قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتيننٸڭ شاقىرتۋىمەن جىل سايىن ٶتەتٸن «ۆالداي» حالىقارالىق پٸكٸرتالاس كلۋبىنىڭ XVI پلەنارلىق سەسسيياسىنا قاتىستى. ەلەمنٸڭ ونداعان ەلٸنەن كەلگەن بەدەلدٸ ساياساتكەرلەر مەن بەلگٸلٸ ساراپشىلاردىڭ, قوعام قايراتكەرلەرٸنٸڭ باسىن قوسقان بيىلعى فورۋم عالامدىق گەوساياساتتاعى شىعىستىڭ رٶلٸ تاقىرىبىنا ارنالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ الدىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە قازاقستان تاريحي جەنە گەوگرافييالىق ورنالاسۋ جاعىنان شىعىسپەن دە, باتىسپەن دە بايلانىس ورناتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
– قازاقستانعا كەلسەك, ٶزدەرٸڭٸز دە بٸلەسٸزدەر, ول شىن مەنٸندە جەنە گەوگرافييالىق تۇرعىدا دا ەۋرازييالىق ەل سانالادى. ەرينە, ەل اۋماعىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ ازييادا ورنالاسقان. دەگەنمەن, قازاقستان تەرريتوريياسىنىڭ 4 پايىزى ەۋروپالىق كونتينەنتتە جاتقانىن ۇمىتپاۋ كەرەك. ول دەگەنٸمٸز – 120 مىڭ شارشى كيلومەتر جەر
بٸز يسلامدىق, كونفۋتسياندىق جەنە شىعىسحريستياندىق ٶركەنيەتتەردٸڭ توعىسىندا ورنالاسقانبىز. ۇلى جٸبەك جولى, التىن وردا, ەۋرازييالىق ٶمٸر سالتى قازاقتاردىڭ مەدەني كودىنىڭ نەگٸزگٸ بٶلشەگٸن قۇرايدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, «ازييا عاسىرى» دەگەنٸمٸز, بۇل – حالىقتىڭ ٶسۋ قارقىنى, جالپى ٸشكٸ ٶنٸم, ساۋدا, ٶنەركەسٸپ جەنە جوعارى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸس.
– 2018 جىلى ەلەمنٸڭ ەڭ تابىستى 500 ٸرٸ كومپانيياسىنىڭ 210-ى ازييالىق بولعان. ازييا كومپانييالارى تسيفرلىق تەحنولوگييالار سالاسىندا ەلەمدەگٸ كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ سانالادى. بۇل قۇرلىقتاعى ەلدەر عالامدىق جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 50 پايىزىن قامتاماسىز ەتٸپ, حالىقارالىق ساۋدا مەن ينۆەستيتسييالاردى ىنتالاندىرۋدا, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
بايانداما بارىسىندا عالامدىق جەنە ايماقتىق دامۋدىڭ وڭ تەندەنتسييالارىمەن قاتار, سىن-قاتەرلەرٸ دە ايتىلدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ كورەي تٷبەگٸ, وڭتٷستٸك قىتاي تەڭٸزٸ, كاشمير, اۋعانستان, يەمەن, سيرييا, پالەستينا-يزرايل قاقتىعىس ايماعى, يران مەسەلەسٸ سەكٸلدٸ كٶپتەگەن ايماقتاعى قاقتىعىس وشاقتارى گەوساياساتتاعى «باياۋ جارىلاتىن ميناعا» اينالعانىن ايتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ايماقتاعى نەگٸزگٸ ەلدەردٸڭ اراسىنداعى بٸر-بٸرٸنە دەگەن سەنٸم تاپشىلىعى, «قىرعي-قاباق سوعىس» ەلەمەنتتەرٸنٸڭ قايتا باس كٶتەرۋٸ, قاقتىعىستار, سانكتسييالار مەن سەنٸمسٸزدٸكتەرگە جەتەلەيتٸنٸن اتادى.
– ازيياداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ بٶلشەكتەۋگە قاتىستى تيٸمدٸ فورمۋلالار ٸزدەۋ قاجەت. بٷگٸندە ەرتٷرلٸ ەكٸجاقتى اليانستار, ايماقتىق جەنە سۋبايماقتىق ينستيتۋتتار «ساياسات كٶرپەسٸن» ٶزدەرٸنە تارتۋدا. قىتاي حالقى ايتپاقشى, ازييادا «بٸر كٶرپەنٸڭ استىندا جاتىپ, ەرتٷرلٸ تٷس كٶرەدٸ», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان 2020-2022 جىلدارى ازيياداعى ٶزارا ىقپالداستىق جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسكە تٶراعالىق ەتۋ بارىسىندا ٶزگە دە كٶپجاقتى ينستيتۋتتارمەن بايلانىستى كٷشەيتۋدٸ جوسپارلاپ وتىرعانىن مەلٸم ەتتٸ.
قازاقستان باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ دە كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ قالا بەرمەك.
– عالامدىق جىلىنۋ مۇزداقتاردىڭ ەرۋٸن, شٶلەيتتەر مەن توپىراقتىڭ قۇنارسىزدانۋىن جىلدامداتىپ جٸبەرەدٸ. وسىعان بايلانىستى ازيياداعى قاقتىعىستار تازا اۋىز سۋ كٶزدەرٸن باقىلاۋعا قاراي ويىسۋى مٷمكٸن. ال بۇل – ورتالىق ازييا ايماعىنداعى تۇراقسىزدىق تۋدىرۋى ىقتيمال مەسەلەنٸڭ بٸرٸ ەكەنٸ بەلگٸلٸ, – دەپ مەلٸمدەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ٶزگە مەملەكەتتەرمەن جەنە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن جٷيەلٸ جەنە بٸرلەسكەن جۇمىس جٷرگٸزۋدٸ دۇرىس دەپ سانايتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان ەاەو اياسىندا كونسترۋكتيۆتٸ جۇمىستى جالعاستىرا بەرمەك.
– كونيۋنكتۋرانىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان قيىندىقتارعا قاراماستان, بٸزدٸڭ ۇجىمدىق بٸرلەستٸگٸمٸز بەدەلدٸ ەكونوميكالىق ۇيىمعا اينالىپ كەلەدٸ. بۇعان ۇيىمنىڭ ساۋدا ەرٸپتەستٸك جەلٸسٸنٸڭ سينگاپۋردان سەربيياعا دەيٸنگٸ كەڭٸستٸكتٸ قامتۋى ايقىن دەلەل, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ەلٸمٸزدٸڭ بٸتٸمگەرشٸلٸك مەسەلەسٸندەگٸ ۇستانىمىن ايتا كەلە, پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ ايماقتىق قاقتىعىستاردى رەتتەۋدە ەدٸل اراعايىندىقتى جاقتايتىنىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى تاياۋ شىعىس ٷشٸن, ونىڭ ٸشٸندە, سيرييا بويىنشا استانا پروتسەسٸندە ٶمٸرشەڭ شەشٸمدەر ٸزدەستٸرۋگە دايىن ەرٸ قولداۋعا ەزٸر ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ. قازاقستان سوڭعى ايلاردا شيەلەنٸسٸپ كەتكەن اۋعانستانداعى جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستايدى جەنە كٶمەكتەسۋدٸ جالعاستىرا بەرەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ەرقاشان قارۋسىزدانۋ مەن سىندارلى ديپلوماتييانى جاقتايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
– قاۋٸپسٸزدٸك پروبلەمالارىن شەشۋدە ۇجىمدىق كٶزقاراستاردى ساراپقا سالاتىن الاڭ ەكەنٸن دەلەلدەگەن ازيياداعى ٶزارا ىقپالداستىق جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەس زور رٶل اتقارۋى مٷمكٸن. وسى فورۋمدى تولىققاندى ۇيىمعا اينالدىرۋ مەسەلەسٸن تالقىلايتىن ۋاقىت كەلدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
باياندامادا قازاقستان قازٸرگٸ زاماننىڭ سىن-قاتەرلەرٸنە تٶتەپ بەرۋ قىزمەتٸن جالعاستىرا بەرەتٸنٸ ايتىلدى.
– قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ سان قىرلى قاتەرلەرٸن كەشەندٸ تٷردە شەشپەي, ازييانىڭ ەكونوميكالىق عاجايىبىن جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸن ەمەس. ۇجىمداسىپ ەرەكەت ەتپەسەك «ازييانىڭ دامۋ عاسىرىنىڭ» ورنىنا بٷكٸل عالامعا كەسٸرٸ تيەتٸن كٶمەسكٸلەنگەن «ازييانىڭ كٷڭگٸرت كٷندەرٸنە» تاپ بولۋىمىز مٷمكٸن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ باتىستىڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىنسىز شىعىستا تيٸمدٸ قاۋٸپسٸزدٸك ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرۋ مٷمكٸن ەمەس دەپ سانايدى. وسى ورايدا, ول قازاقستاننىڭ اٶسشك مەن ەقىۇ ۇيىمدارىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن بٸرٸكتٸرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ەسكە سالدى.
– بٸزدٸڭ ايماقتاعى ورتاق جۇمىسىمىزدىڭ نەگٸزگٸ باعىتى تەرروريزم جەنە ەكسترەميزممەن, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن, زاڭسىز ميگراتسييامەن, ەسٸرتكٸ تاسىمالىمەن كٷرەس بولۋى ىقتيمال. ال ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ ٷزدٸك ٷلگٸلەرٸن ەنگٸزۋ, يننوۆاتسييالىق مٷمكٸندٸكتەردٸ جەتٸلدٸرۋ, سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ ەرٸ تەڭدەي پايدالانۋ – بٸزدٸڭ جاسامپازدىق جولىنداعى دامۋىمىزدىڭ باستى باعدارى بولۋى تيٸس,– دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پلەنارلىق سەسسييا بارىسىندا رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين, يوردانييا كورولٸ ٸٸ ابداللا, ەزٸربايجان پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆ, فيليپپين پرەزيدەنتٸ رودريگو دۋتەرتە سٶز سٶيلەدٸ.
