1
كٶز جاسى – كٶڭٸلٸڭنٸڭ ايناسى. جانارىڭا مٶلدٸرەپ شىعا كەلگەن وسىناۋ بٸر تامشى جاس – جاندٷنيەڭنٸڭ كٶزٸڭە ٷيٸرٸلگەن بٸر بٶلشەگٸ. قازاقتاردىڭ قاتتى قينالعاندا: «جانىم – كٶزٸمە كٶرٸندٸ», قاتتى ىزالانعاندا: «جانىڭدى – كٶزٸڭە كٶرسەتەمٸن», – دەيتٸنٸ دە سول. سەبەبٸ, وندا – باق پەن سوردىڭ, كٷيٸنٸش پەن سٷيٸنٸشتٸڭ, قۋانۋ مەن قورلانۋدىڭ, ىزا مەن ىرزالىقتىڭ قىشقىلتىم عانا دەمٸ بار.
ول – جەي دەم ەمەس, كەدٸمگٸ ٶمٸردٸڭ دەمٸ. سوندىقتان دا ەڭ قاسيەتتٸ, ەڭ اسىل, ەڭ اۋىر رۋح ٶلشەمٸ – كٶز جاسى.
مەن, جٷرەگٸ – جىلى, كٶڭٸلٸ – اينا, اقىلى – قورمال ەبەكەڭنٸڭ – ەبٸش كەكٸلبايۇلىنىڭ كٶزٸنە ٷيٸرٸلگەن كٶز جاسىن ٷش رەت كٶردٸم.
سەكسەن التىنشى جىل. جەلتوقسان وقيعاسى باستالعان كٷن. الماتىنىڭ اسپانىن دا, حالقىنىڭ كٶڭٸلٸن دە بۇلت تورلاعان. سەسكە مٶلشەرٸ. جازۋشىلار وداعىنىڭ ٷيٸنە كٸرگەن ٸز بار دا, شىققان ٸز جوق. ال ٸشٸ ٶلٸ تىنىشتىق. دەلٸزدە – دەمٸن ٸشٸنە جۇتقان, باسىن تٶمەن سالبىراتقان, سۇلىق كٷيدەگٸ ٷنسٸز كٶلەڭكەلەر مەن سٷلدەرلەر جٷر. سول ٶلٸ جانداردىڭ بٸرٸ – مەنمٸن. كەۋدە تولى شاراسىز قۇمىعۋ. مىنا قۇمىعۋدان تۇنشىعىپ ٶلٸپ كەتۋگە بولاتىن.
كەنەت… اسپان جارىلىپ, اۋادان ەن ساۋىلداپ سار ەتٸپ تٶگٸلٸپ كەتكەندەي بولىپ, دٷبٸر باستالدى دا كەتتٸ. الاڭ جاقتاعى كٶشەدەن: «مەنٸڭ قازاقستانىمداتقان!» ەنمەن قوسا: «اعالار, اراشا! جازۋشى اعالار, قايداسىڭدار! بٸزبەن بٸرگە الاڭعا جٷرٸڭدەر!» – دەگەن ۇل-قىزداردىڭ شىعانداپ شىققان داۋىسى ەستٸلدٸ. ٷشٸنشٸ قاباتتاعى مەن وتىرعان بٶلمەدە كٶشەگە قاراعان تەرەزە جوق ەدٸ. اپىل-عۇپىل اپتىعىپ ەكٸنشٸ قاباتتاعى كەڭ دەلٸزگە قاراي ۇمتىلدىم. باسپالداقتان ادىمداي تٷسٸپ, كەڭ دەلٸزدٸڭ تەرەزەسٸنە قاراي جاقىنداعانىمدا… ورتاڭعى تەرەزەنٸڭ الدىندا ەكٸ قولىن بٷيٸرٸنە الىپ سىرتقا قاراپ تۇرعان ەبەكەڭدٸ-ەبٸشتٸ كٶردٸم.
بۇيرا شاشى ۇيپالانعان, مول پٸشٸنٸ سۇلىق تارتقان, كەڭ ماڭدايى تارىلعان, تەرەزەدەن سىرتقا شاراسىزدىقپەن قاراپ تۇر. كٸرپٸك قاقپاي ۇزاق قاراپ تۇرعاندىكٸ مە, جوق, ٸشتەگٸ قۇمىعۋدىڭ نالاسى ما, شاراداي كٶزٸنە جاس ٷيٸرٸلٸپ كەلەدٸ ەكەن. مەن قالشيىپ تۇرىپ قالدىم.
كەرەعار ەكٸ ٶمٸردٸ, اتوي مەن ٶلٸ تٸرلٸكتٸ مىنا اياداي تەرەزە عانا بٶلٸپ تۇر.
تەرەزەنٸڭ ار جاعىندا: ەرەۋٸلگە شىعىپ, الاڭعا بەت الىپ بارا جاتىپ, جازۋشىلار وداعىنىڭ الدىنا ەدەيٸ جينالىپ, لابا ارقىلى: «اعالار! جازۋشى اعالار, قايداسىڭدار? بٸزبەن بٸرگە بولىڭىزدار! الاڭعا جٷرٸڭٸزدەر», – دەپ اۋانى جاڭعىرىقتىرعان ەرەۋٸلشٸ ۇل-قىزدار. ولار, ەنشەيٸندە: «ەلٸم, جەرٸم!» – دەپ ٶزەۋرەگەن جازۋشى اعالارىنان: «مٸنە, بٸز ۇلتىمىز ٷشٸن ۇرانداپ شىقتىق. ٶزدەرٸڭٸز قايداسىزدار? ناعىپ بۇعىپ جاتىرسىزدار!» – دەگەندەي بوپ دەرمەن كٷتەدٸ. ولاردىڭ داۋىسىندا ىزا دا, ٶتٸنٸش تە, اشىنۋ دا بار.
ال سٶيتٸپ سەنٸپ كەلگەن جازۋشىلارى, سول جازۋشىلاردىڭ تۋ ۇستار باستىعى ەبٸش كەكٸلباەۆ بولسا… ەكٸ ٶمٸردٸڭ شەكاراسى بولعان «قۇلىپتاۋلى ٷيدٸڭ» تەرەزەسٸنەن سىرتقا تەلمٸرە قاراۋمەن سٷلەسوق تۇر. دەلٸزگە بەس-التى جازۋشىنىڭ سٷلدەرٸ جيىلىپ قالدى. ولار دا ٷنسٸز. جاستارعا قوسىلعىمىز-اق كەلەدٸ. بٸراق وداقتىڭ ٷيٸنٸڭ ەسٸگٸ قۇلىپتالعان. ەبٸشكە قاراساق…
باربىتقان, تٷتٸككەن, شاراسىز قۇمىعۋدان ٸسٸنٸپ بارا جاتقانداي سۇراپىل سۇرقىن كٶرٸپ تٸكسٸنٸپ كەتتٸك. شاراسىنان اسقان جاس جانارىن شىمىرلاي تولتىرىپ, ٸركٸلٸپ بارادى ەكەن. بٸر كەزدە ەلگٸ جاس مولىنان بٸتكەن بەتٸنەن اقىرىن جىلجىپ بارىپ, سۋلىعىنا سەل ايالداپ, ومىراۋىنا تامدى. تۇلا بويىم شىمىرلاپ سالا بەردٸ. ماعان, سول سەتتە: اناۋ مول پٸشٸلگەن بەتتەن سورعالاپ اققان مٶلدٸر تامشى – قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنىڭ بەتٸنەن سورعالاپ اققان جاس سيياقتى, قازاق دالاسى ەبٸش بوپ جىلاپ تۇرعانداي بوپ كٶرٸنٸپ كەتتٸ. بۇل – باسىبايلى حالقىنىڭ تاعدىرىنا اشىنعان, ىزادان بۋلىققان, شاراسىزدىقتان قۇمىققان, دەرمەنسٸزدٸڭ كٶز جاسى ەدٸ.
بۇل – مىنا «قازاقستانداتىپ!», «اعالاپ», جازۋشى اعالارىنان دەرمەن سۇراعان اڭعال جاستاردىڭ ەرتەڭٸنە جانى اشىعان اعانىڭ ايانىشتان تۋعان كٶز جاسى ەدٸ.
بۇل – سولاردى شىعارمالارىمەن تەۋەكەلگە بەل بۋدىرعان جازۋشىلاردىڭ سولاردىڭ قاتارىنا قوسىلا الماي, ٸشتە قامالىپ تۇرعانىنا, وداقتىڭ قۇزىرلى ەكٸنشٸ حاتشىسى بولسا دا, ەسٸكتەگٸ قۇلىپتى اشقىزۋعا دەرمەنٸ جەتپەگەن پەرمەنسٸزدٸگٸنە كٷيٸنگەن ازامات جازۋشىنىڭ اششى كٶز جاسى ەدٸ.
بٸز دە جەتٸسٸپ تۇرعان جوق بولاتىنبىز… مەن دە ٷنسٸز قۇمىعىپ, لەم دەمەستەن ارتقا بۇرىلىپ, ٷشٸنشٸ قاباتقا كٶتەرٸلدٸم. ول سول كٷيٸ, ەكٸ قولىمەن بٷيٸرٸن تايانعان قالپىندا تەرەزەنٸڭ الدىندا تۇرىپ قالدى. جالعىز قالدى. جان-جٷرەگٸ ەگٸلٸپ, جىلاپ قالدى. سول سەتتە: جازۋشىلار وداعىنىڭ ٷش قاباتىنداعى پەندە اتاۋلىنىڭ بەرٸنٸڭ كٶزٸنەن جاس سورعالاپ تۇرعان. ەسٸك الدىنداعى بٸزگە بەيتانىس ساقشى-كٷزەتشٸ عانا ەكٸ جاققا جالاڭداپ, قاقشيىپ ساق تۇردى…
بۇل – ەبٸشتٸڭ, ەبٸش اعانىڭ, ەبەكەڭنٸڭ كٶڭٸلٸن كٶزٸنەن كٶرگەن ەڭ بٸرٸنشٸ, ەڭ كيەلٸ, ەڭ اششى جاس بولاتىن. بۇل جاستىڭ قۇنى مەن سەبەبٸ سۇراۋسىز ەدٸ. وعان جاۋاپتى تەك ۇلى دالانىڭ ٶزٸ عانا, سول ۇلى دالانىڭ پەرزەنتتەرٸ عانا تاريح الدىندا جاۋاپ بەرە الاتىن.
ۇلتىمىزدىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ – سوعان بەرٸلگەن ەڭ باستى, ەڭ قاسيەتتٸ, ەڭ ەدٸل جاۋاپ. سول جاۋاپتى دايىنداعانداردىڭ ٸشٸندە جەنە جٷزەگە اسىرعانداردىڭ قاتارىندا جازۋشى ەبٸش, قايراتكەر ەبٸش اعا, كەدٸمگٸ ەبەكەڭ دە بار ەدٸ.
دەمەك, بۇل – تەۋەلسٸزدٸكتٸ اڭساعان كٶڭٸلدٸڭ اڭسارلى دا ىستىق كٶز جاسى ەدٸ.
2
ەبٸشتٸڭ, ەبٸش اعانىڭ, ەبەكەڭنٸڭ كٶزٸنٸڭ جاساۋراعانىن ەكٸنشٸ رەت, سول ۇلى دالانىڭ ٶكسٸگٸن باسۋ, باق-تالايىنىڭ سورى قالىڭ ەلدٸ جۇباتۋ ماقساتىنداعى اعا-باۋىر جازۋشىنىڭ اراسىنداعى جانكەشتٸ ويى ايتىلعان تۇستا كٶردٸم. ول تۋرالى, مٸنە, تۋرا وتىز جىل بولدى, ەشكٸمگە لەم-ميم دەمەپ ەم. «تٸرٸدە تٸس جارماسپىن-اۋ» دەگەن سٶزٸم بار ەدٸ. وسىدان ەكٸ-ٷش جىل بۇرىن «ەبٸشتٸڭ كٶكباۋىرى» اقىن سۆەتقالي نۇرجان ول ەڭگٸمەنٸ ٶزٸمە ايتىپ بەرگەندە, تٸكسٸنە تاڭىرقاپ قالدىم. سٶيتسەم, وعان ەبەكەڭنٸڭ ٶزٸ: «بٸلە جٷر. تۇرسىن دا بٸلەدٸ», – دەپ امانات-سىر رەتٸندە ايتقان ەكەن. ونى اشىپ جاتپايمىن, تەك كٶز جاسىنا قاتىستى جايعا توقتالامىن.
بۇل – ەر قازاقتىڭ اقىل-وي نامىسى ەر تال شاشىنىڭ تٷبٸنەن ٶرە تٷرەگەلگەن قىستىعۋ كەزەڭٸ ەدٸ. مۇقىم ۇلتتىڭ ٶزٸمەن قوسا تاريحىن دا جويىپ جٸبەرۋگە جويىتتىقپەن كٸرٸسكەن تۇستا, سۋرەتكەر اتاۋلىنىڭ جانى بۋلىعىپ, تاريحي كٶركەم سانانى قالىپتاستىرىپ, بەكەمدەۋ ٷشٸن قاسارىسا ەلٸنٸڭ تاريحىنا قاتىستى تاقىرىپتى جازۋعا تەۋەكەل ەتكەن بۋىرقانىستى تۇس بولاتىن. كٶشپەلٸلەردٸڭ ەكٸ مىڭ جىلعى كٶش جولى مەن قونىس-جۇرتىن, تاعدىرىن قامتيتىن «دۋلىعا» اتتى ەكٸ كٸتاپتان تۇراتىن ەڭبەگٸمدٸ ەڭسەرٸپ قالعان كەزٸم. ەكٸ كٸتاپتىڭ ورتاسىندا تاعى بٸر كٸتاپتىڭ دەرەكتەرٸ ٸرٸكتەلٸپ, جەدٸگەرلٸك دەلەل ٸزدەۋ بارىسىندا… كٷتپەگەن جەردەن وي قاباتى اشىلىپ, قازاق شەجٸرەسٸنٸڭ تىلسىمى مەن تىمىرسىعى الدىما جايىلىپ سالا بەرگەنٸ.
ماسقارا! بٸز ناعىپ ٷش جٷزگە بٶلٸنٸپ الىپ: «جٷزگە بٶلٸنگەننٸڭ جٷزٸ كٷيسٸن!» – دەپ بەتٸمٸزدٸ تٸلگٸلەپ جٷرمٸز. قازاقتىڭ سٷيەگٸ مەن قانىندا ەشقانداي رۋلىق جٸك جوق. مەملەكەتتٸك, تەكتٸك تۇتاستىق قانا بار ەكەن! تاريحي-تەكتٸك ەكشەۋ بويىنشا, قازٸر ٶزارا جاتباۋىر بوپ جٷرگەن رۋلار مەن رۋباسىلاردىڭ ٶزٸ بٸر-بٸرٸمەن ەكە مەن بالا, اتا مەن نەمەرە, اعايىندى بوپ شىقتى. بار قازاق – بٸر قازاق ەكەن. قان قۇرامىمەن اتا-تەگٸن انىقتايتىن بٷگٸنگٸ ٶلشەم جوق, تاريحي تٷيسٸكپەن وتىزدىڭ ٸشٸندە كەلگەن سول قورىتىندىما ٶزٸم دە قازٸر تاڭ قالامىن. «دۋلىعانىڭ» سوڭىن توقتاتا تۇرىپ, وي پٸسٸپ تۇرعاندا شۇعىل كٸرٸسۋ كەرەك. بٸراق بۇل – جٷرەك داۋالار ٸس ەمەس ەدٸ. تەبٸنگە تٷسٸپ كەتەتٸنٸم انىق. ابىرويسىز تەپكٸ بولماق. ەڭ باستىسى, سول تۋ-تالاقايدى ٶزٸمنٸڭ ەتباۋىر قانداستارىم باستاۋى مٷمكٸن. نە ٸستەيمٸن? تەڭسەلۋمەن ايلار ٶتتٸ. دەرەكتەر قاتتالىپ, جينالىپ, قاعازعا رەتپەن تٷسۋٸن كٷتٸپ تۇر. ەندٸ نە كٸرٸسۋ كەرەك, نە شاشىپ جٸبەرۋ كەرەك!
اينالايىن التى اعا,
وسىندايدا قايداسىڭ?–
دەپ قۇمىققاندا, ويىما ٶزٸم ٸستەيتٸن «جۇلدىزدىڭ» باس رەداكتورى مۇحتار ماعاۋين مەن ەبٸش كەكٸلباەۆ ورالدى.
ماعاۋين بٸردەن ماعان ەركٸن سٶيلەيتٸن ەدەتٸمەن: «دوعار ول ويدى وسى ارادان! باسپايمىن ونى! باسىلمايدى. مەنٸ دە تالانعا تاستايسىڭ. سەنٸ ٶزگە تٷگٸل ٶزٸڭنٸڭ ەكٸ تۋىپ بٸر قالعاندارىڭ تالايدى. مەن بٸلمەيدٸ دەيسٸڭ بە ونى? جازبا! اجالىڭنان بۇرىن ٶلەسٸڭ»,– دەدٸ. بەرٸ دە دۇرىس, كٷتكەن جاۋابىم دا سول. بٸراق الدىندا «دۋلىعانى» جارييالاۋدان باس تارتقانى كٶڭٸلٸمە تٸكەن بوپ قادالىپ جٷرگەندٸكتەن دە, سەكەم الىپ, ەبٸش اعانىڭ ٷيٸنە حابارلاستىم: «اقىلىم شەشە المايتىن نامىستى مەسەلە. ماعاۋين: تالانعا تٷسەسٸڭ, – دەدٸ. سٸز ايتقان ۋەجگە كٶنەمٸن», – دەدٸم. وڭاشا جەنە ەشكٸم مازالامايتىن بوس كٷندٸ تاڭداپ, ۋاقىتىن بەلگٸلەدٸ.
سەسكە ەلەتٸندە باردىم. ٶزٸنٸڭ كەڭ جازۋ بٶلمەسٸ. الدىندا ەسكٸ, قالىڭ-قالىڭ سيرەك كٸتاپتار مەن جازبالاردىڭ كٶشٸرمەسٸ جاتىر. ٸشٸندە مەن سٷيەنگەن سيرەك دەرەكتەر دە بار. اسىقپادىم. بايىپپەن ارىدان باستادىم. «دۇرىس», – دەپ قويىپ, باسىن يزەپ قويىپ تىڭدادى. شامداندىرماس ٷشٸن رۋلىق جٷيەلەۋدٸ ٶزٸمنٸڭ اتالىق جٸگٸمنەن باستادىم. بەرٸن بٸلٸپ وتىر, باسىن يزەپ قويادى.
بٸر كەزدە جەڭٸل كٷرسٸنگەندەي بولىپ ٸلگەرٸلەپ بارىپ, ورىندىقتىڭ ارقالىعىنا شالقايىڭقىراپ بارىپ, تەرەزەگە قاراپ وتىردى. ەۋەلٸ ورتاڭعى بۋىنعا, ودان شىعىس وڭتٷستٸكتٸ جايلاعان باس بۋىنعا, سودان سوڭ بارىپ باتىستاعى كٸشٸ بۋىننىڭ مٷشەلدٸ بۋىنىنا توقتالدىم دا, ونى اجىراتاتىن بٸر كٸلتيپاندى جەرٸنە كەلگەندە… بۋىنىم قالتىراپ, اۋىزىم قۇرعاپ كەتتٸ دە, جالت بەردٸم. ٶيتكەنٸ ول دەرەك, مەنٸڭ ويىمشا, ەبەكەڭە سٶزسٸز ۇنامايتىن. بٸلمەۋٸ دە مٷمكٸن: «ايت! جاسقانبا! سول ٷشٸن كەلٸپ وتىرعان جوقسىڭ با?» – دەدٸ قاتقىلداۋ. تەۋەكەل! سٶزٸمدٸ بۇرىنعىدان دا قىسقا جەنە ناقتىلاپ ايتتىم. ايتىپ بولدىم دا, بەتٸنە قارادىم. مول پٸشٸلگەن بەت-بەينەسٸ بۇرىنعىدان دا كەسەكتەنٸپ, مۇڭلى جانارى كەڭٸپ, قيىعىنا جاسۋ پايدا بولا باستادى. شايقالىپ قويىپ: «بٸلەمٸن. دۇرىس. شىن سٶز. ەرٸ قاراي. ايت!» – دەدٸ. سٶز – ٶز ەلٸنٸڭ ورتا بۋىنىنا كەلٸپ ٷزٸلٸپ ەدٸ. ايتتىم. جانارىنداعى ەلگٸ جاسۋ قاراشىعىن سىزاتتانا دىمداي باستادى:
«مۇنى مەن دە بٸلەمٸن. بٸراق جازبايمىن. جازا الامىن. بٸراق جازبايمىن. جازسام, ٶزگە ەمەس, ٶز باۋىرلارىم مەنٸڭ بٸر تال قىلشىعىمدى قالدىرماي ٶرتەپ جٸبەرەدٸ. سەن جاز. تارتپاڭدا جاتسىن. بٸراق شىعارا المايسىڭ. شىعارساڭ – سەنٸڭ دە بٸر تال قىلشىعىڭ قالمايدى. ماعاۋين دە, مەن دە قورعاي المايمىز. سولاي. بۇل –تىلسىم تاقىرىپ! تىلسىم!» – دەگەندە جايىمەن عانا كٶزٸ جاساۋراپ شىعا كەلدٸ! مٶلتٸلدەگەن جاس ەمەس, سىزاتتانعان سورا!
سٶيتسەم, مەنٸڭ اشقان جاڭالىعىمدى – ماعاۋين دە, كەكٸلباەۆ تا بٸلەتٸن بولىپ شىقتى.
ٷيگە كەلٸسٸمەن, بٶلمەدەگٸ, جازۋ ٷستەلٸندەگٸ, تەرەزە الدىنداعى, تارتپاداعى بارلىق جەدٸگەرلەردٸ ۇمارلاپ-جۇمارلاپ جيدىم دا, شاشىپ جٸبەردٸم. سول جۇمارلانعان كٷيٸ قايتىپ جيىلمادى. قايسىسى قايدا كەتكەنٸ بەلگٸسٸز. سٶيتٸپ, بٸر كٸتاپ ٶلدٸ!
قىرىق بۋىندى, ۋسويقى كٸتاپ, ەبٸش اعامنىڭ جانارىنا جاسۋ ۇيالاتقان كٸتاپ ٶلدٸ.
ول كٸتاپ, ٶلسە – ٶلگەندەي ەدٸ. ٶيتكەنٸ ٶلگەن كٸتاپ – ەبٸش اعامنىڭ كٶز جاسىنا تاتىمايتىن. بٸراق بۇل جاساۋراعان جاناردا ۇلتىنىڭ تاريحى مەن تاعدىرىنا دەگەن ۇلى اڭسار مەن كٷيٸنٸش-سٷيٸنٸش جاسۋى بار ەدٸ.
ال كٶزدٸڭ جاسۋى, تامشى ەمەس, جاسۋى – ەڭ اسىل سەزٸمنٸڭ تۇنباسى.
3
ٷشٸنشٸ كٶز تامشىسى, كٶز تامشىسى ەمەس, كٶزٸنٸڭ جيەگٸن سىزاتتاعان سوراسى – زىعىردانى قايناعان بەيداۋا ىزانىڭ قۇرعاق تامشىسىنىڭ سوراسى ەدٸ. 2001 جىلدىڭ قاراشاسىنىڭ قارساڭىنداعى كٷندەردٸڭ بٸرٸ. مەملەكەتتٸك شارا رەتٸندە قاراستىرىلعان, ۆيتسە-پەرەمەر يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ۇيىمداستىرعان «وتىرار كٸتاپحاناسىنىڭ» اشىلۋ رەسٸمٸ بەلگٸلەنگەن ۋاقىتتان كەشٸگٸپ باستالدى. سەبەبٸ, ورتالىقتىڭ تۇساۋىن كەسەدٸ دەپ حاتتاماعا تٷسكەن پرەزيدەنت اياق استىنان شۇعىل جەنە قۇپييا سەبەپپەن كەلمەيتٸن بولدى. جوعارى لاۋازىمدىدان تەك ەبٸش كەكٸلباەۆ قاتىستى. كٶرمەنٸ تانىستىرىپ جاتىرمىن. سيرەك كٸتاپتار مەن قولجازبالاردىڭ ونداي كٶرمەسٸ بۇرىندى-سوڭدى بولعان ەمەس. «وتىرار كٸتاپحاناسى» سەريياسىمەن 100 كٸتاپ شىققان. ٷلكەندٸ-كٸشٸلٸ جازۋشىلار دا مەز.
بٸراق سالتاناتتى مەجٸلٸس كەزٸندە ەبٸش اعا شاشىن ساۋساقتارىمەن دامىلسىز تاراقتاپ, بەتٸن سيپالاپ, ەكٸ جاعىنا تەڭسەلە تٷسٸپ, مازاسىزدانىپ وتىردى. ەرٸپ كەلگەن مەملەكەت قايراتكەرلەرٸنٸڭ بەرٸنٸڭ دە قاباعى قاتۋلى. تٸزگٸندٸ يمانعالي ٶز قولىنا الىپ, سەرگەك جٷرگٸزدٸ. رەسمييات سالتاناتپەن سەتتٸ ٶتتٸ. ابىر-دابىر دا سايابىرسىدى. سول ارادا عالىمجان جاقييانوۆتىڭ جانقييارى تالعات كەڭەسباەۆ باۋىرىم بٸر ادامدى جٸبەرٸپ, جاتاقحاناداعى بٶلمەمنٸڭ كٸلتٸن سۇراتىپ ەكەتتٸ. سٶيتسەك, بٸز سالتاناتتاتىپ جاتقاندا عالىمجان تۇتقىنعا الىنىپ جاتىپتى. جالعىز ول ەمەس, بٸر توپ جاس مەملەكەت قايراتكەرلەرٸ دە بار. تالعاتتىڭ ٶزٸ جاسىرىنۋعا كەلٸپتٸ…
ەرينە, سۋىت تا سۋىق, جات حابار. مەملەكەتٸمٸزدە تٶتەنشە جاعداي ورىن الۋى مٷمكٸن. مەملەكەتتٸڭ بۋىندى جەرٸن ۇستاپ وتىرعان ەبٸش كەكٸلباەۆتٸڭ داستارحان ٷستٸندە دە ٶڭٸ قابارىپ, قاباعى تٷيٸلٸپ وتىردى. شايتانقۇلاقتىڭ شىققان كەزٸ. بولىپ جاتقان وقيعادان ەبٸش اعا حاباردار بولىپ وتىرعانى انىق. شىدامىم دا, تاعاتىم دا تاۋسىلىپ, الدىندا ەركٸن جٷرەتٸنٸمدٸ پايدالانىپ, ورىندىعىنىڭ ارتىنان قىرىنداي باردىم دا: «بۇل نە سويقان? بەتٸن قايتارۋدىڭ جولى جوق پا? سۇرقى جامان مىنا حاباردىڭ. سٸز ونى بٸلٸپ وتىرسىز عوي. سٸز مەملەكەتتٸ باسقارىپ وتىرعاندا وسىنداي جاعداي قالاي ورىن الادى? توقتاۋ سالمايسىز با?» – دەدٸم ەكپٸندەتە قۇلاعىنا سىبىرلاپ. قابارىپ وتىرعان تٷرٸ ودان بەتەر قابارىپ, تۇتقىندالعاندار مەن قورشالعاندار تۋرالى ماعلۇماتتاردى ەستٸگەندە تٷتٸگٸپ كەتتٸ: «كەش قالدىق. كەشٸكتٸك. ەندٸ ول بەت قاراتپايدى, سٶز ٶتپەيدٸ. تاستٷيٸن بەكٸنٸپ الدى. شاراسىزبىن», – دەدٸ دە يىعىنا سالعان قولىمنىڭ سىرتىنان سيپادى.
قىرىنان الا كٶرٸنگەن جٷزٸنە قاراسام… ايالى جانارىن ىزالى سورا جيەكتەي سىزاتتاپ, ٸشتەگٸ ىزانىڭ ىستىعىمەن كٶز جاسى كەۋٸپ كەتكەندەي بوپ, كٶزٸنٸڭ قيىعى اقسورتاڭدانا قالىپتى. كٶز شاراسىندا قايراتتى ۇشقىن بار.
مەن ارقاسىنان باياۋ سيپادىم دا, سٷلەسوق كٷيدە بۇرىلىپ كەتتٸم. جىلدار سالىپ بارىپ پارلامەنت مٸنبەسٸنەن اششى پٸكٸرٸن ايتقاندا, سول كەشتەگٸ سوراسى جيەكتەي كەپكەن كٶز شاراسى ەسٸمە تٷستٸ.
ۇلتىنىڭ ٷش تالمالى تۇسىندا تامعان ٷش تامشى جاس. ۇلتى ٷكٸلەگەن ەبەكەڭنٸڭ, ەبٸشتٸڭ, ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ كٶزٸنەن تامعان جاس. كيەلٸ كٶز جاسى. ال ول بولسا, ٶمٸر بويى ۇلتىنىڭ كٶزٸندەگٸ جاستى جٸبەك كٶڭٸلٸمەن ٷرلەپ سٷرتسەم دەگەن اڭسارمەن ٶزٸ دە ٶمٸردەن ٶتتٸ.
«ٶلگەن كٸتاپتىڭ» قۇنى ەبەكەڭنٸڭ – ەبٸشتٸڭ بٸر كٷرسٸنٸسٸنٸڭ ساداعاسى, ال انا ەكٸ تامشىنىڭ جۇبانىشى قالاي قايتادى جەنە نەمەن ٶتەلەر ەكەن?!
تۇرسىن جۇرتباي,
"قازاق ەدەبيەتٸ" گازەتٸ
