اقپاراتتىق سوعىس زامانىندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ بەسٸ بيٸك. «ۆكونتاكتە», «فەيسبۋك», «يۋتۋب» سىندى تٷرلٸ باعىتتا جاسالعان باعدارلامالاردىڭ تەك كومەرتسييالىق ماقساتتا جۇمىس ٸستەيتٸنٸ كٶڭٸلگە قونىمسىز. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ ٶز دٸتتەگەن مٷددەلەرٸ بار.
اتالعان ۆيرتۋالدى ٶمٸردە ەلەمنٸڭ بارلىق دەرلٸك حالقى ٶمٸر سٷرەدٸ. تاڭنىڭ اتىسى, كەشتٸڭ باتىسى شىنايى ٶمٸردەن گٶرٸ جاساندى ٶمٸرگە ەۋەسپٸز. ٶيتكەنٸ جاسامپازدىققا ەتٸمٸز ٷيرەنٸپ, دامىعان سايىن ەربٸر تەحنولوگييانىڭ جەتٸستٸگٸنەن لەززات الۋدامىز. بٸراق بٸز قاجەتتٸلٸگٸمٸز ٶتەلگەن دەڭگەيگە دەيٸنگٸ شىندىقتى عانا بٸلەمٸز جەنە ارىعا بارۋعا قاۋقارسىزبىز. سەبەبٸ ەربٸر ادام بالاسىنا قۇلىپ بەرٸلگەنٸمەن, ونىڭ كٸلتٸ بٸرەۋ-اق. ول تەك قۇلىپتى ويلاپ تاپقان ادامنىڭ نەمەسە بەرٸنٸڭ تٷبٸنە جەتٸپ, اقيقاتىن كٶرسەتە بٸلگەن جاننىڭ قولىندا عانا بولادى. بٸز كٸلتتٸ قولىمىزعا ۇستاپ كٶرمەسەك تە, اقيقاتىن كٶرسەتۋگە تىرىستىق.
«ۆكونتاكتە» وسى اتالعان ۆيرتۋالدى ٶمٸردەگٸ باعدارلامالاردىڭ ٸشٸندە ەڭ قاۋٸپتٸسٸ جەنە جاستاردى ٶز الدىنا تەربيەلەۋشٸ وشاق.
«Mail.Ru Group» كومپانيياسىنا تەۋەلدٸ «vk.com» اتاۋىمەن تانىس «ۆكونتاكتە» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸ 2006 جىلدىڭ 10 قازانىنان باستاپ ەلەۋمەتتٸك جەلٸ رەتٸندە قولدانىسقا ەندٸ. اتالعان سايتتىڭ يەسٸ – پاۆەل دۋروۆ.
پاۆەل دۋروۆ كٸم?
پاۆەل ۆالەرەۆيچ دۋروۆ – رەسەيدەگٸ ەڭ باي ادامداردىڭ تٸزٸمٸنە كٸرەتٸن, بەلگٸلٸ عالىم ادامداردىڭ وتباسىندا دٷنيەگە كەلگەن 33 جاستاعى ورىس ازاماتى. 2014 جىلدان باستاپ رەسەي ازاماتى ەمەس جەنە بۇل ەلدە تۇرۋدان باس تارتقان. «ۆكونتاكتە» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸنٸڭ 12 % اكتسيياسىن ساتىپ, باسقا ەلگە تۇراقتاعان. كٶكەيدە تۇراتىن ەڭ بٸرٸنشٸ سۇراق: «ورىس ازاماتى بولا تۇرىپ, ەلدەن كەۋتٸنە نە سەبەپ بولدى? قايتىپ كەلمەيتٸنٸن جارييالى تٷردە ايتۋى نەنٸ مەڭزەيدٸ?» اتالعان سۇراقتارعا تولىققاندى جاۋاپ بەرۋ قيىن. سەبەبٸ پ.دۋروۆ ارتىنا ٸز قالدىرىپ جٷرۋدٸ ۇناتپايتىن ادام. تەك بٸر-اق بولجام بار, ول پاۆەل دۋروۆتىڭ حاراكتەرٸنە جەنە ونىڭ ورتادا ٶزٸن ۇستاۋىنا بايلانىستى. بۇلاي دەيتٸنٸمٸز, رەسەي سايتتارىندا پ.دۋروۆتىڭ حاراكتەرٸ قيىن ادام ەكەنٸ جازىلادى. سونىمەن قاتار ول قوعامدىق ورتادا ٶزٸنٸڭ ويىن اشىق جەنە ەرسٸ تٷردە بٸلدەرتٸن ادام بولعان. ٶز سٶزٸندە: «ٶكٸنٸشكە وراي قايتارعا جول جوق. بۇل ەلدە ينتەرنەت-بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ مٷمكٸن ەمەس» دەپ كەلتٸرگەن. بۇل عانا ەمەس 2013 جىلى 13 جەلتوقساندا رەسەي فەدەرالدى قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸ پ.دۋروۆتان «ۆكونتاكتە» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندەگٸ «ەۆرومايدان» پاراقشاسى تۋرالى جەكە اقپاراتتاردى تالاپ ەتكەن جەنە ٷي يەسٸ بۇل دٷنيەدەن باس تارتا وتىرىپ, كەلٸسٸمٸن بەرە الماعان. ەندەشە جاس بولسا دا ٸسكە ەرتە ارالاسقان پ.دۋروۆتىڭ بيلٸكپەن بايلانىسى بولدى جەنە ول قاراما-قايشىلىققا ۇلاسىپ كەتكەن.
پ.دۋروۆ «ۆكونتاكتە» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸن اشپاستان بۇرىن ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا جٷرٸپ «پروپاگاندا ي پسيحولوگيچەسكايا ۆوينا» ماماندىعى بويىنشا بٸلٸم جەتٸلدٸرگەن. وسى ماماندىقتى اياقتاعان سوڭ بارىپ ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ اشۋدى كٶزدەگەن. بٸزدٸڭ دە ايتىپ وتىرعانىمىز بٷگٸنگٸ اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتەگٸ ۆيرتۋالدى-پسيحولوگييالىق جەنە يدەولوگييالىق سوعىس. ەندەشە ماماندىعىن مىقتاپ مەڭگەرگەن پ.دۋروۆ ادام پسيحولوگيياسىمەن جاقسى جۇمىس جاساي الادى دەگەن سٶز.
ونىڭ سٷيكٸمسٸز ەرەكەتٸنٸڭ بٸرٸ 2012 جىلى پيتەردە تەرەزەسٸنەن 5 000 رۋبلدٸ دالاعا شاشىپ, قالا كٷنٸ بولىپ جاتقان مەرەكەلٸك ورتانىڭ سەنٸن كەتٸرگەن سەتٸ. اقشاعا تالاسقان حالىق تٶبەلەس شىعارىپ, قالادا بٸراز ۋاقىتقا دەيٸن «بۋم» كٶتەرٸلگەن. بۇل ەرەكەتكە پ.دۋروۆ نە ٷشٸن باردى? كٶكسەگەنٸ اقشاسى كٶپ ەكەنٸن كٶرسەتۋ مە ەلدە مازاق قىلۋ ما?! ەرتٷرلٸ پٸكٸر ايتىلعانىمەن بەرٸبٸر ناقتى ايتىلعان بولجام جوق.
دٸني كٶزقاراسى – بۋدديست دەپ كەلتٸرەدٸ. كاتوليگ نەمەسە پراۆوسلاۆ ەمەس. جۇرت اراسىندا پ.دۋروۆ تەگٸ ەۆرەي دەگەن الىپ-قاشپا سٶز بار. سەبەبٸ دۋروۆتار وتباسىمەن بٸلٸمدٸ جەنە عىلىمعا بەرٸلگەن ادامدار. بۇل بولجامنىڭ شىندىق ەكەنٸن كٶرسەتەر دەلەل بولسا, وندا «ۆكونتاكتە» جەلٸسٸنٸڭ يدەولوگييا بويىنشا جۇمىس جاساۋى – زاڭدىلىق.
ەڭگٸمەنٸڭ اۋىلىن اۆتوردان باستاۋىمىزعا سەبەپ, تۋىندى جاسالۋ ٷشٸن وعان ونىڭ يەسٸ سەبەپكەر بولۋ كەرەك. ياعني «ۆكونتاكتە» جەلٸسٸن جاستار ٷشٸن اشقان پاۆەل دۋروۆتىڭ اياق – استى تانىمالدىققا يە بولىپ, بايلىققا كەنەلۋٸ بيلٸكتٸ الاڭداتارى انىق. ال ونى پايدالانۋ جاعى دا قالىس قالماسى انىق. سەبەبٸ دۋروۆتىڭ ۆيرتۋالدى ەلەمٸنە ايىنا 315 ملن ادام تۇراقتى تٷردە كٸرەدٸ. بۇل ماسسا كٸمدٸ بولماسىن الاڭداتارى انىق.
«ۆكونتاكتە» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸ تۋرالى
دۋروۆتىڭ ۆيرتۋالدى ەلەمٸ بٷگٸندە ەلەم بويىنشا ٶزٸنٸڭ بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرىپ كەلە جاتقان ەلەۋمەتتٸك جەلٸ. ەڭ ٷلكەن پايدالانۋ وشاعى بەلارۋسسييادا. سەبەبٸ بۇل ەلدە سايتتىڭ رەيتينگ كٶرسەتكٸشٸ ٸ ورىندا تۇر. ال رەسەي, ۋكراينا جەنە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە سايت ٸٸ ورىنداعى بەلسەندٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸ. ال ەلەمنٸڭ الىپ دەرجاۆاسى اقش-تا 384 ورىندا تۇر. تٸپتٸ بۇل ەل اتالعان ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ پايدالانبايدى دەۋگە بولادى. قۇرلىقتىڭ ار جاعىنداعى ەل بٸردەڭە بٸلەدٸ... ولاردىڭ نەگٸزگٸ سٶيلەسۋ قۇرالى جەنە اقپارات الماسۋ ورتاسى مارك تسۋكەربەرگتٸڭ «فەيسبۋك» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸ.
«ۆكونتاكتە» – ەركٸن فورماتتاعى سٶيلەسۋ مەن ۆيدەو, سۋرەت تاراتۋعا بولاتىن, جاستارعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك جەلٸ. جاستارعا ارنالعان دەيتٸنٸمٸز, قۇرىلىمى جەڭٸل, پايدالانۋ فۋنكتسييالارى ىڭعايلى, تٷرلٸ ۆيدەو كٶرٸپ, ەن تىڭداۋعا بولاتىن, ٶزٸڭنٸڭ جەكە پاراقشاڭ ارقىلى جەكە توپ نەمەسە پاراقشا اشۋعا رۇقسات ەتٸلگەن, سٶز بوستاندىعى ساقتالعان جەر. جالپى جەلٸ تۋرالى تاريحي انىقتاما بەرۋ ماڭىزدى ەمەس, ماڭىزدىسى بۇل جەلٸنٸڭ جۇمىس ٸستەۋ پروتسەسٸ بولماق.
«ۆكونتاكتە» – جاستاردىڭ ەكٸنشٸ «ٷيٸ»
ححٸ عاسىر – ٷلكەن يدەولوگييالار جٷرٸپ جاتقان اقپارات مايدانى. بۇل مايدانعا قازاق جاستارىنىڭ دا كٸرٸپ, ٶز ٷلەستەرٸن قوسىپ تا ٷلگەرگەندەرٸ بار. مەسەلەن 800 مىڭنان اسا جازىلۋشى وقىرمانى بار «زا تەبيا بەكە» پاراقشاسى مەن 300 مىڭنان اسا وقىرمانى بار «ماحاببات قىزىق مول جىلدار» پاراقشاسى جاستار ٷشٸن جۇمىس ٸستەۋدە. بۇل سانالى جاستاردىڭ قوعامعا ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا باعىتتالعان ەڭبەكتەرٸ. دەگەنمەن بەرٸ جاقسى بولا بەرمەيدٸ...
بٷگٸندە پ.دۋروۆتىڭ ويلاپ تاپقان ۆيرتۋالدى ەلەمٸ جاستاردىڭ ەكٸنشٸ «ٷيٸنە» اينالىپ كەتتٸ. سەبەبٸ بەرٸ وسىندا. بٸر-بٸرٸمەن سٶيلەسۋ, تانىسۋ, تٷرلٸ توپتارعا جازىلىپ سولاردىڭ ايتاعىمەن جٷرۋ سەكٸلدٸ دٷنيەلەر كٶپ.
مەسەلەن بٸراز ۋاقىت بۇرىن «ەسجە, يا پريەزجيي» توبى داۋعا ٸلٸكتٸ. وندا قازاق جاستارىنىڭ مەدەنيەتتەن اتتاپ كەتكەن ٶمٸرٸ كٶرسەتٸلٸپ, قوعام ولارعا ەزٸلمەن قاراي باستادى. تٸپتٸ مٷگەدەكتەرگە دەيٸن ەزٸل كەلتٸرۋگە تايىنباعان توپتىڭ كٶزدەگەنٸ كٶڭٸل كٶتەرۋ عانا بولعانىمەن, ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ پسيحولوگيياسى تەرٸس باعىتتى قالىپتاستىرۋشى يدەولوگييا ەكەنٸ انىق. پاراقشا بٸراز ۋاقىت جابىلىپ (مەملەكەت تاراپىنان) قايتا اشىلدى. بۇل ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ ەڭ جامانى جەرٸ دە وسىندا. سٸز بٸرەۋٸن جاباسىز باسقاسىن اشادى نەمەسە قايتا سول پاراقشانى جانداندىرىپ الادى. ال ونداعى وقىرماندار بٸر-بٸرٸمەن قايتا قاۋىشادى.
سوڭعى كەزدەرٸ دٸني-ەكسترەميزمدٸك سوعىستار مەن ۋاعىزداردىڭ كٶبەيۋٸنٸڭ بەلەڭ الۋىنا سەبەپكەر دە وسى جەلٸ. سەبەبٸ وندا جٷزدەگەن توپتار بار. ول توپتاردا تٷرلٸ ۋاعىزدار سالىنىپ, اياتتار قۇراننان دەپ كٶرسەتٸلەدٸ. ال دٸننەن ماقۇرىم جاستار ايات دەپ تۇرعاندى كٶرسە كەمٸل سەنٸپ, تابىنىپ كەتەرلەرٸ دە شىندىق. سەبەبٸ ەندٸ كٶزٸن اشىپ كەلە جاتقان جاستارعا العاشقى دٷنيە تاڭسىق ەرٸ دۇرىس جاعىنان كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. بۇل – قاسٸرەت. سەبەبٸ سيريياعا كەتٸپ جاتقانداردىڭ, ەلٸنە قارسى كٶتەرٸلٸس جاساپ تٷرلٸ جاۋىزدىققا بارىپ جاتقانداردىڭ كٶبٸ «ۆكونتاكتە» ارقىلى اقپارات العاندار. باسىندا ايتىپ ٶتكەنٸمٸزدەي, قازٸر اقپاراتتىق سوعىس جالىنىن جان-جاعىنا شارپىپ تۇرعان دەۋٸر.
ەڭ سوراقىسى ەروتيكالىق سۋرەتتەر مەن ۆيدەولارعا بايلانىستى. «فەيسبۋك», «يۋتۋب», «ينستاگرامم» اتتى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ەروتيكالىق انايى ۆيدەولاردى كٶرسەتۋگە تيىم سالعان. ارنايى بەكٸتٸلگەن ەرەجەگە ساي بۇل جەلٸلەر ٶز قىزمەتٸن دۇرىسىنان اتقارىپ كەلەدٸ. بۇل بٸراق بەرٸ كەرەمەت دەگەن سٶز ەمەس. ال «ۆكونتاكتە» جەلٸسٸندە سٸز ەروتيكالىق ۆيدەونى كٶرٸپ قانا قويماي جٷكتەپ تە الاسىز. تٸپتٸ انايى توپتاردىڭ سانى ٶتە كٶپ. كٸرٸپ كٶرسەڭٸز قازاق جاستارىنىڭ دا قاراسى كٶرٸنەدٸ. بٸر-ەكەۋٸ ەمەس, جٷز-مىڭداپ وتىرادى. «تەربيە –تال بەسٸكتەن» دەگەنمەن, اتا-انانىڭ كٶزٸ بۇرىلىپ كەتسە ينتەرنەتكە بايلانعان جاستاردىڭ وسى توپتارعا كٸرمەسٸن, قوسىلماسىنا كٸم كەپٸل? بۇلاردىڭ سٷزگٸسٸ جوق. اۋىزدارىنا كەلگەنٸن جازىپ, ويلارىنا كەلگەنٸن جەتكٸزەدٸ.
«ۆكونتاكتە» ەلەۋمەتتٸ جەلٸسٸندەگٸ ەڭ كٶپ وقىلاتىن جەنە جاستارعا ۇنايتىنى قىسقا دا نۇسقا فرازالار جيىنتىعى. ادامعا موتيۆاتسييا بەرۋگە ارنالعان جەنە ٶلٸمگە يتەرۋگە باستايتىن فرازالار ٶرٸپ جٷر. ول جەردەگٸ گرامماتيكالىق قاتەلٸكتەر مەن ٷندەستٸك زاڭى تۋرالى ايتپاعان كٷننٸڭ ٶزٸندە, تٸلدٸڭ پارشا-پارشاسىن شىعارىپ سٶيلەسەتٸن, پٸكٸر قالدىراتىن جاستاردىڭ ٷلەسٸ كٶپ. ال ولارعا دۇرىس-بۇرىس دەپ جاتقان كٸم بار?
كەرٸ قۇرلىقتىڭ اداسىپ جەتكەن جەرٸ – كٶگٸلدٸرلەر مەن قىزتەكەلەر. ال بۇلاردىڭ دا ٷلەسٸ بۇل جەردە جوق دەپ ايتا المايسىز. تەكتٸ ەلدٸڭ, ۇستانىمى بەرٸك ۇلتتىڭ ۇرپاعى مەن قىزى ارىنان اداسسا وندا ول ەلدٸڭ ٶلگەنٸ. سەبەبٸ ولاردىڭ سول ۇلتتىڭ ايناسى. ال بٸزدٸڭ اينالارىمىز شىتىناپ كەتپەي بەرٸك تۇرعاندىعىنا سەنٸمدٸسٸز بە?! ەرينە جوق. سەبەبٸ قازٸر تەربيە بەرەتٸن ەكە مەن انانىڭ ٶزٸنە تەربيە بەرەتٸن ادام كەرەك.
ەڭ قورقىنىشتىسى, 13-17 جاس ارالىعىنداي ۇلدار مەن قىزداردىڭ پاراقشالارىنان ٶلٸم جايلىپ سٶزدەردٸ, جالعىزدىق تۋرالى, تەررورلىق باعىتتاعى ۆيدەولاردى كٶرٸپ جاعا ۇستايسىز. تٸپتٸ بەسٸكتەن بەلٸ شىقپاعان قىزداردىڭ ماحاببات ٷشٸن جىلاپ, «ٶلەم» دەپ جازعان ٷلكەن سٶزٸنە نە دەرسٸز?!
ۇسىنىس:
پ.دۋروۆتىڭ ەلەمٸن جاۋىپ تاستاۋ جاستار اراسىندا نارازىلىق تۋدىرۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ ولار ٷشٸن بۇل جەر تۇراقتى كٸرٸپ-شىعىپ تۇراتىن ٷيلەرٸ سەكٸلدٸ. ال ٷيٸنەن ايىرىلعان بالا قانداي قادامعا باراتىنى بەلگٸسٸز. سوندىقتان دەرت دەنەگە سٸڭبەي تۇرىپ الدىن الۋ كەرەك. سانالارىنا بەرسٸن دەسەك كەشٸگٸپ قالامىز...
جاقىندا عانا پارلامەنتتە «فەيسبۋك» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸن جاۋىپ تاستاۋ تۋرالى اقپارات تارادى. ياعني بۇل جەردەگٸ سٶز بوستاندىعى بيلٸككە ۇناماعانى بەلگٸلٸ. ٶيتكەنٸ مۇندا زييالى قاۋىم جەنە وپپوزيتسييالىق باعىتتاعى توپ ٶكٸلدەرٸ بار. دەگەنمەن ەگەر جابۋعا كٷش سالۋ كەرەك بولسا «ۆكونتاكتە» ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸن جابۋ كەرەك. بۇل دۇرىس شەشٸم بولار ەدٸ.
ال ونى جابۋ دامىعان زاماندا جابايىلىقتىڭ بەلگٸسٸ دەپ سانالاتىن بولسا مەملەكەت زاڭ ارقىلى بەلگٸلٸ بٸر شارا قاراستىرۋ كەرەك. ياعني توپتاردىڭ بەرٸن سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ, شاما كەلسە دۋروۆتىڭ ٶزٸنە حابارلاسۋ ارقىلى شەكتەۋ جاساۋ كەرەك. بۇلاي جاساۋعا مەملەكەتتٸڭ قۇقى بار. ٶيتكەنٸ مۇنداعى بەي-بەرەكەتسٸزدٸك بٸر ەلدٸڭ تاعدىرىنا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. ونسىز دا «ۆكونتاكتەنٸڭ» فرازالارىمەن سۋسىنداپ, ەروتيكاسىمەن لەززاتتانىپ, قۇراندا جوق ۋاعىزدارىمەن نەرلەنٸپ جٷرگەن جاستاردىڭ بۋىنى ٶسٸپ كەلەدٸ.
قورىتىندى
قازاقستان –كٶپ ۇلتتى مەملەكەت. بٸراق توپىراق پەن شاڭىراقتىڭ, دالا مەن بايلىقتىڭ يەسٸ – قازاق. ۇلتتىق بٸرەگەيلٸگٸ بار, ۇستانىمى مەن دەستٷرٸ بار, گەنٸ تازا, تەكتٸلٸگٸ بٸر تٶبە ەلدٸڭ قامالىن بۇزۋ اقىماقتىق بولىپ كٶرٸنگەنٸمەن, ٸشتە جاتىپ قۇرت سەكٸلدٸ جەي بەرسە بٸر كٷنٸ ٶزٸمٸز-اق قابىعىمىزدان ارشىلىپ تٷسٸپ قالامىز. ال ولاي بولماسىن دەسەك ەندٸگٸ قوزعالۋ كەرەك. ەگەردە بالاڭىزعا تەربيە بەرۋگە ۋاقىتىڭىز جوق بولسا, ونىڭ نەمەن اينالىسىپ, نە بٷلدٸرٸپ جٷرگەنٸن بٸلمەيتٸن بولساڭىز, دۋروۆتىڭ ۆيرتۋالدى ەلەمٸن بۇعاتتاۋ كەرەك. ال وعان بالاڭىز ەكەۋڭٸز كٶنە الماساڭىزدار, مەدەنيەتتەن قالىپ قويامىن دەسەڭٸزدەر, ٷيدٸڭ ٸشٸندە وتىرىپ بالاعا مەدەنيەتتٸڭ نە ەكەنٸن, ۇلتتىڭ نە ەكەنٸن, تٸلدٸڭ, دٸننٸڭ, تەربيەنٸڭ نە ەكەنٸن تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸڭٸز. بالا سٸزدٸكٸ بولعانىمەن ونىڭ جاقسىلىعى – ەلدٸڭ ابىرويى, جاماندىعى – ەلدٸڭ قاسٸرەتٸ.
مارعۇلان اقان,
