قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ تٶرتٸنشٸ وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
مەملەكەت باسشىسى سٶيلەگەن سٶزٸندە ۇلتتىق كەڭەستٸڭ بيلٸك پەن قوعام اراسىندا سىندارلى ديالوگ ورناتا الاتىن تيٸمدٸ ينستيتۋتسيونالدى قۇرىلىمعا اينالعانىن جەنە ونىڭ مٷشەلەرٸ ەلٸمٸز ٷشٸن ماڭىزدى شەشٸمدەر ەزٸرلەپ, سولاردىڭ جٷزەگە اسۋىنا كٷش سالىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ كەڭەستە پاندەميياعا قاراماستان ەلٸمٸزدٸ دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ تۇراقتى تٷردە تالقىلاناتىنىن, بٸرنەشە ماڭىزدى باستاما جٷزەگە اسىرىلعانىن, سونداي-اق, قازٸرگٸ تاڭدا مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ تٷرلٸ سالالارىن رەفورمالاۋعا قاتىستى جاڭا ۇسىنىستار ەزٸرلەنٸپ جاتقانىن ايتتى.
– ازاماتتارىمىز جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ يگٸلٸگٸن كەلەشەكتە ەمەس, قازٸردەن باستاپ كٶرٸپ, سەزٸنۋٸ كەرەك. حالىقارالىق رەيتينگتەر ماڭىزدى بولعانىمەن, حالقىمىزدىڭ ەلەۋمەتتٸك حال-احۋالىنا ونىڭ ايتارلىقتاي ەسەرٸ جوق ەكەنٸن تٷسٸنگەن جٶن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶيلەگەن سٶزٸندە اۋىل ەكٸمدەرٸن سايلاۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى ەلٸمٸزدٸ ودان ەرٸ ساياسي جاڭعىرتۋدىڭ, پارلامەنتكە جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلەتتٸ ورگاندارعا ەيەلدەر مەن جاستاردى تارتۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋدٸڭ ماڭىزدى ەكەنٸنە توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى مەنشٸگٸندە مەملەكەتتٸڭ ٷلەسٸ بار كومپانييالاردا باسشىلىقتىڭ 30 پايىزى ەيەلدەر بولۋىن مٸندەتتەۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى ۇلتتىق كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ ۇسىنىسىنا نازار اۋداردى.
– بٸز بۇل باستامانى بٸرتٸندەپ جٷزەگە اسىرۋ جولدارىن قاراستىرۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. مۇنداي قادام ەيەلدەردٸڭ بيزنەس سالاسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت وتانداستارىمىزدىڭ ەڭبەك ميگراتسيياسىنا قاتىستى مەسەلەنٸ دە كٶتەردٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ازاماتتارىمىز تٸركەلۋ كەزٸندە, كٷندەلٸكتٸ تۇرمىستا جەنە باسقا دا مەسەلەلەر بويىنشا ەرتٷرلٸ قيىندىقتارعا جيٸ ۇشىرايدى.
– مۇنىڭ پايدالى قىرلارى دا بار. مىسالى, بۇل – بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا, جاڭا ٸسكە ماشىقتانۋعا, ٶز كەسٸبٸن باستاۋ ٷشٸن قاجەتتٸ قور جيناۋعا, جەر كٶرٸپ, ەل تانۋعا جاقسى مٷمكٸندٸك. سوندىقتان مەملەكەت ٶز ازاماتتارىنىڭ, سونىڭ ٸشٸندە, شەت ەلدەردە جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن ادامداردىڭ ەلەۋەتٸن پايدالانۋعا بار كٷشٸن سالادى. ٷكٸمەت وسى مەسەلەنٸڭ بەرٸن مۇقييات زەرتتەپ, ۇسىنىس ەنگٸزۋٸ كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ازاماتتارىمىزدى ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸگٸنەن سولتٷستٸگٸنە كٶشٸرۋگە قاتىستى احۋالدى جاقسارتۋدىڭ, كٶشٸپ كەلۋشٸلەرگە بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنٸن ايتتى. مىسال رەتٸندە, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىن اتاپ ٶتتٸ.
– مۇندا كٶشٸپ كەلۋشٸلەر ٷشٸن جاڭا تۇرعىن ٷيلەر سالىنۋدا, كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم دامىپ, ەرتٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك نىساندار بوي كٶتەرۋدە. ىنتالاندىراتىن قوسىمشا شارا رەتٸندە ولارعا بەرٸلەتٸن جەردەماقىنىڭ مٶلشەرٸن ەكٸ ەسە, ياعني, 35 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتەن 70-كە دەيٸن كٶبەيتكەن جٶن دەپ سانايمىن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ «سەرپٸن» جەنە «ديپلوممەن – اۋىلعا» جوبالارىن سارالاۋ قاجەتتٸگٸنە توقتالدى. بۇل باعدارلامالاردىڭ تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرىلۋى نەتيجەسٸندە سولتٷستٸك ٶڭٸر جاستار ٷشٸن مەيلٸنشە تارتىمدى ايماققا اينالادى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ مەسەلەلەرگە ارنايى توقتالدى. ول جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇيىمدىق قۇرىلىمىن ٶزگەرتۋ جۇمىستارى بويىنشا تاپسىرما بەرگەنٸن ايتتى.
– كٶپتەگەن جوعارى وقۋ ورنى كوممەرتسييالىق ەمەس اكتسيونەرلٸك قوعامعا اينالدى. بۇل ەل ٸشٸندە ەرتٷرلٸ ەڭگٸمە تۋعىزۋدا. سونداي-اق ٸرٸ مەملەكەتتٸك جوعارى وقۋ ورىندارى كەيٸن جەكەمەنشٸككە ساتىلۋى مٷمكٸن دەگەن دە كٷدٸك بار. وسىعان وراي ۇلتتىق جەنە مەملەكەتتٸك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ساتىلمايتىنىن مەلٸمدەيمٸن. بۇل مەسەلە ايرىقشا نازاردا, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت مەكتەپتەردەگٸ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, سونداي-اق, وقۋشىلاردى پاندەمييا كەزٸندە كومپيۋتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸنە توقتالىپ, مەكتەپتەردە ساپالى بٸلٸم بەرۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان بارلىق قاجەتتٸ شارالاردىڭ بٸرتٸندەپ قابىلدانىپ جاتقانىن ايتتى.
وسى رەتتە, قاسىم-جومارت توقاەۆ مەكتەپتە بٸلٸم بەرۋدٸڭ مازمۇنىنا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلدٸ.
– بەدەلدٸ حالىقارالىق زەرتتەۋ قورىتىندىلارى بٸزدٸڭ وقۋشىلاردىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا داعدىلارى جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە دامىماعانىن كٶرسەتٸپ وتىر. سوندىقتان وقۋ مەدەنيەتٸنە باۋلۋ, وقۋ ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ ەلٸمٸزدەگٸ ورتا بٸلٸم بەرۋ ٸسٸنٸڭ باسىم باعىتىنا اينالۋعا تيٸس. بالانىڭ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى, قورشاعان ورتانى كٸتاپ ارقىلى تانۋى مەكتەپ قابىرعاسىندا قالىپتاسۋ كەرەك. ال كٸتاپحانا وقۋشىنىڭ سول ىنتاسىن وياتىپ, ونى قىزىقتى كٸتاپ ەلەمٸنە جەتەلەۋٸ قاجەت, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق كٸتاپحانالار ٶزدەرٸنٸڭ اعارتۋشىلىق رٶلٸن جوعالتپاي, زاماناۋي تالاپتارعا ساي بولۋى تيٸس.
«تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەت - مەكتەپ كٸتاپحانالارىنىڭ كٸتاپ قورىن جاڭالاۋ جەنە تولىقتىرۋ. قازٸر بۇل كٸتاپحانالاردىڭ قورى ەسكٸرگەن ەرٸ جۇتاڭ. ەسٸرەسە, كٶركەم تۋىندىلار مەن تارتىمدى ەدەبيەتتەر تاپشى. قازاق تٸلٸندەگٸ تيٸستٸ ەدەبيەتتەر ٶتە از نەمەسە مٷلدەم جوق», - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, وقۋشىلاردىڭ ەلەم ەدەبيەتٸ كلاسسيكتەرٸنٸڭ شىعارمالارىنا قولى جەتە بەرمەيدٸ.
«سونىمەن قاتار, وقۋ مەدەنيەتٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸن كەشەندٸ تٷردە شەشۋ ٷشٸن تٸلدٸك پەندەر مەن ەدەبيەتتٸڭ وقۋ باعدارلامالارىن قايتا قاراۋ كەرەك. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنە وسى مەسەلەلەرمەن مۇقييات اينالىسۋدى جەنە ناقتى ۇسىنىستار ەنگٸزۋدٸ تاپسىرامىن», - دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸنە دە نازار اۋداردى. پرەزيدەنت 2022 جىلدان باستاپ ۇلتتىق مونيتورينگ جٷرگٸزۋ مەحانيزمٸن – بالالاردىڭ اماندىعى يندەكسٸن ەزٸرلەپ, ەنگٸزۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. يندەكستٸ ەنگٸزۋ ٶڭٸرلەر بويىنشا تٷرلٸ سالادا بالالاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق ساياساتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸن باقىلاپ وتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
پرەزيدەنت ەرەكشە مۇقتاج جانداردى قولداۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, مەملەكەت وسىنداي ادامدار ٷشٸن ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋگە, كەدەرگٸسٸز ورتا قالىپتاستىرۋعا, سونداي-اق, قولجەتٸمدٸ ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە جۇمىسپەن قامتۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋگە باسا مەن بەرٸپ وتىر. دەگەنمەن, اتالعان شارالار ەرەكشە مۇقتاجدىعى بار ادامداردىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن قامتاماسىز ەتۋگە ەلٸ دە جەتكٸلٸكسٸز.
مەملەكەت باسشىسى ادام ساۋداسىمەن كٷرەس مەسەلەسٸن كٶتەردٸ.
– ادام ساۋداسىنا بايلانىستى الدىن الۋ جۇمىستارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە وسى سالاعا قاتىستى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ جٶنٸندە ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت. ادام ساۋداسى مەن مەجبٷرلٸ ەڭبەككە دۋشار بولعان بارلىق ادامعا, سونىڭ ٸشٸندە, شەتەل ازاماتتارىنا كٶمەك كٶرسەتۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكولوگييالىق تۋريزمدٸ دامىتۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى دا ايتا كەلە, مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي پاركتەردٸ دامىتۋدىڭ جوسپارىن ٷنەمٸ جۇرتشىلىقتىڭ تالقىسىنا سالۋ ٷردٸسٸن ەنگٸزۋ مٸندەتتەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, الداعى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعى ساياسي جەنە ەكونوميكالىق رەفورمالار, تسيفرلاندىرۋ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋ, ەكولوگييانى قورعاۋ اياسىندا ٶتۋٸ كەرەك ەكەنٸن ايتتى. بۇل رەتتە, پرەزيدەنت تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعى – تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ مەنٸ مەن قۇندىلىعىن سەزٸنۋگە زور مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
***
انىقتاما ٷشٸن:
ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ قۇرىلعاننان بەرٸ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كەڭەس مٷشەلەرٸمەن 24 ( 2019 جىلى – 16, 2020 جىلى – 8) كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار ۇلتتىق كەڭەس اياسىندا جارييالانعان ساياسي رەفورمالار توپتاماسى تولىعىمەن جٷزەگە اسىرىلىپ, 7 زاڭ قابىلداندى. مينيسترلەرمەن ونلاين فورماتتا 8 كەزدەسۋ ٶتكٸزٸلدٸ. بۇل تەجٸريبە جالعاساتىن بولادى.
