بٷگٸنگٸ قازاق قوعامىنىڭ — دەرتتٸ قوعام ەكەنٸ انىق. ونىڭ داۋاسىن تابۋ ٷشٸن وپەراتسييا جاسار الدىندا دەرٸگەرلەر ادامنىڭ اعزاسىنا قالاي اناليز جاساسا, بٸز دە بٷگٸنگٸ قوعامعا سونداي تيياناقتى تٷردە تالداۋ جاساۋىمىز كەرەك. بيلٸك — ۇلتتىق مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنان بەتٸن بۇرىپ, ۇلتتىق مٷددەدەن تىس قالىپ, ٶزدەرٸن ٶزٸ قىزىقتاپ, قۇرىلىقتان بٶلٸنگەن سالىندى ارالعا ۇقساپ, شىر اينالىپ, زامان اعىسىنان, ياعني, مەملەكەتتٸك باسقارۋدان — «مەن, مەن» مەن مەندٸك» باسقارۋعا كٶشتٸ. بيلٸكتٸڭ ٶز حالقىنا عانا ەمەس, كەشە عانا الدىندا تٸزەرلەپ قولىن قۋسىرىپ, ونسىز قازاقستان كٷنٸن كٶرە المايتىنداي ٶبەكتەگەن وبسە-نٸڭ ٶزٸنە كٸلت تەرٸس ەرٸ شورت بۇرىلعانى سونداي, موينىن ٷزٸپ الا جازداپ تۇر. ال حالىق كەشٸرسە دە, ولار — ەۋروپالىقتار مۇنداي «بەتبۇرىستى» كەشٸرمەيدٸ. تٷبٸ نە بولارىن قايدام, ەيتەۋٸر, نازاسى مەن جازاسى حالىقتان اۋلاق بولعاي. ٶيتكەنٸ, كەشە عانا «ەلٸ ٷشٸن تۋعان ەردەن اينالايىن» دەپ ەندەتكەن حالىقتىڭ كەۋدەسٸنە وق تيدٸ.
مىلتىق ەلٸ دە وقتاۋلى. مىلتىق ەلٸ دە حالىققا كەزەلٸپ تۇر.
بۇرىن قاتارداعى تەرگەۋشٸنٸڭ جازىقسىز ەيەلدٸ قىلمىسقا تارتىپ, شىرىلداتقانى ٷشٸن, قاتارداعى جازالاۋ وتريادىنىڭ ٶزٸنٸڭ ەكە-شەشەسٸنە قارسى وق اتقانى ٷشٸن جاعامىزدى ۇستاۋشى ەدٸك. ەندٸ ونىمەن گەنەرالدار اينالىساتىن بولىپتى. بٷكٸل مونارحييالىق رەسەيدٸڭ بەدەلٸن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن اۋلاعا دامبالىن ٸلٸپ قويعان كەمپٸردٸ سوتتا قورعاعان قازاقتىڭ جيەنٸ, اتاقتى ادۆوكات پلەۆاكونىڭ: «سورلى رەسەي! سورىڭ ەندٸ قاينايتىن بولدى! بٸر كەمپٸردٸڭ دامبالىنا بولا ار-وجدانىڭ تٶگٸلدٸ-اۋ! ەندٸ ول كەمپٸردٸ سوتتاماساق بولمايدى,رەسەيدٸڭ نامىسى كەتەدٸ. بيشارا كەمپٸردٸڭ دامبالى بەتٸنە شٸركەۋ بولعان سورلى رەسەي! سوتتاڭىزدار, مىرزالار! كەمپٸردٸ سوتتاۋىن سوتتايسىزدار-اۋ, بٸراق رەسەيدٸڭ بەتٸنە شٸركەۋ بوپ جابىسقان مىنا دامبالى قۇرعىردى قالاي سىپىرىپ تاستار ەكەنبٸز. سول قيىن بولادى-اۋ», — دەگەن سٶزٸ ەستەرٸڭٸزدە شىعار. كٷنٸ كەشە تەلەديداردان: جاڭاٶزەندە ٶتكەن نارازىلىق شەرۋٸنٸڭ باستى سەبەپكەرٸ, ياعني, قازاقتىڭ باستى جاۋى — كٷيەۋٸ مەن بالاسى جەلتوقسانداعى قاندى وقيعادا جاۋاپقا تارتىلعان شىناشاقتاي عانا سورلى كەلٸنشەك ەكەن, ونىڭ «جويىلسىن!» دەگەن ٷندەۋ قاعازىن تاپتىق, ٶزٸن قولعا الدىق, ەندٸ جاۋاپقا تارتامىز», — دەپ جارييالاعان اسا سۇستى, پوگونى التىن گەنەرال-مايوردىڭ ايىپتاۋىن ەستٸگەندە, پلەۆاكونىڭ وسى سٶزٸ ەسٸمە تٷستٸ. جاڭاٶزەندەگٸ جاڭا شەرۋگە كٷيەۋٸ مەن بالاسى ٷشٸن اراشاعا تٷسكەن ەيەل, انا كٸنەلٸ ەكەن. شىنىندا دا, نەتكەن ماسقارا! كٷيەۋٸن قورعاعان — ەيەل, بالاسى ٷشٸن اشىنعان انا — قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرگەن بارىپ تۇرعان ارانداتۋشى قىلمىسكەردٸڭ ٶزٸ بولىپ شىعىپ تۇقر! ال: كٷيەۋٸ مەن بالاسىنا اراشا تٷسۋ — ەيەلدٸڭ باستى پارىزى — دەگەن پايعامباردىڭ حاديسٸ, ەلگٸ گەنەرالعا «دٸني فۋندامەنتاليزمنٸڭ استىرتىن ۋاعىزى» سيياقتى كٶرٸنەتٸنٸ انىق. كەتپەكتەي گەنەرالدىڭ ەلگٸ ايىپتاۋى كەيۋانانى سوتتاتۋىن سوتتاتىپ تىنادى-اۋ. بٸراق, ازامات باسىمەن مۇقىم جۇرتتىڭ الدىندا كٷيەۋٸ مەن بالاسىن قورعاعان شىناشاقتاي اشىنعان ەيەلدٸ (سول گەنەرالدىڭ ٶزٸ دە بٸر انانىڭ بالاسى, بٸر ەيەلدٸڭ كٷيەۋٸ عوي) ارانداتۋشى ەسەبٸندە تەلەديدار ارقىلى جارييالاۋى قانداي تٶمەنەتەكتٸك دەسەڭٸزشٸ! ازاماتتىعىن بىلاي قويعاندا, ەركەك, گەنەرال دەگەن اتى بار ەمەس پە! بىلاي قۇمىعا سٶيلەۋٸمٸزدٸڭ سەبەبٸ, دەل قازٸر اباي ايتقانداي:
تىنىمادىق,
جارىمادىق,
جاقسىعا بٸر ٸرگەلٸ.
قولىنا الىپ,
پەلە سالىپ,
اڭدىعانى ٶز ەلٸ, —
دەگەن كٷيدٸ باسىمىزدان كەشٸپ وتىرعانىمىزعا نازار اۋدارۋ.
دەل قازٸرگٸ كەزەڭدە «ٶزٸنٸڭ ەلٸن ٶزٸ اڭدۋ» ناۋقانى -مەملەكەتتٸك رەجيم دەڭگەيٸنە كٶتەرٸلٸپ وتىرعانىن اڭداتۋ. قازاقستاننىڭ باستى جاۋى — وپپوزيتسييا دا ەمەس, ورالمان دا ەمەس, كٷيەۋٸ مەن بالاسىنا اراشا تٷسكەن ەيەل دە ەمەس, مەملەكەت قۇرىپ وتىرعان ۇلتقا قاراتا بيلٸكتٸڭ قولدانىپ وتىرعان ۇلتسىزدىققا نەگٸزدەلگەن ساتىمساق ساياساتى.
مۇنىڭ باستى سەبەبٸ نە جەنە قايدان باستالدى? ول, اشىق ايتايىن, ۇلتتىق -ازاتتىق باعىتتى ۇستانعان العاشقى مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىن تاراتىپ, سونىڭ ورىنىنا كەلگەن, «لي كٶكەم»: «سەنٸڭ جاۋىڭ — ٶز ۇلتىڭ, سەنٸڭ دوسىڭ — بٸز» دەگەن ۇراندى ۇستانعان جەنە ونى ساناعا سٸڭٸرگەن, سٶيتٸپ, بٷگٸنگٸ كٷندە بيلەۋشٸ پارتييا «نۇر وتانعا» بيلٸك جٷرگٸزٸپ وتىرعان حالىق اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋىنان باستالدى. «حالىق اسسامبلەياسى ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعاندا قازاق ۇلتى تولىق رۋحاني بوستاندىققا جەتپەيدٸ» — دەپ وسىدان ٷش جىل بۇرىنعى «حالىقتىق دوكترينا» مەن دٸن تۋرالى زاڭنىڭ العاشقى جوباسى دايىندالعان تۇستا ايتقان ەدٸم. سوندا مەنٸڭ بٸر سەناتور جەنە ەكٸ دەپۋتات دوسىم ماعان «تۇرسىن اسانقايعى» دەپ اتاق تاعىپ ەدٸ. قازاقستاندى بٷگٸنگٸ ٸشكٸ, سىرتقى ەكونوميكالىق تەۋەلدٸلٸككە, دٸني تٶزٸمسٸزدٸككە الىپ كەلگەن دە رەسەيدٸڭ حٸح عاسىردىڭ سوڭىنداعى رۋحاني جەنە ەكونوميكالىق تەۋەلدٸلٸك تۋرالى قابىلداعان ەرەجەلەرٸ مەن زاڭدارىنىڭ, پاتشا مەن ارحيەپيسكوپ قول قويعان جارلىقتىڭ بٷگٸنگٸ تٸلمەن جازىلعان دوكترينالىق جەنە زاڭدىق نۇسقالارىندا سولاردىڭ قولتاڭبالارى مەن بەلسەندٸ ىقپالى بارلىعى انىق :
قاسيەتسٸز تۋعان — ول دا جات,
كٷڭكٸلدەپ بەرەر سازاڭدى, —
دەپ اباي ايتقانداي, «كٷڭكٸلدەپ جٷرٸپ», مٸنە, سازامىزدى بەردٸ.
وعان بيىلعى بٸرٸنشٸ قاڭتاردان باستاپ كٷشٸنە ەنگەن كەدەندٸك وداقتىڭ شارتتارى تولىق دەلەل. كەدەندٸك وداقتىڭ اتقارۋشى كەڭەسٸنٸڭ شەشٸمٸنسٸز ەكونوميكا, باعا تۋرالى ەندٸ قازاقستان ٷكٸمەتٸ قاۋلى شىعارا المايدى. دەمەك, باعانى رەتتەي المايدى, ونى رەسەي بەلگٸلەيدٸ. ٶيتكەنٸ, كەدەندٸك وداق شەشٸم قابىلداۋ ٷشٸن 69 پايىز داۋىس جيناۋى كەرەك. ول داۋىتىڭ 57 پايىزى رەسەيگە تيەسٸلٸ, ال قالعان 12 پايىزدىڭ 7 پايىزعا جۋىعى ٸشكٸ ٶنٸمٸ قازاقستاننان كٶرٸ باسىم بەلورۋسسييانىڭ ەنشٸسٸندە. بۇل دەگەنٸڭٸز رەسەيدٸڭ شەشٸمٸنە ەكونوميكالىق تۇرعىدان بٷتٸنگدەي تەۋەلدٸمٸز دەگەن سٶز.
دەمەك, بٸز قازٸرگٸ جاعدايدا تولىق ەكونوميكالىق تەۋەلدٸ ەلمٸز. بٸز اڭساعان, الاش اڭساعان تەۋەلسٸز مەملەكەت وسى ما ەدٸ? بۇل — كەڭەس تۇسىندا جاسالىپ, كەڭەستٸك رەسپۋبليكالار تەۋەلسٸزدٸك الا قالعان جاعدايدا جٷزەگە اسىرىلۋعا تيٸستٸ, ال توقسانىنشى جىلداردان باستاپ اشىق جٷزەگە اسىرىلۋعا كٸرٸسكەن 950 باپقا جۋىق ەسكەري-ساياسي دوكترينانىڭ جەمٸس بەرە باستاعانى دەپ سانايمىن.
بٸز «جاساسىنداتىپ» جٷرگەن ەۋرازييا يدەياسى — ەۋروپادان, افريكادان, اۆسترالييادان بوداندىق ٷلەستەرٸن الا الماي, ودان كٷدەرٸن ٷزگەن ورىستىق ماسسونداردىڭ ەۋرازييا يدەياسىنا نەگٸزدەلگەن. بۇل دوكترينانىڭ باستى ماقساتى — رەسەيدٸڭ شىعىستاعى ٷستەمدٸگٸن ورناتۋ. ياعني, تاعى دا سول اباي ايتقانداي:
شىداساڭ ەستٸ قاشىرماي,
قۇلداتىپ, قور قىپ جٸبەرۋ.
ەگەردە ەۋرازيياشىلداردىڭ تۇجىرىمداماسىن وقىساق جەنە ولاردىڭ گەربتٸك رەمٸزٸندەگٸ ەكٸ باستى سامۇرىقتىڭ باسىنداعى قارقاراسىنىڭ ورىنىندا كرەست تۇرعانىن ەسكەرسەك, ونىڭ قازٸرگٸ كٶسەمٸ دۋگيننٸڭ كٸتابٸن وقىساق, مۇنىڭ بارلىعى انىق اڭعارىلادى. ال سول دۋگيننٸڭ ەلباسى تۋرالى كٸتاپ جازۋىندا قانداي استار جاتىر? وسى بٸزدٸڭ جانىعىپ جٷرگەن ەۋرازييامىز — قانداي ەۋرازييا?!. بۇعان جاۋاپ بەرۋگە تيٸستٸ بٸزدٸڭ ۇلتتىق زييالىلارىمىز, تاعى دا سول اباي دەگدار ايتقانداي كٷيدە:
تۋرا سٶزٸن ايتا الماي,
قيت ەتۋگە باتا الماي,
قورلىقپەنەن شٸرۋگە,
از اقشاعا جالدانىپ,
ٶنبەس ٸسكە مالدانىپ,
جول تابا الماي ساندالىپ — جٷر.
حالىق, زييالى قاۋىم — كەزٸندە تەۋەلسٸز مەملەكەتتٸڭ يدەولوگيياسى مەن ەكونوميكالىق تەۋەلسٸزدٸگٸنە ەر تٷرلٸ سەبەپتەردٸڭ كەسٸرٸنەن بەلسەنە ارالاسا المادى, ىقپال ەتە المادى. ال قازٸرگٸ قوعامدىق جاعداي مٷلدەم باسقا. لەنين ايتقانداي, «حالىق بۇرىنعىسىنشا ٶمٸر سٷرە المايتىنداي, بيلٸك بۇرىنعىسىنشا باسقارا المايتىنداي» قالگە جەتتٸ. جاناق اقىن ايتقانداي:
حاننان — قايىر, بايىنان — پەيٸل كەتٸپ,
تەلمٸرگەن, تەڭدٸگٸ جوق ەل بولعان كەز —
تۋايىن دەپ تۇر.
ەندٸ نە ٸستەۋ كەرەك?
سوندىقتان دا بۇرىنعىداي دايىندىقسىز, شاراسىز, امال-قۇرالسىز قالماس ٷشٸن تەۋەلسٸز مەملەكەتتٸڭ بارلىق مۇراتى مەن مۇحتاجدىعىنا جاۋاپ بەرەتٸن جالپى ۇلتتىق دامۋ تۇجىرىمداماسىن جاساۋ كەرەك. وندا سوناۋ «مەڭگٸلٸك ەلدٸ» اڭساعان كٶشپەلٸ دەۋٸردەن باستاپ كەشەگٸ بٸرتۇتاس الاش يدەياسىنىڭ ەر تارماعى قامتىلىپ, ونى بٷگٸنگٸ مەملەكەتتٸك قۇرىلىممەن, يدەولوگييالىق, ەكونوميكالىق باعىتپەن, ٸشكٸ, سىرتقى ساياساتمەن, قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىمەن تيياناقتى تٷردە سالىستىرا وتىرىپ, ەرتەڭگٸ ۇستاناتىن بيلٸك نىساناسى انىقتالۋى تيٸس. بۇل — جالپىعا ورتاق ارمان. بٷگٸنگٸ حالىقتىق قوزعالىستىڭ بەتالىسى سوعان بۇرىلىپ كەلەدٸ. قاراپايىم حالىقتىڭ ارمانى دا قاراپايىم ۋتوپيياعا نەگٸزدەلگەن. كٸم بولسا ول بولسىن, ەيتەۋٸر, ادال ادام بيلٸككە كەلسە ەكەن دەپ تٸلەيدٸ. قازٸر حالىقتىق قوزعالىستىڭ نىشاندارى بار, وپپوزيتسييالىق پارتييالار دا بٸرشاما ىسىلىپ قالدى. بٸراق ولاردىڭ جاڭاٶزەن سيياقتى جەكەلەگەن وقيعالارعا قاتىستى كٶزقاراستارى بولماسا, جوعارىداعى جالپىۇلتتىق مٷددەنٸ قامتيتىن تۇجىرىمدامالارى انىق ەمەس. ولار بٸرتۇتاس الاش يدەياسىن قامتيتىن كٶكەيكەستٸ مەسەلەلەرگە وراي قانداي كٶزقاراس ۇستانادى, حالىقتىڭ قولداۋى سوعان تٸكەلەي بايلانىستى. ٶيتكەنٸ سول وپپوزيياتسييا كٶسەمدەرٸ مەن مٷشەلەرٸنٸڭ ٶزدەرٸ دە قازاقتىڭ جاڭا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان بۋرجۋازييالىق تابىنىڭ ٶكٸلدەرٸ بولىپ تابىلادى, ياعني, ەجەپتەۋٸر مەنشٸك پەن ەلۋەتتٸ كاپيتال يەلەرٸ.
مەن الاش يدەياسىن تۋ ەتكەن كەز-كەلگەن قوزعالىسقا, وپپوزيتسييالىق نەمەسە بيلٸك پارتيياسىنا قاتىسۋعا دايىنمىن. الايدا ولاردىڭ مىناداي ۇلتتىق مەسەلە جٶنٸندەگٸ ۇستاناتىن ساياساتتارى انىق بولۋى تيٸس.
ول, ەڭ الدىمەن جەر مەسەلەسٸنەي قاتىستى. ەليحان بٶكەيحانوۆ ايتقانداي: «قازاقتىڭ بايىرعى جەرٸن قاشان قازاقتار ٶز بەتٸنشە عىلىم مەن تەحنيكاعا سٷيەنٸپ تولىق يگەرمەيٸنشە, جەر جەكە مەنشٸككە دە, قونىستانۋشىلارعا دا بەرٸلمەسٸن». ٶيتكەنٸ, جەر — وتان, ال وتاندى ساتۋعا دا, جەكە مەنشٸككە اينالدىرۋعا دا بولمايدى. سول جەر ٷشٸن ەر قازاقتىڭ نامىسى جىرتىلىپ, ول جەرگە ەر قازاقتىڭ تەرٸ مەن قانى. قازٸر قازاق جەرٸ ٶزٸنٸڭ تاريحي يەسٸنەن ايىرىلىپ قالدى. تٸپتٸ تورعاي ٶڭٸرٸندەگٸ اسا زەرۋ تۇششى بۇلاقتان باستاپ, اينالاسى مىڭ شاقىرىمعا دەيٸنگٸ ەلدٸ مەكەننٸڭ تۇرعىندارى ازىعىن ايىراتىن اقكٶلگە دەيٸن مەنشٸكتەلٸپ كەتتٸ. دالا ينە جاتىر. بٸراق اۋىلداعىلار شٶپ شاۋىپ, ەگٸن سالاتىن, مال ٶرٸستەتەتٸن جەر تابا الماي وتىر. ە.بٶكەيحانوۆ سيياقتى قازاق جەرٸندەگٸ ەر تٷپ توبىلعى مەن جۋساننىڭ, اششى-تۇششى بۇلاق پەن قۇدىقتىڭ قانشا ادام اسىراي الاتىنىن ەسەپتەپ بارىپ, رەسەيگە جىلىنا 60 مىڭ توننا ەت ساتا الا ما, جوق پا. ەگٸستٸك كٶلەمٸن ازايتۋ كەرەك پە, جوق پا? ازايتسا, ون — ون بەس گەكتارمەن كٷنٸن كٶرٸپ وتىرعان شارۋالاردىڭ ەگٸستٸك جەرٸ قىسقارا ما, جوق, الپاۋىتتاردىڭ ەگٸستٸك جەرٸ قىسقارا ما? مٸنە, وسىنىڭ بارلىعىن ەكونوميكالىق, ۇلتتىق مٷددە تۇرعىسىنان مۇقييات تٷردە ەسكەرەتٸن پارتييا مەن قوزعالىستى جاقتايمىن.
ەكٸنشٸ, قوزعالىستار مەن وپپوزيتسييالىق پارتييالار ٷكٸمەت باسىنا كەلە قالسا: جەردٸڭ استىنداعى, ٷستٸندەگٸ, اسپانىنداعى بارلىق شيكٸزاتتىق يگٸلٸكتٸ يگەرۋدە قازاق مەملەكەتٸنٸڭ ٷلەس سالماعى قالاي بٶلٸنەدٸ, مەنشٸكتٸڭ قانداي فورماسىنا ٷستەمدٸك بەرٸلەدٸ? ە.بٶكەيحانوۆ ايتقانداي: «ونىڭ ەر بٸر تٷيٸر تاسى ەر قازاقتىڭ ٶڭٸرٸنە تٷيمە بولىپ قادالا ما, جوق پا?».
ياعني, بۇل — ٶز جەرٸمٸزدٸڭ يگٸلٸگٸن — ەۋەلٸ ٶز ەلٸمٸزدٸڭ يگٸلٸگٸنە اينالدىرسىن, ودان اسسا عانا جاتقا سالاۋات — دەگەن ەمەۋٸرٸن. ال قازٸراباي دانىشپاننىڭ:
ٶزدەرٸڭدٸ تٷزەلەر دەي المايمىن,
ٶز قولىڭنان كەتكەن سوڭ ەندٸ ٶز ىرقىڭ, —
دەگەنٸندەي, قازىنامىزدىڭ ىرقى بٸزدەن كەتتٸ. ابايدىڭ ايتىپ وتىرعان «ىرىعى» — وسى ىرىق. جەردٸڭ استىنا, ٷستٸنە, اسپانىنا يەلٸك ەتە الماساڭ — ىرىقتىڭ كەتكەنٸ سول ەمەس پە?!. اتىراۋداعى, اقتٶبەدەگٸ, جاڭاٶزەندەگٸ قوزعالىستار تۋرا وسى تابيعي بايلىقتاردىڭ ەدٸلەتسٸز بٶلٸنۋٸنە تٸكەلەي بايلانىستى. ولاردىڭ تالابى: «اتا-بابامىز قانىن تٶگٸپ, جانىن بەرٸپ قورعاعان جەردٸڭ استىنداعى بايلىققا قونعان قىتايدىڭ شىبىنىن قاعىپ وتىرا المايمىز» — دەگەن ەدٸل تالاپ. مەن بۇل سٶزدٸ ولاردىڭ ٶز اۋىزدارىنان ەستٸدٸم.
ٷشٸنشٸ, ساياسي پارتييالار مەن قوزعالىستىڭ ماقساتىنا بايلانىستى بٸلگٸم كەلەتٸن دٸلگٸر مەسەلە, ول — ەكونميكالىق تەۋەلسٸزدٸك مەسەلەسٸ: قازاقتىڭ جەرٸندە ٶندٸرٸلگەن «بٸر ۋىس جٷن سول مەملەكەتتٸڭ ازاماتتارىنىڭ ٷستٸنە توقىما بولىپ كيٸلە مە, جوق پا?» (بٶكەيحانوۆ), ياعني, تولىقتاي ەكونوميكالىق تەۋەلسٸزدٸك پەن ەكونوميكالىق بٸرلٸككە قول جەتكٸزۋگە ۇمتىلا ما, جوق پا? جوق, قازاق جۇرتى كيمليسيندەردٸڭ, ماششوديبرلاردىڭ, لۋجپۋتبايستاردىڭ جالدامالىسىنا اينالا بەرمەك پە? كەدەندٸك وتارلاۋدان قۇتىلامىز با, جوق پا? قازاق ٷكٸمەتٸ ٶزٸ ٶندٸرگەن زاتقا ٶز ەركٸمەن باعا قويا الا ما, جوق پا? ەلدە, تاعى دا كەڭەستٸك «تەمٸر نوقتا» كيەمٸز بە?
ابايدىڭ:«بٸرلٸك — اقىلعا بٸرلٸك, مالعا بٸرلٸك ەمەس. مالىڭدى بەرٸپ وتىرساڭ: اتاسى باسقا, دٸنٸ باسقا, كٷنٸ باسقالار دا جالدانىپ تٸرلٸك قىلادى. بٸرلٸك ساتىلسا — انتۇرعاندىقتىڭ باسى وسى. اعايىن الماي بٸرلٸك قىلسا كەرەك», — دەگەندەگٸ بٸرلٸك — تەۋەلسٸز ەكونوميكالىق بٸرلٸك ساقتالا ما, جوق پا? وپپوزيتسييالىق جەنە بيلٸك پارتيياسىنىڭ مٷشەلەرٸ تيىن مەن تەبەننٸڭ تٸلٸن مەنەن كٶرٸ جاقسى بٸلەدٸ. سوندىقتان دا تەرەڭدەتٸپ جاتپايىن. ال بٸزدەگٸ ساتىلمايتىن قۇندىلىق — تەك «جالدانىپ تٸرلٸك قۇرۋ» عانا بولىپ قالعانى بەرٸڭٸزگە ايان.
تٶرتٸنشٸ بٸلگٸم كەلەتٸنٸ, سول پارتييالار مەن قوزعالىستار — قازاق مەملەكەتٸندە مەملەكەت قۇرۋشى ۇلتتىڭ تٸل, دٸن, دٸل ٷستەمدٸگٸن مويىنداي ما, وعان بيلٸككە كەلگەن كٷننەن باستاپ جول اشا ما? ياعني, ح.دوسمحامەدوۆ ايتقانداي, «ۇلتتىق مەدەنيەت ٷستەمدٸگٸ» ساقتالا ما, جوق پا? ەلدە, شەمشٸگە ەمەس, «بيتلزگە» كٶكتٶبەدەن ەسكەرتكٸش قويۋعا جانتالاسقاندارىڭ قاتارىندا جٷرە بەرە مە, ەلدە الماتىنى — الما-اتاعا ٶزگەرتە مە? «كەلگەندە جيەنقۇلعا شىقپايدى ٷنٸم», — دەپ سارا اقىننىڭ سال ەگەر قوعامنىڭ دامۋى وسى بەتٸمەن كەتە بەرسە, كٷنٸ ەرتەڭ بٸز الىس-جاقىنىمىزعا ارناپ وقىتاتىن «قۇراندى» دا ورىس تٸلٸندە وقىتتىراتىن بولامىز.
بەسٸنشٸ, بٸلگٸم كەلەتٸنٸ, سول ساياسي پارتييالار مەن قوزعالىستار: تەۋەلسٸز عىلىمعا جول اشا ما, جوق پا. زاڭدى ۇلتتىق سالت, دەستٷرگە نەگٸزدەي وتىرىپ قابىلداي ما. قانداي ٷلگٸدەگٸ مەملەكەت قۇرماق: جاپونييانىڭ ٷلگٸسٸندەگٸ ۇلتتىق-دەموكراتييالىق مەملەكەت پە, امەريكا سيياقتى ازاماتتىق مەملەكەت پە, بٸر ۇلتتىڭ مٷددەسٸنە نەگٸزدەلگەن مەملەكەت پە, جوق, جالپاقشەشەي مەملەكەت پە?
مٸنە, وسىنداي ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە ٶزٸنٸڭ كٶزقاراسىن بٸلدٸرگەن جەنە سونى جٷزەگە اسىرا الاتىن پارتييانىڭ نەمەسە قوزعالىستىڭ سوڭىنان ەرۋگە حالىق دايىن. ەيتپەسە, ٶزدەرٸنٸڭ ۇستانىمى انىق ەمەس جالعان ۇراننان حالىقتىڭ كٶڭٸلٸ قالدى.
بٸزگە, ناقتى ستاتيسكالىق اقپاراتتار مەن تالداۋلار كەرەك. حالىق قازاقستاننىڭ ناقتى ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشٸن بٸلسٸن. بيۋدجەتتەگٸ اشىق قارجىدان «قاراباۋىر قارجىنىڭ» كٶلەمٸ بٸر, بٸرجارىم ەسە كٶپ — دەگەن مەلٸمەتتٸ ايتىپ جٷرگەن بۇرىنعى مينيسترلەردٸڭ سٶز راس پا, جوق پا? مۇنى بەيرەسمي ٷكٸمەت قۇرۋعا شاقىرۋ دەپ تە تٷسٸنۋلەرٸڭٸزگە بولادى.
1990 جىلعى «قازاقستاننىڭ سۋۆەرەنيتەتٸ» تۋرالى مەلٸمدەمەدە قامتىلعان وسى بەس تٷرلٸ ۇلتتىق ۇستانىم بۇتاقتالا كەلٸپ, 2002 جىلعى جەردٸ ساتۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنان كەيٸن قازاق مەملەكەتٸ ۇلتتىق يدەيادان تولىق ارىلىپ, بەيمارال مەملەكەتتٸڭ قۇرىلىمىنا كٶشتٸ. سونشاما ازاپ شەگە جٷرٸپ اڭساعان تەۋەلسٸزدٸك يدەياسىنان ناعىپ سونشاما تەز جەرٸندٸك?
«الاشتاپ» جٷرٸپ «اق جول» پارتيياسى ايتالى اعامىز باستاتقان قازاقتىڭ مارقاسقا زييالىسىن «سۋدان ٶتكەنشە پايدالاندى» دا, سۋدان ٶتكەن سوڭ سۋعا لاقتىرىپ كەتتٸ. لەنيننٸڭ: بۋرجۋازييا جالتاق. وندا ار-وجدان جوق, پايداكٷنەمدٸك مٷددە عانا بار -دەگەنٸ راس بولىپ شىقتى. كەيدە, ماعان كەڭەس تۇسىنداعى بالتىق جاعالاۋى, ٶزبەكستان, قازٸرگٸ بەلگييا سيياقتى ٷنسٸز ازاماتتىق مويىنسىنباۋ قوزعالىسىن باستاپ كەتسەك قايتەدٸ — دەگەن وي دا كەلەدٸ.
الماتى قالاسىندا (19.03.2012) قازاق زييالىلارىنىڭ «رۋحانييات. تەۋەلسٸزدٸك. مودەرنيزاتسييا» اتتى فورۋمىندا سٶيلەگەن جازۋشى-عالىم تۇرسىن جۇرتبايدىڭ سٶزٸ
