ٷرٸمجٸدە حالىقارالىق تانىمال تۇلعالاردىڭ قاتىسۋىمەن شىڭجاڭمەن دوستىق الماسۋ فورۋمى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى ult.kz.
«شىڭجاڭدى باسقارۋ تەجٸريبەسٸ جەنە ونىڭ حالىقارالىق ماڭىزى» تاقىرىبىنداعى جيىنعا ەلەمنٸڭ 33 ەلٸنەن جٷزدەن استام قاتىسۋشى كەلٸپ, قىتايلىق عالىمدار مەن ساراپشىلار جەنە ورتالىق مينيسترلٸكتەر مەن كوميسسييالاردىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
ولار شىڭجاڭمەن دوستىق بايلانىس تۋرالى سٶز قوزعاپ, اۋداننىڭ جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸ مەن دامۋى جٶنٸندە تالقىلادى.
سونىمەن بٸرگە شىڭجاڭداعى فورۋم قاتىسۋشىلارعا ٶڭٸردٸڭ قازٸرگٸ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن تەرەڭٸرەك تانىسۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
جيىن مودەراتورى شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنىڭ پارتييا كوميتەتٸ حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, اۆتونومييالىق اۋدان تٶراعاسى ەركين تۋنيياز.
فوتو: ەركين تۋنيياز / قحر-دىڭ قازاقستانداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
فورۋمعا شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنىڭ پارتييا كوميتەتٸ حاتشىسى چەن سياوتسزيان قاتىسىپ, ٶز سٶزٸندە ول قىتاي كوممۋنيستٸك پارتيياسىنىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانى كوميتەتٸ, اۆتونومييالىق اۋدان ٷكٸمەتٸ جەنە شىڭجاڭ ٶندٸرٸستٸك-قۇرىلىس كورپۋسى اتىنان جىلى لەبٸزٸن بٸلدٸردٸ.
«حالىقارالىق قاۋىمداستىق قىتايدى جاقسىراق تٷسٸنۋٸنە ىقپال ەتەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸز»
ونىڭ ايتۋىنشا, سي تسزينپين باستاعان قىتاي كومپارتيياسى شىڭجاڭ مەسەلەسٸنە ەرەكشە مەن بەرٸپ, ٶڭٸردٸ دامىتۋ مەن باسقارۋدىڭ جاڭا ستراتەگيياسىن قالىپتاستىرعان. وسى ورايدا زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق بٸرلٸكتٸ ساقتاۋ, مەدەنيەتتٸ دامىتۋ جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ. نەتيجەسٸندە شىڭجاڭنىڭ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋىندا ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر بولعان.
چەن سياوتسزيان قازٸرگٸ شىڭجاڭدى قىتايدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن قوعامدىق تۇراقتىلىعىنىڭ مىسالى دەپ اتادى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ٶڭٸردە ەتنيكالىق مەسەلەلەردٸ شەشۋ, زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ادام قۇقىقتارىن دامىتۋ باعىتىندا تەجٸريبە قالىپتاسقان.
ول شىڭجاڭدى باسقارۋ ستراتەگيياسى ٶڭٸردٸڭ جاعدايىنا سەيكەس كەلەتٸنٸن ايتىپ, قىتاي كومپارتيياسىنىڭ باسشىلىعىن, سوتسياليزم جولىن جەنە ەتنيكالىق ايماقتىق اۆتونومييا جٷيەسٸن ۇستانا وتىرىپ, شىڭجاڭدا ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتىلىق پەن دامۋدى قامتاماسىز ەتۋگە بولاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«قوناقتار ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸڭٸزدٸ پايدالانىپ, شىڭجاڭ تۋرالى ەر ەلدٸڭ حالقىنا وبەكتيۆتٸ اقپارات جەتكٸزٸپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىق قىتايدى جاقسىراق تٷسٸنۋٸنە ىقپال ەتەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸز. سونداي-اق تەرروريزمگە قارسى كٷرەس پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ, ەتنوستار اراسىنداعى بٸرلٸك پەن ورتاق دامۋ, قوعامدىق باسقارۋ جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ سالالارىنداعى الماسۋ مەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا, گەگەمونيزمگە, كٷش ساياساتىنا جەنە بٸرجاقتى سانكتسييالارعا قارسى تۇرۋعا ٷلەس قوساسىزدار دەپ سەنەمٸز», – دەدٸ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنىڭ پارتييا كوميتەتٸ حاتشىسى.
«شىڭجاڭ شىۇ ەلدەرٸمەن ىنتىماقتاستىقتا ماڭىزدى رٶل اتقارادى»
شاراعا قىتايدىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانى حالىق ٷكٸمەتٸنٸڭ شاقىرۋىمەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى نۇرلان ەرمەكباەۆ قاتىسىپ, سٶز سٶيلەپ, شەكارالىق ٶڭٸردە ورنالاسقان شىڭجاڭنىڭ كٶلٸك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمى جاقسى دامىعانىن, بۇل قىتايدىڭ شىۇ ەلدەرٸمەن ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە قولايلى جاعداي قالىپتاستىراتىنىن جەتكٸزدٸ.
قورعاس پەن الاشانكوۋ سيياقتى شەكارالىق ٶتكٸزۋ پۋنكتتەرٸ, سونداي-اق ٷرٸمجٸ مەن قاشقار حالىقارالىق قۇرلىق پورتتارى ساۋدا جەنە لوگيستيكالىق باعىتتاردى دامىتۋ ٷشٸن ماڭىزدى نەگٸز قالىپتاستىرىپ وتىر.
فوتو: نۇرلان ەرمەكباەۆ / قحر-دىڭ قازاقستانداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
باس حاتشى شىۇ حاتشىلىعى ۇيىمنىڭ تۇراقتى اتقارۋشى ورگانى رەتٸندە شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنىڭ شىۇ اياسىنداعى ىنتىماقتاستىققا كٶرسەتٸپ وتىرعان نازارىن جەنە بەلسەندٸ قولداۋىن جوعارى باعالايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
نۇرلان ەرمەكباەۆ ٶز سٶزٸندە ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى مىسالدارىن دا كەلتٸردٸ. ولاردىڭ قاتارىندا شىڭجاڭداعى قىتاي–شىۇ ٷلكەن دەرەكتەر ىنتىماقتاستىعى ورتالىعىنىڭ فيليالى جەنە شىۇ تۋريزم فورۋمى بار.
فورۋم اياسىندا تٶرت تاقىرىپ بويىنشا سەكتسييالىق وتىرىستار ۇيىمداستىرىلدى:
1. تەرروريزمگە قارسى كٷرەس جاعدايىندا ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ
2. ەتنيكالىق بٸرلٸك جەنە ورتاق دامۋ
3. ەلەۋمەتتٸك باسقارۋ جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋ
4. بٸرجاقتى سانكتسييالار مەن كٷش ساياساتىنا قارسى تۇرۋ
سەكتسييالىق وتىرىس بارىسىندا قازاقستاندىق باق ٶكٸلدەرٸ دە سٶز الىپ, وي بٶلٸستٸ. ولار ەكٸ ەل اراسىنداعى قاتىناستاعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ رٶلٸ مەن ماڭىزى تۋرالى ايتىپ, ساپار بارىسىندا العان ەسەرلەرٸمەن بٶلٸستٸ.
فوتو: قحر-دىڭ قازاقستانداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنەن
«قىتايعا ەر كەلگەن سايىن تەنتٸ بولامىن»
دەلوۆوي كازاحستان» رەسپۋبليكالىق ەكونوميكالىق گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى الەۆتينا دونسكيح قىتاي ەلٸنە جىل سايىن ٸسساپارعا كەلەتٸنٸن, ەر كەلگەن سايىن ەلدەگٸ ٶزگەرٸستەردٸ كٶرٸپ تەنتٸ بولاتىنىن ايتتى.
«بارعان قالالارىمنىڭ ەرقايسىسى ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸمەن دارالانادى. ۋحان, چۋنتسين, بەيجٸڭ, سۋچجوۋ, شانحاي, ينين (نەمەسە قۇلجا), قاشقار, تۇرپان قالالارىن جوعارى دامۋ دەڭگەيٸ مەن قارقىنى, مەدەنيەتٸ, ٶزٸندٸك بولمىسى بٸرٸكتٸرەدٸ. سونىمەن قاتار ولاردىڭ بارلىعىنا تەن ورتاق قاسيەت – ٶزدەرٸنٸڭ بٸرەگەي ەرەكشەلٸكتەرٸنە باسىمدىق بەرە بٸلۋٸ», – دەدٸ ول.
ونىڭ سٶزٸنشە شىڭجاڭ ۇلتتىق سان الۋاندىلىعىمەن دە ەرەكشەلەنەدٸ. مۇندا جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردىڭ قىتاي, قازاق, ۇيعىر, ورىس تٸلدەرٸندە سٶيلەسكەنٸن ەستۋگە بولادى.
«مەسەلەن, قۇلجادا ادامداردىڭ بٸر تٸلدەن ەكٸنشٸ تٸلگە ەش قيىندىقسىز اۋىساتىنىنا, بٸر-بٸرٸن تٷسٸنٸپ, تاتۋ-تەتتٸ كٶرشٸلٸك قارىم-قاتىناستا ٶمٸر سٷرەتٸنٸنە سٷيسٸنەسٸڭ.
ولاردىڭ قاۋىمداستىعى تاريحي تۇرعىدا قالىپتاسقان, دەستٷرلەرٸ ٶزارا توعىسقانىمەن, ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸن ساقتاپ قالعان. بۇل ٶڭٸرگە ايرىقشا سيپات بەرەدٸ. سونىمەن قاتار مەملەكەت تە ۇلتارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق بٸرلٸكتٸ ساقتاۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلەدٸ.
ساپار الدىندا بيىل قىتايدا «ەتنوستىق بٸرلٸك پەن پروگرەسكە جەردەمدەسۋ تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلدانىپ, كٷشٸنە ەنگەنٸن بٸلدٸم. زاڭدا قىتايداعى بارلىق ەتنوستاردىڭ تەڭدٸگٸ قاعيداتى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكٸتٸلٸپ, ولاردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىنا, سونىڭ ٸشٸندە ەڭبەك ەتۋ جەنە ەركٸن جٷرٸپ-تۇرۋ قۇقىقتارىنا كەپٸلدٸك بەرٸلگەن. سونداي-اق ۇلتتىق بٸرلٸكتٸ, ٶزارا ٷيلەسٸمدٸلٸكتٸ, دوستىقتى جەنە بەيبٸت قاتار ٶمٸر سٷرۋدٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان شارالار قاراستىرىلعان.
قازٸرگٸ باعدارلامامىز ەندٸ عانا باستالدى. الايدا بۇعان دەيٸنگٸ ساپارىمنان بٸر جىل ٶتكەن سوڭ, ٶزٸمە جاقسى تانىس ەرٸ سونىمەن بٸرگە جاڭارعان شىڭجاڭ ٶڭٸرٸمەن قايتا كەزدەسۋلەردٸ قازٸردٸڭ ٶزٸندە اسىعا كٷتٸپ وتىرمىن», – دەپ وتىر الەۆتينا دونسكيح.
فوتو: Ult.kz
«بٸز ۇزاق مەرزٸمدٸ ەرٸ ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ بەرٸك نەگٸزٸن قالايمىز»
Liter.kz سايتىنىڭ باس رەداكتورى ماليكا عاليەۆانىڭ پٸكٸرٸنشە بٷگٸندە مەديا كەڭٸستٸك كەرەمەت جىلدامدىقپەن ٶزگەرٸپ كەلەدٸ. تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, جاڭا پلاتفورمالار – مۇنىڭ بەرٸ الدىمىزعا ورتاق سىن-قاتەرلەر قويىپ وتىر.
«قىتايلىق ەرٸپتەستەرٸمٸزدٸڭ وسى پروگرەستٸڭ الدىڭعى قاتارىندا كەلە جاتقانى بٸزدٸ قۋانتادى. قازاقستاننىڭ دا بٶلٸسەر تەجٸريبەسٸ بار. بٷگٸندە ەلٸمٸز ٶز ٶڭٸرٸندەگٸ تسيفرلىق ترانسفورماتسييا كٶشباسشىلارىنىڭ بٸرٸ سانالادى. قازاقستاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جاڭا تەحنولوگييالاردى بەلسەندٸ ەنگٸزٸپ, مۋلتيمەدييالىق فورماتتاردى دامىتىپ, اۋديتورييا اراسىندا جوعارى سەنٸمگە يە ساپالى ەرٸ تەۋەلسٸز كونتەنت قالىپتاستىرىپ كەلەدٸ», – دەدٸ ماليكا عاليەۆا.
سونىمەن قاتار ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كەزدەسۋلەر – رەسمي ساپارلار كەستەسٸندەگٸ جاي عانا ٸس-شارالار ەمەس. بۇل – بٸر-بٸرٸمٸزدٸ جاقسىراق تٷسٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كٶپٸر.
«بٸز اقپاراتتىڭ شىنايىلىعى مەن وعان دەگەن سەنٸمنٸڭ ماڭىزى ارتقان دەۋٸردە ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز. قازاقستان مەن قىتايدى بەرٸك تاتۋ كٶرشٸلٸك بايلانىس, اۋقىمدى ەكونوميكالىق جوبالار جەنە ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك بٸرٸكتٸرەدٸ. ال وسى ىنتىماقتاستىقتى اقپاراتتىق تۇرعىدان وبەكتيۆتٸ, تەرەڭ ەرٸ جاسامپاز تٷردە جارييالاۋ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ, ەڭ الدىمەن, بٸزگە, جۋرناليستەرگە جٷكتەلەدٸ.
قازاقستان مەن قىتايدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتا وتىرىپ, بٸز ۇزاق مەرزٸمدٸ ەرٸ ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ بەرٸك نەگٸزٸن قالايمىز», – دەدٸ ول.
فورۋم بارىسىندا قاتىسۋشىلار شىڭجاڭنىڭ دامۋ تەجٸريبەسٸ, ەتنوسارالىق تاتۋلىق, مەدەني ساباقتاستىق, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ جەنە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق مەسەلەلەرٸن تالقىلادى.
ايتا كەتەيٸك شىڭجاڭمەن دوستىق الماسۋ فورۋمىنىڭ حالىقارالىق قوناقتارمەن پلەنارلىق وتىرىسى 2026 جىلعى 8 قىركٷيەكتە ٷرٸمجٸ قالاسىندا شىڭجاڭ مەملەكەتتٸك قوناقٷيٸندە ٶتتٸ.
