بۇل جيىنعا بەلگٸلٸ عالىمداردان قويشىعارا سالعاراۇلى, ەرجان يساقۇلوۆ, سەرٸك نەگيموۆ, سونىمەن بٸرگە قايرات ساق, دەۋلەتكەرەي كەپۇلى, ت.ب. زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ مەن تاريحشى ماگيسترانتتار قاتىستى.
كٸتاپتىڭ تانىستىرىلىمىنا ارنالعان جيىندى جٷرگٸزگەن قازاقستان جازۋشىلار وداعى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى اقبەرەن ەلگەزەك: «بٷگٸن بٸز تاريحي وقيعانىڭ كۋەگەرٸ بولعالى وتىرمىز. الدارىڭىزدا ٶتە ەدەمٸ ديزاينمەن شىعارىلعان, قۇنى باعا جەتپەيتٸن كٸتاپ جاتىر. قازاقتىڭ تاريحىنا قاتىستى وسى كٸتاپ اقتان سوپى قۇتب دەگەن كٸسٸنٸڭ «بٸزدٸڭ تاريح» كٸتابىنىڭ نەگٸزٸندە جارىق كٶرگەن. اقتان سوپى قۇتب - XVI عاسىردا عۇمىر كەشكەن كٸسٸ. ميلليون ادامنىڭ ٸشٸنەن بٸر ناعىز سوفى شىعادى, ال سونىڭ ٸشٸندە قۇتب دەڭگەيٸنە كٶتەرٸلەتٸندەر نەكەن-ساياق», - دەي كەلٸپ, كٸتاپتىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتىپ ٶتتٸ.
تۇساۋكەسەر رەسٸمٸنەن سوڭ عالىمدار وسى ەڭبەك تۋرالى پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸردٸ.
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قويشىعارا سالعاراۇلى: فرانتسۋزدىڭ اعارتۋشىسى مونتەسكە دەگەن كٸسٸ ايتىپتى: «ەلەم حالىقتارىنىڭ ٸشٸندە جاۋلاپ الۋدان داڭقىمەن, ەرلٸگٸمەن بٸردە-بٸر حالىق تٷرٸكتەرگە جەتە العان جوق. ولار شىن مەنٸندە ەلەمنٸڭ جاۋلاۋشىسى بولدى. باسقا حالىقتاردىڭ بەرٸ ٷنەمٸ سولارعا قىزمەت ەتۋگە جارالعانداي ەدٸ. نەبٸر عاجايىپ يمپەرييالاردى قۇرعان دا سولار, قۇلاتقان دا سولار. بٸراق, ولاردىڭ ەلەم تاڭعالاتىن ەرلٸكتەرٸ مەن ٶنەگەلٸ ٸستەرٸ عاسىرلار قويناۋىنا كٶمٸلٸپ جوق بولىپ كەتتٸ, بار ايىبى ٶزدەرٸنەن شىققان تاريحشىلار بولمادى».
كەزٸندە قاتتالىپ جازىلماعاندىقتان تاريحىمىزدى تٷگەندەي الماي قالدىق... تاريحىمىزدى بٸلمەگەننەن كەيٸن, اتا-بابالارىمىزدىڭ جاقسىسىنان ٶنەگە, جامانىنان ساباق الىپ, ونى بولدىرماۋعا تىرىسپاعاننان كەيٸن, الدىندا ەرلٸكتەر مەن تۇلعالار بولماعاننان كەيٸن بٸرىڭعاي بوداندىققا تٷسۋ –بٸزدٸ وسىنداي جاعدايعا الىپ كەلدٸ. وسىنى بٸلمەگەننەن كەيٸن قازٸر قاراعان كەزدە مىنا كٸتاپتى تٷسٸنبەي قالۋى مٷمكٸن. مىنا كٸتاپتىڭ ەر وقيعاسىنا, ونى جەتكٸزگەن دەرەكتەرٸنە مەن بەرٸپ وقۋ كەرەك. بۇل كٸتاپتاعىنىڭ بەرٸ پەرٸشتەنٸڭ قولىمەن جازىلعانداي عالامات دەپ ەسەپتەمەيمٸن, پٸكٸرتالاس تۋدىراتىن تولىپ جاتقان سۇراقتار بار. بٸراق, بەرٸ ويدان شىعارىلعان ەمەس, سول اقتان سوپىنىڭ الدىنداعى ادامداردىڭ تانىم-تٷسٸنٸگٸ, سولاردىڭ كٶرگەن-تٷيگەنٸنە قاتىستى ەل اۋزىنداعى اڭىزداردان جازىلعان.
وسىلاي باعا بەرگەن قويشىعارا اعامىز توپان سۋدان كەيٸنگٸ نۇقتىڭ سەگٸز ۇلىنىڭ اتى سەگٸز مەملەكەتتٸڭ اتى ەكەندٸگٸنە, تٷرٸك پاتشا, تٷتٸك پاتشا دەپ كەتەتٸن بيلەۋشٸلەرگە قاتىستى دەرەكتەرگە, جالايىر رۋىنىڭ شەجٸرەسٸنە توقتالىپ, كٸتاپتا جەر اتاۋلارى, سۋ اتاۋلارى, كٸسٸ اتاۋلارىنىڭ تاريحىنا قاتىستى قۇندى مەلٸمەتتەر بارىن ايتتى.
ساياسي عىلىمدار دوكتورى, مۇراتانۋشى-پروفەسسور ەرجان يساقۇلوۆ ٶز سٶزٸندە جيناقتاعى نەگٸزگٸ ەڭبەك دەپ اقتان سوپى قۇتبتىڭ حيجرا جىل ساناعى بويىنشا 1142 (م.1730) جىلى جارىق كٶرگەن «بٸزدٸڭ تاريح» اتتى كٸتابى سانالاتىنىن تٸلگە تيەك ەتتٸ. اقتان سوپى قۇتبتىڭ «بٸزدٸڭ تاريحىمىز» اتتى كٸتابىنداعى ادامزاتتىڭ العاش جارالعان كەزەڭٸ, ىدرىس پەن نۇق پايعامبارلار تاريحى, جەر-سۋ اتاۋلارىنا قاتىستى مەلٸمەتتەرگە, دۋلات رۋىنان شىققان ۇلى عۇلاما, شىمىر التىبارماق تۋرالى دا تاريحي دەرەكتەرگە, بٷگٸندە رۋ اتىنا اينالعان ادامدار كٸم, ولاردىڭ اتى ەۆرازييا كەڭٸستٸگٸنە قالاي تارادى, ادامزات ۇلتتارعا قالاي بٶلٸنگەن دەگەن سۇراقتاردىڭ جاۋابىنا توقتالا وتىرىپ, شىڭعىس حاننىڭ ەڭ سەنٸمدٸ قولباسشىسىنىڭ بٸرٸ نوقتا نويان, ونىڭ اعاسى وراقتى, ولاردىڭ ۇرپاقتارى تۋرالى ايتتى.
كٸتاپ اۆتورى زەرٸپباي ورازباي: «جاراتقاننىڭ وسى كٸتاپتى وسى كٷنگە جەتكٸزگەنٸنە مىڭ دا بٸر شٷكٸر ايتامىن. وسى كٸتاپتى اتا-بابالار نەبٸر قيىندىقتاردى باستان كەشٸپ جٷرٸپ جەتكٸزگەن. كٸتاپتا جازىلعان ماعىنالارىن اعالارىمىز ايتىپ ٶتتٸ. مەنٸڭ اتام ەرەجەپ بۇقاراداعى كٶكٸلتاش مەدرەسەسٸن بٸتٸرگەن عۇلاما ادام بولعان, رەپرەسسييا كەزٸندە جەندەتتەر قولىنان قازا تاپقان. سودان بۇرىن بٸزدٸڭ ٷيدە التىبارماق دەگەن كٸسٸنٸڭ كٸتابى ساقتالىپ قالعان ەكەن. ونى ساقتاۋ ٷشٸن ساندىقتىڭ استىنا قويىپ, ٷستٸنەن بٸر قاتار تاقتاي قاعىپ جٸبەرگەن ەكەن» دەپ ٶتكەن كٷننەن سىر شەرتە كەلٸپ, كٸتاپتى «ۇلى تاريح جەنە ۇلى ەۋليەلەر» دەپ اتاۋىنىڭ سىرى – ەڭبەكتە تٷرٸك اتانىڭ تاريحى قامتىلعانىمەن بايلانىستى ەكەنٸن ايتتى. كٸتاپ اۆتورىنىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸنگٸ الاتاۋ مەن قاراتاۋدىڭ باۋرايىنداعى سايرام مەن تالاستىڭ ەكٸ ارالىعىن تٷركٸلەردٸڭ التىن بەسٸگٸ دەي وتىرىپ, تٷرٸك اتا ۇلى كٶش جاساپ, بايكال, بالقاش, ەرتٸس بويىنا ۇرپاقتارىن قونىستاندىرعان ەكەن.
سونداي اق, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرٸك نەگيموۆ تە «كٸتاپتى قولىنا ۇستاعان ادام ەجەلدەگٸ رۋ-تايپالاردىڭ شىعۋ تەگٸ, دامۋى, تٸرشٸلٸگٸ قالاي بولدى, تاريحى قالاي ەدٸ, سالت-دەستٷرٸ قانداي بولعان, قاي جەردٸ مەكەندەدٸ, بٸر-بٸرٸمەن قارىم-قاتىناستارى قالاي ەدٸ دەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ الادى. وسىنداي دەرەككە تولى مۇرانىڭ ٶتكەنٸمٸزدٸ تٷگەندەۋگە, كەلەشەگٸمٸزدٸ زەردەلەۋگە مول ىقپالى بار» دەپ جاڭا كٸتاپ تۋراسىندا تولىمدى پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
