بٷگٸن قازاقتىڭ اياۋلى اقىنى تىنىشتىقبەك ەبدٸكەكٸمۇلىنىڭ تۋعان كٷنٸ. سٶزسٸز, تىنىشتىقبەك اقىن - قازاق پوەزيياسىنا جاڭا لەپ ەكەلگەن, ٶزٸندٸك جولىمەن كەلگەن ەرەكشە دارىن.
اتاۋلى داتاعا وراي ەبدٸكەكٸمۇلىنا ارنالعان ٶلەڭدەر توپتاماسىن جيناعان ەدٸك.
تىنىشتىقبەككە
مۇرتىمىز كٶككە شانشىلىپ,
تاۋسىلىپ,
ٶزەك اشىلىپ,
سٶيلەيٸكشٸ بٸر!
تەڭٸرگە عانا باس يٸپ,
دٶيلەيٸكشٸ – دٷر!
جەرگە كەپ شانشىلماسىن مۇرت ٶمٸرٸ,
ۇلتىڭنىڭ بۇلتتان دا ەرٸ جٷر كٶڭٸلٸ.
الاشتىڭ ٶزٸ – جەردە,
تەڭٸرٸ – كٶكتە,
ارادا — ٶزٸڭدٸ ەرتكەن قۇلتەگٸنٸ!
ٶر جاققا ٶرۋ دە – سىن,
ٶلۋ دە – سىن,
بەكزات ۇل – شاڭىراقتىڭ تٶرٸندەسٸڭ.
كٶكتەگٸ تەڭٸرٸدەن باسقا تٷك تە
قۇرتتاي بوپ كٶزٸمٸزگە كٶرٸنبەسٸن.
شٸريدٸ بۇ دٷنيە جوق تا قۇنى,
شٸرٸمەس نە بار دەيسٸڭ وتتان ۇلى.
مٷڭكٸمەي,
اڭقىلداپ بٸر لەبٸز ايتتىق,
ەستٸپ تۇر ونى دا اناۋ كٶك تەڭٸرٸ.
عالامزات – تٷركٸگە جات,
پاۋەەرٸ دە*,
ادامزات اربالماي تۇر مەۋەلٸگە.
سول قۇرتتىڭ سالىپ كەتكەن بار دۋمانى,
قورقىتتىڭ جەتپەيدٸ بٸر ەۋەنٸنە!
اسپاننان كٷن اۋعاندا,
اي قاراسىن –
اق سٷتتەي جارىق قىلىپ اينالاسىن.
اشقاندا, اۋزىمىزدان كٷن كٶرٸنٸپ,
الاشتى اپپاق سەۋلە ايمالاسىن.
عۇن ەدٸك كٷننەن تۋعان ٶزٸمٸز دە,
ەستٸلگەن كٶك تەڭٸردٸڭ سٶزٸ بٸزگە.
كٷنٸكەي قىزدان باسقا كٷن استىنان,
تٸرٸ جان كٶرٸنبەي تۇر كٶزٸمٸزگە.
تاباندى تٸلٸپ قالىڭ اق شاعىلى,
اربايدى اللا نۇرى,
باقشا جىرى.
...ٷدٸرە كٶشٸپ باستان تٷن دەۋٸرٸ,
مٸنەكەي, كەلدٸ كٷننٸڭ پاتشالىعى.
مۇرتىمىز كٶككە شانشىلىپ –
جەرگە ەمەس,
قۇرايىق ەلدە— كەڭەس, بەلدە— كەڭەس.
قازتۋعان,
اقتامبەرلٸ,
دۋلاتقا دا,
تەڭٸرٸ مۇنداي كٷندٸ بەرگەن ەمەس!
________________________________
پاۋەر*—شەت ەلدٸك كومپانييا
سەرٸك اقسۇڭقارۇلى
اعاعا جازعان حاتتاردان
تىنىشتىبەك ەبدٸكەكٸمگە
قارا ەرتٸس قارا ٶلەڭنٸڭ ارناسىنداي,
شىڭعىستاۋ — پوەزييا پارناسىنداي.
پٸرلٸ اباي مٶر عىپ ٶزٸ باسىپ كەتكەن —
سۋداعى اي پەگاسىڭنىڭ تاڭباسىنداي.
قييالمەن سول ٶلكەنٸڭ ٸشٸنە ەنەم,
كٸرەدٸ ٶزٸڭ بولىپ تٷسٸمە ٶلەڭ.
قۇس جولىن اق جۇلدىز بوپ كەسٸپ ٶتٸپ,
جىر-داۋسىڭ ميعا ۇرادى كٸسٸنەگەن.
قايران دوس, قايران اقىن, قايران باۋىر! —
قۇيىنداپ ٶتكەنٸ مە سايران دەۋٸر?..
مەن جٷرمٸن "ەكٸ تەپكٸ, بٸر قامشىمەن",
ارقاسى جىر-تۇعىردىڭ ويدان جاۋىر.
قونىسىم ماڭعىستاۋ ما — مىڭ قىستاۋ ما?
ٶرٸسٸم جەتەر مە ەكەن شىڭعىستاۋعا...
ماعان دا كەرەك ەدٸ بٸر كٶك مويناق,
شىعىنعان شىعانداعى ٷندٸ ۇستاۋعا.
جايىلار ساعان قاشان دوس قۇشاعىم? —
كٶلكٸلدەپ كٶز الدىمنان كٶشتٸ ساعىم...
كٷمبەزٸن شال ابايدىڭ كٶرگەن كەزدە,
تاسىنان بالا ادايدىڭ ەستٸشٸ ەنٸن...
تاعى دا مامىر مازداپ, تٷرلەندٸ شىق,
شىققا ۇيا سالدى جۇلدىز تٷننەن تٷسٸپ...
قييان شەت — ماڭعىستاۋ مەن شىڭعىستاۋدى
جاتاتىن كٷن تۋار ما جىرمەن قۇشىپ?!
...كٶكتەمنٸڭ بٷرلەرگە ۇشىپ كٶك جالىنى,
كٶبەلەك ٷرلەيدٸ شوق گٷلدەرگە ۇشىپ.
ايالاپ جەل ساۋساعى شىبىقتى ٶسكەن,
سەۋلە بوپ توڭ مەن مۇزدى ٷمٸت تەسكەن.
كەتەدٸ تابىساتىن كٷندٸ اڭساتىپ —
بٶرٸ بۇلت تاس تٶبەمنەن ۇلىپ كٶشكەن.
قالسا دا جىراقتا ٷنٸم ەستٸمەس سەن,
شىعارار مەن ەمەسپٸن ەسكٸنٸ ەستەن.
قارا بۇلت تابىسقاندا,
شاتىر ەتٸپ
جاسىندار بۇلت ٸشٸندە كەسكٸلەسكەن. —
سەزٸمدەي قاۋىشتىرعان دوستى دوسپەن...
اسپانعا كٶز سٷزگەن مەن — كەدەي عاشىق —
ەڭسەمدٸ ەزگەن كەزدە كٶپ وي باسىپ,
سانامدى شۇرايلاسا ٶگەي كەسٸپ, —
ەسەنين ەمەكسٸگەن پەرسيياداي,
كەلەدٸ كەتكٸم كەيدە سەمەيگە اسىپ.
كٶز الدىم كٶشكەن ساعىم — دەيٸم ٸسٸك. —
قاناتىن قازدار كەتتٸ جايىپ ۇشىپ.
...اعا-دوس, شٶل باساتىن حات جازا سال,
العان سوڭ شاعانىڭنىڭ شەيٸن ٸشٸپ!..
2-ٶلەڭ
تامىردان تامشىلاعان جىردىڭ سٶلٸ—
تۋىسپىز بٸز ەكەۋمٸز — بٸلدٸم سونى.
جىرتىلعان جىرىم-جىرىم كٸتابىڭ بار,
باسىما جاستاپ وقىپ جٷرمٸن سەنٸ.
اق قاعاز — داق تٷسپەگەن سونارعا ەركٸم
ٸز سالدى —
سەنٸن دە ەرتەڭ قالار داڭقىڭ.
سەل عانا ايىرمامىز ەكەۋمٸزدٸڭ —
جىرىمنىڭ اڭقاۋلىعى بولار, بەلكٸم...
ەركەلەپ اي بٸلەگٸ شىڭعا اسىلسا,
جولىقتىق ابدوللا مەن دٷر قاسىمشا.
ٶلەڭنٸڭ مايدانىندا ٶرتكە وراندىق,
كٸم ارشىر جٷزٸمٸزدٸ كٷل جاسىرسا?!
ٶمٸردٸڭ ٶرتەنۋ مە — باستى مەنٸ? —
كٶمەيگە ٶرتسٸز ۋاقىت تاس تىعادى.
جاستىقتىڭ بوياۋىنىڭ سيقىرى ٶشٸپ,
البىرت جىر,
اساۋ ارىن باستىعادى.
"كٶڭٸلدە كٶل جاساماي تامشىمەنەن",
بٸتەلگەن جىردىڭ كٶزٸن ارشىپ ٶلەم —
جوقتاسىن كٷلگە اينالعان تاعدىرلاردى,
ٶرتەڭگە ٶنٸپ شىققان الشىن-ٶلەڭ!...
1994 ج.
سۆەتقالي نۇرجان
***
ەرتٸستٸڭ ارعى جاعى ەسكٸ سەمەي,
مەنٸڭ بۇل جىرىمدى وقىپ, ەستٸسە عوي...
قۋانىپ, ەلدە نالىپ ايتار ما ەدٸ,
«ە, بەسە, اقىماققا كەش تٷسەدٸ وي...»
جاتاتىن كٶنە كٶپٸر قۇشىپ اراي,
ٶتۋشٸ ەم ەش قاتەرگە ۇشىراماي.
مەن كەشە تەتتٸ ۇيقىدان تۇردىم اتىپ,
«...كەتٸپتٸ ەسكەرتكٸشتەن تٷسٸپ اباي?!
قاي ٸسٸن كٶرمەدٸ ەكەن دۇرىس, قۇپ دەپ,
قارا شال قازاققا جات قىلىقتى ٸستەپ.
تۇعىردان قارعىپ تٷسٸپ كەتٸپ قاپتى,
جٷر ەكەن ٸزدەپ جالعىز تىنىشتىقبەك...»
تٷنگٸ تٷس تىنىم بەرمەي تەگٸ, جانعا,
تٷبٸ بٸر شىعارادى-اۋ مەنٸ جولعا.
...جاقسىعا جوري ما دەپ ايتىپ ەدٸم,
«ساداقا, ساداقا بەر!» دەدٸ مولدا.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي
سەمەيگە حات
امانسىز با, سەمەيدەگٸ قىمباتتىم?
ارامىزدا جاتىر ەنە قارا تٷن.
مەنٸكٸ سول – جەڭٸلدەتۋ جۇمباقتى,
سٸزدٸكٸ سول – جاڭا ەلەمدەر جاراتۋ.
بٸزدٸكٸ سول – كٶزبەن كٶكتەن تٷن ٸشۋ,
ساعىنۋ بار ٶزٸڭٸزدٸ, اڭساۋ دا.
تٸرشٸلٸكتٸڭ تٸرەلٸپ تۇر قىلىشى,
ۋاقىتىم جوق شارشاۋعا.
سول باياعى, شىلىم شەگۋ. تٶسەلگەم.
سول بالكوندا تاعى وتىرۋ قامالىپ.
كەرۋەن-كەرۋەن سەرۋەن قۇرۋ كٶشەدە,
ەمەس بٷگٸن جاڭالىق.
ال سٸز بٷگٸن?.. بٸلەم, بٸلەم, مىڭداعان
تەرەزەدەن كروسسۆورد شەشٸپ تۇرسىز عوي.
تٷپسٸز جانار تٷكپٸرٸندە مۇڭ عانا,
مي ٸشٸندە جاڭعىرادى ٷنسٸز وي...
كەي تٷندەگٸ جٷرٸستەردەن جالىعىپ,
مەنٸكٸ سول – ٶز-ٶزٸممەن دوستاسۋ.
سٸزگە قازٸر ۇشسام, شٸركٸن, مالىنىپ
تۇماندارعا جاپ-جاسىل!
سٸزدٸكٸ سول – «ماڭدايدان نۇر تاراتۋ»,
مەنٸكٸ سول – سەۋلە ٸزدەۋ اسپاننان.
جاتىر ەنە ارامىزدا قارا تٷن,
مىڭ جىل بۇرىن باستالعان...
اقبەرەن ەلگەزەك
تىنىشتىقبەككە تارتۋ نەمەسە سەگٸزٸنشٸ سەزٸمنٸڭ سىرى
اقىن دەگەن – قاناتسىز پەرٸشتە عوي,
سورلى جەردە ۇشا الماي قالىپ قويعان...
اڭقىلداتىپ ميىمدى كەلٸسكەن وي,
جارىق شاشتى مىڭجىلدىق زارىق بويدان!
تەگٸن ٶلەڭ – جەل سٶزدەن قوش بۇرقىراپ,
تٸل ۇشىنان اڭقىپ تۇر تٶكپەشٸلٸك.
كٶز الدىمدا عاجايىپ كٶش قۇلپىراد –
كٶركەم باسى تەڭٸرلٸك كٶككە سٸڭٸپ.
جالقىندانا ويانىپ تىلسىم ٸشكٸ,
جٷرەگٸمە قۇيىلار جىر جۇپارى.
تٷن دە مەنٸڭ جانىمنان كٷرسٸن ٸشتٸ,
كٷن دە مەنٸڭ جانىمنان نۇر جۇتادى.
كٷرەڭٸتكەن تٸرلٸك قوي ٶڭدەگٸ بۇل,
تٷسٸمدە دە قولدايدى حاق تاعالام.
اقىر-سوڭى تٸرەلٸپ كٶرگە عۇمىر,
پەرمەن جەتسە – تەك اسپان جاققا بارام...
باعزى مۇڭدى بەيۋاق قوزعاپ-قوزعاپ,
باباۋراعان كٷي تارتار قوبىز-دالا.
شەر تارقاتىپ تىنادى بوزداپ بوزداق,
تٷزگٸ جولدىڭ توعىسى – توعىز عانا!
بولاشاقتى بولجاعان جاس پەرٸ – مەن
شىن شايىردىڭ قايعىسىن سان ۇعامىن.
اۋزى تٷكتٸ كەۋٸردٸڭ عاسكەرٸنەن –
كەتپەسە ەكەن شايقالىپ شاڭىراعىم!
جارقىراتىپ باق قونعان ماڭدايىمدى,
كەليمانى قايىرا كٷبٸر ەتتٸم:
كەش زايىرلى بولسىن دەپ, تاڭ – قايىرلى,
شاپاعاتىن تٸلەدٸم قۇدىرەتتٸڭ.
رۋحىمدا جەبەنٸڭ تاڭباسى بار,
ونى باسقان – جۇماقتىڭ ەلشٸلەرٸ.
ەشكٸم ەمەس – جاراتقان جارعا سىڭار,
اق سارباز-اۋ, تەزٸرەك كەلشٸ بەرٸ!!..
...ماعان ەس كەرەك!!!
اسىلبەك جاڭبىرباي
تىنىشتىقبەك كٶكەمە
(سەمەيدٸڭ ەۋەنٸمەن)
ايدالادا اق قاسقىر, وپاق-سوپاق,
اق سيىردان تۋادى جيرەن ايعىر,
اسپاندا يتەلگٸ قۇس پٸشەن جەيدٸ,
ارىق توقتى شۇلعيدى توڭ قاتقاندا.
قيياسباي
جاتقاندا قارا ەرتٸسكە قاسقىر قۇسىپ,
مەن ساعان جىر ارنادىم مەشھٷر جٷسٸپ...
داۋىل بٸرلەت
جاتقاندا ەل, سۋعا تٷسٸپ كٷن ىستىق دەپ,
مەن سٸزگە جىر ارنادىم تىنىشتىقبەك!
سەكسەن جەتٸ ەلۋ ٷشكە اعا بولعان,
قازاقتا نەشە تٷرلٸ تۋىستىق كٶپ!
ساقسىرىن ىشقىرلانعان قىلىش بٷكتەپ,
مەن سٸزگە جىر ارنادىم تىنىشتىقبەك.
«شاگانە ەمەس,
شاعاننىڭ كٷيەۋٸ» دەپ,
جادىرامەن داۋلاستىم, ۇرىستىق كەپ!
«اۋزىمەن التىن اپتاپ, كٷمٸس كٷپتەپ»,
مەن سٸزگە جىر ارنادىم تىنىشتىقبەك.
بولسىنشى ٷيٸڭٸزدە ىرىس, قۇت كٶپ,
ويىمدى اياقتايىن دۇرىس قىپ, دٶپ!
تىرىستىق كەپ...
ميراس اسان
***
ٶلەڭ اڭقىپ قوس بٸردەي قاناتىڭنان,
سامعا قىران ەڭسەلٸ, سان اقىلدان.
قۋاتى كەم داۋىلعا دٷنيياۋي,
قۇبىلىسسىڭ كەرەعار جاراتىلعان.
ٶر سۇسىڭنىڭ اسقاقتاپ نارقى مٸنە,
سەس كٶرسەتٸپ تۇر ٶمٸر تəرتٸبٸنە.
سەكەمٸ كٶپ سەنٸمنٸڭ سەڭٸن بۇزىپ,
اۋاندارىن اۋداردىڭ ار تٸلٸنە.
جاۋلاعاندا جات داۋىس تىنىستى ٷپتەپ,
حالقىڭ سەنٸ قارسى الدى "ىرىس-قۇت"; دەپ.
تىنىشىن ال əلەمنٸڭ تىنىم تاپپاي,
تىنىشسىز - تىنىشتىقبەك!
20.07.17 ج.
جəلەل قۋاندىقۇلى
ەڭ العاش تانىسۋ
(تىنىشتىقبەككە)
قۇتقار ودان ٶزٸڭدٸ, قۇتقار ايدى-
سول بٸر سəتتٸ ٶزٸمە-" تىم ىستىق "- دەپپٸن?
بٸرٸنشٸ جاقتىڭ جەكەشە تٷرٸ ٶزٸنٸڭ اقىماق باسىن تىقپالايدى,-
" مەن - تىنىشتىقبەكپٸن "—
دەگەن سٶز- العاشىندا تانىسقاندا...
ٶلەڭ ونىڭ - مۇرىنى, بەتٸ - قولى.
Əجٸمدەرٸ - ٶزەن اعىپ جاتقانداي الىس ماڭدا,
ەكٸ قاسى - ٶلەڭنٸڭ ەكٸ جولى.
ەندٸ تەڭەۋ ايتۋعا بولادى نە تٷرلٸ,
سٶزٸمە الادى, بٸراقتا, كٸم سەنە?..
ونىڭ تٷرٸ - سٸزدٸڭ ٶمٸرٸڭٸزگە قىزىعاتىن دəرٸگەر سەكٸلدٸ,
ناۋقاس ەكەنٸڭٸزدٸ بٸلسە دە.
دەۋگە دە بولادى, قوڭىر تٷستٸڭ ەڭ - قوڭىر , تىم-ى- ى ?..
تٷسٸنە المايدى بۇل كٷيدٸ, ەش پەندە - ەي!..
مىسالعا الاتىن بولساق ونىڭ تٷرٸ: -
شولاق قولدى ادام كٶزəينەگٸن شەشكەندەي
جاز با ەدٸ, بٸلمەيمٸن, كٷز بە ەدٸ,
(جوعالىپ كەتەردەي جالعاننان كٶزٸ قۇر)
مەن ونى كٸشٸ بٶلشەكتٸ ٷلكەنگە تارتاتىن ماگنيتتەي ٸزدەدٸم,
ٶلەڭدەرٸندە - ول ەمەس - ٶمٸردٸڭ ٶز تۇر! -
ٶيتكەنٸ.
تاعى دا جەتپەي تۇر ورتاعا شاپالاق,
سول جىلدان ٶزٸمە - ٶزٸم مەن قايتقان بوپ...
بۇل - مəڭگٸلٸك تەك تٸلمەن ساقتالعان - ماحاببات!
بٸز كٶٶپ سٶيلەستٸك:ول ماعان - ەشتەڭە ايتقان جوق.
Əدٸلەت شوپەن
توپتاستىرعان: ۇلت پورتالى
