعىنىڭ بٶلٸم باسشىسى
