سورلى قاتىنعا تاپ بولساڭ, كٷيكٸ ٶمٸرٸڭ جۇتاماي, ۇل-قىزدارىڭ سورلاماي قالمايدى.
مەسەلەن, وتباسىندا ەيەل كٷيەۋٸنٸڭ ٷنەمٸ قۇلاق ەتٸن جەپ, جٷيكە-تامىرىن مىجىپ, تەزٸرەك توزۋعا جەتكٸزٸپ, تىنىش جاتقان جىنىن ەرٸكسٸز قوزدىرىپ, اشۋ-ىزاسىن شەكتەن شىعارىپ, تٷبەگەيلٸ كٷيرەۋگە, وتباسىنداعى جىلىلىق قۇرىپ, جاۋىعۋعا تٷسٸرمەي قويمايتىنى داۋسىز. سٶيتٸپ, اقىرىندا ەركەك ٶز ەيەلٸن ۇرىپ-سوعۋعا مەجبٷرلەيتٸن, باسقا دا اداسۋشىلىق ەرەكەتتەرگە يتەرمەلەيتٸن تەك قانا وتباسىنداعى ەيەلدٸڭ كەسٸرلٸ تٸلٸنەن, تەربيەسٸز مٸنەزٸنەن, اقىل-ساناسىزدىقتان, ۇلتسىز, تەكسٸز, تەربيەسٸز, مەدەنيەتسٸز, مەڭگٷرت, كٶرگەنسٸز بولمىسىنان ەكەنٸ ايدان دا انىق اقيقات.
اقىلى جوق ادامداردىڭ – ەل, ۇلت, ۇرپاقتى ازدىرماي قويمايتىن كەساپاتتى ەرەكەتتەرٸ زور بولادى.
ول ول ما, قازاق قاۋىمىنداعى قىز, ەيەل بٸتكەننٸڭ بەرٸ دە قيت ەتسە «تەڭ پراۆولىمىن», «نە ٸستەسەم دە ٶزٸم بٸلەمٸن» دەيتۇعىن اسا اپاتتى ٶزٸمشٸل ايىقپاس دەرتكە ۇشىراپ, ۇلتتىق وزىق قۇندىلىق پەن يماني اسىلدىق اتاۋلىنىڭ بەرٸنەن دە اجىراۋ كەساپاتىنان ەكەنٸ, سونداي-اق, ەيەل بارلىق ۋاقىتتا ٶزٸن-ٶزٸ تەك جوعارى ساناپ, وتباسىن ٷستەمدٸكپەن بيلەۋگە وپاسىز قۇمارلىعىنىڭ ايرىقشا ارتۋىنىڭ اپاتى تاعى بار. قازاقتىڭ تٷبٸنە تٷبەگەيلٸ جەتٸپ جاتقان دا وسى اپاتتار. سايىپ كەلگەندە, بۇنداي ەيەلدەردٸڭ قازاق ۇلتىنا, ونىڭ مەدەنيەتٸ مەن سالت-دەستٷرلەرٸنە, وتباسىنا ايرىقشا ٸڭكەرلٸكپەن كٸرشٸكسٸز ادال بولۋ, ەل, ۇلت, ۇرپاق قامى ٷشٸن مٸنسٸز قىزمەتتٸڭ ەڭ وزىق ٶنەگەسٸن كٶرسەتە بٸلۋ دەگەن سيياقتى قاعيدالى ۇعىم-تٷسٸنٸكتٸڭ دە, پاتريوتتىق قاسيەتتٸڭ دە ولاردىڭ وي ساناسىندا, ٶن بويىندا مٷلدە بولمايدى. جات ەلدٸڭ ەركەكتەرٸنە كٷيەۋگە شىعىپ, بايتاق ەلدٸڭ, ۇلتتىڭ ابىرويىن ەسسٸز-ارسىزدىقپەن اياققا تاپتاپ جاتقان دا, كٶرگە تٸرٸلەي كٶمٸپ جاتقاندا سولار. سوندا بۇلار ەكە-شەشەسٸز كٷيدە ٶسكەن بە, قالاي? بار بولسا, قىزىمەن قوسا, ولار قاتاڭ جازاعا نەگە تارتىلمايدى? ولار قاي بەتٸمەن, قالايشا جەر باسىپ جٷر?
مٸنە, بۇلاردىڭ بەرٸ – بۇلتارتقىسىز شىندىق.
سونىمەن قاتار ەلدٸ جايلاعان ۇلتسىز, تەكسٸز, تەربيەسٸز, كٷرەسسٸز... ەركەك ٶز وتباسىنا دا, وتانعا دا تٸرەك بولا المايدى.
شىندىعىندا دا ۇلتسىز, جٸگەرسٸز, كٷرەسسٸز, مەڭگٷرت ەركەكتٸڭ ٶزٸنٸڭ وتىنىڭ باسىنا يە بولا الماۋىنىڭ, بالا-شاعاسىن ٶنەگەلٸ ۇتقىرلىقپەن باسقارا الماۋىنىڭ كەساپاتتارى جايلى ەڭ قاسٸرەتتٸ ەڭگٸمە ٶز الدىنا ەرەكشە بٸر تٶبە. ٶيتكەنٸ بٷگٸنگٸ ەركەككە قاتىستى مەسەلە – ٶتكەن تاريحىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولىپ كٶرمەگەن سوراقى سۇمدىققا اينالىپ وتىرعان, تەڭدەسٸ جوق جويقىندى ۇلتتىق قاسٸرەتكە اينالىپ وتىرعان, ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلە, مٸنە, وسى.
بۇلاردى مەملەكەتتٸك دەرەجەدە شۇعىل تٷردە قولعا الىپ, شەشۋ قاجەتتٸگٸ كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن ستراتەگييالىق ٶزەكتٸتاعدىرشەشتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ.
اپىر-اي, شىندىق قانشاما اسا اۋىر بولسا دا, ٸستەگەن وپاسىز ەرەكەتتەرٸمٸزدٸ دەر كەزٸندە مويىنداي بٸلۋدٸڭ ٶزٸ دە, بۇل – ەرلٸك. كەيٸن سول وپاسىز باعىتتى شۇعىل تٷردە جاقسى جاققا قاراي ٶزگەرتۋگە, جاڭاشا وزىق ٶمٸر سٷرۋگە, ٶزٸن-ٶزٸ جەتٸلدٸرە بٸلۋگە قۇلشىنا بٸلۋدٸڭ ٶزٸ دە, بۇل – ٸرٸ كٸسٸلٸك.
قازاق قاۋىمىندا «اداسقاننىڭ ايىبى جوق – قايتىپ ٷيٸرٸن تاپقان سوڭ» دەيتٸن اتالى سٶز بار. دەمەك, ەيەل بولسىن, مەيلٸ ەركەك بولسىن ٶز قاتەسٸن ٶزٸ بٸلٸپ, اقىل-ەسٸن, ەتەك-جەڭٸن ىجداھاتتى كٷيمەن جيناپ, سەرٸپپەدەي سەرپٸلٸس پەن سٸلكٸنٸسكە تٷسٸپ, ٶمٸرلٸك بەسەكەلٸ جارىسىندا قاتار-قۇربى, زامانداستارىنان وق بويى ٶزٸن دە, بالا-شاعاسىن دا وزدىرىپ جاتسا, بۇل – تەڭدەسٸ جوق عانيبەت قوي! سوندا عانا ەندٸگٸ جەردەگٸ ٶمٸرٸمٸز جاڭا باعىتتىڭ وزىق جاڭاشا ارناسىنا تەزٸرەك تٷسەتٸنٸ اقيقات. قىسقاسى, بٷگٸنگٸ قازاق ەلٸنە «الاش وتباسىن اسىلداندىرماي ٶلمەيمٸن!» دەيتٸن قايراتكەر, تەكتٸ ۇلدار مەن قىزداردى قاۋلاتا بٸلۋ اۋاداي قاجەت.
ەلبەتتە, قايتكەن كٷندە دە, ٶمٸرلٸك اعىمدى وزىق دەرەجەدە جاڭاشا جاڭارتۋ مەن جاقسارتا بٸلۋگە ىجداھاتتىقپەن قۇلشىنۋ, بيٸك بەلەستەرگە ٸڭكەرلٸكپەن ۇمتىلۋ, بۇل – جاقسىلىقتىڭ نىشانى.
ەڭ باستىسى ەيەل باقىتى – وتباسى باقىتى ەكەنٸن دۇرىس ۇعىنىپ, تەرەڭ تٷسٸنٸپ, سول ايتۋلى ٷزدٸك باقىتقا قالاي بولعان كٷندە دە قول جەتكٸزە بٸلۋ جولىندا جانقييار مٷددەلٸلٸكپەن كٷرەسە بٸلۋ, بۇل – باقىت اتاۋلىنىڭ ۇلىسى.
سوندىقتان دا ەندٸگٸ اعىمداعى ۋاقىتتىڭ بەرٸندە اداستىرمايتىن ۇلتتىق ۇلى كومپوستى قولعا الا وتىرىپ, دانالىق پەن ۇلىلىقتىڭ سارا جولىنا تٷسۋ ٷشٸن, تٶمەندەگٸ اقىل-كەڭەستەردٸ قازاق قىزدارىنىڭ, ەسٸرەسە وتباسىن قۇرعان ەيەلدەردٸڭ نازارىنا ۇسىنعاندى جٶن سانادىق.
سٶزدٸڭ شىنى كەرەك, ۇسىنعالى وتىرعان جاناشىرلىق اقىل-كەڭەستەرٸمٸز قازاق قىزدارى, ۇلتسىزدىقپەن, تەكسٸزدٸكپەن, تەربيەسٸزدٸكپەن... مەڭگٷرتتەنۋدٸڭ اسا اۋىر كەساپاتتى قاسٸرەتتەرٸنەن شۇعىل تٷردە ارىلىپ, ۇتىمدىلىقپەن جاڭاشا جاڭعىرۋدىڭ دا, جاڭارۋدىڭ دا, اسىلدانۋدىڭ دا, كەمەلدەنۋدٸڭ دە ەڭ تٶتە جولى, دانا باعىتى ەكەنٸن كٶرسەتۋ.
ەلبەتتە ٶزٸنٸڭ ۇلتسىز, ەلسٸز... دەرەجەدەگٸ ەكە-شەشەسٸنەن, اتا-ەجەسٸنەن مٸندەتتٸ تٷردە وزا بٸلۋ ٷشٸن الدىمەن بويجەتكەن قىز زامان تالابىنا ساي ٶزٸن-ٶزٸ تەربيەلەي بٸلۋ, تٸلٸ مەن مٸنەزٸن قاتال تەزگە سالا وتىرىپ, جٶنگە تٷسٸرٸپ, دارا جولعا سالا بٸلۋ, اقىرىندا قاتار-قۇربى, زامانداستارىنان وق بويى وزا بٸلۋ, بۇل – تەكتٸ كٸسٸلٸكتٸڭ بەلگٸسٸ. بۇل – كەمەل ٸزدەنٸمپاز, قايسارلىقتىڭ ايناسى.
مولداعالي ماتقان
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ
ۇقساس جازبالار:
