قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى - قالىپتاسقان مەملەكەتتٸڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا: «تٸلگە دەگەن كٶزقاراس, شىنداپ كەلگەندە ەلگە دەگەن كٶزقاراس ەكەنٸ داۋسىز. سوندىقتان, وعان بەي-جاي قارامايمىز. قازاق تٸلٸ جاپپاي قولدانىس تٸلٸنە اينالىپ, شىن مەنٸندە مەملەكەتتٸك تٸل مەرتەبەسٸنە كٶتەرٸلگەندە, ەلٸمٸزدٸ قازاق مەملەكەتٸ دەپ اتايتىن بولامىز» - دەگەن بولاتىن. مەملەكەتتٸك تٸل تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ جىرىن جىرلاپ, بۇعاناسىن قاتايتتى. «ۇلتتىڭ ساقتالۋىنا دا, جوعالۋىنا دا سەبەپ بولاتىن نەرسەنٸڭ ەڭ قۋاتتىسى - تٸل» دەگەن احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ قاسيەتتٸ قاعيداسىنا سٷيەنسەك, اتا زاڭ اياسىندا باق-بەرەكەمٸزدٸڭ ساقتالىپ وتىرعانى تٸل ساياساتىن دۇرىس جٷرگٸزۋدٸڭ جەمٸسٸ ەكەنٸ انىق.
تٸل مەڭگەرۋدە اتا-انانىڭ رٶلٸ ەرەكشە, ەر وتباسى بالاعا قازاق تٸلٸن ٷيرەتۋدٸ قولعا السا قۇبا-قۇپ. شىنىندا قازاق پەن قازاقتىڭ, ەكە مەن بالانىڭ, ەرٸپتەستەردٸڭ جۇمىستا قازاق تٸلٸندە سٶيلەسپەۋٸ كٶڭٸلگە قونىمسىز-اق جايت. بٸراق قازاق تٸلٸ - تەك قازاق حالقىنىڭ تٸلٸ ەمەس, مەملەكەتتٸك تٸل - ورتاق تٸلٸمٸز. قازاقستاندا تۇراتىن, ونى وتانىم دەپ قابىلدايتىن, ٶزٸن قازاقستاننىڭ پاتريوتى دەپ ەسەپتەيتٸن ازاماتتاردىڭ تٸلٸ. ەلباسىمىز ايتقانداي, «قازاقستاننىڭ بولاشاعى - قازاق تٸلٸندە».
جاس ۇرپاقتى تەربيەلەۋ, ولارعا عىلىم مەن بٸلٸمدٸ ٷيرەتۋ تٸل ارقىلى جٷزەگە اسادى. مەملەكەتتٸك تٸلدٸ وقىتا وتىرىپ, جاستاردىڭ بويىنا ەلدٸك سانا سٸڭٸرٸلٸپ, مەملەكەتتٸك رەمٸز, ۇلتتىق دٸل, ۇلتتىق بولمىس تۋرالى اقپاراتتار تولىق بەرٸلەدٸ. بٸزدٸڭ قازاق حالقىنىڭ تٸلٸ ٶتە باي, ايتىلۋعا ورامدى, كٶركەم تٸل. تٸل - ادامنىڭ بارلىق سانالى ٶمٸرٸنٸڭ قۇرالى: ٶنەر-بٸلٸمدٸ, مەدەنيەتتٸ, قوعامنىڭ بەلسەندٸ ازاماتى بولۋدى ول تٸل ارقىلى ٷيرەنەدٸ. تٸل, ونىڭ ٸشٸندە قازاق تٸلٸ ەلٸمٸزدەگٸ حالىقتاردىڭ بارلىق ٸس-ەرەكەتٸنٸڭ, قارىم-قاتىناسىنىڭ قۇرالى بولۋى تيٸس, ونىڭ مەدەنيەتٸن جوعارى ساتىعا كٶتەرۋ - ەربٸرٸمٸزدٸڭ بورىشىمىز.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ قوعام ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق سالاسىنا تەرەڭدەتە ەنگٸزۋ مەسەلەسٸ ٷلكەن ماڭىز الىپ وتىر. سوڭعى كەزدە مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتۋگە, ونىڭ ٶركەن جايىپ دامۋىنا ىقپال ەتەتٸن باستى-باستى قادامدار جاسالۋدا. «تٸل تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانعانى, ونىڭ باپتارىنىڭ جٷزەگە اسىرىلۋىنىڭ باعدارلامالارىنىڭ جاساقتالعانى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تٸل ساياساتىندا دۇرىس باعىت ۇستاپ, قولداۋ تانىتىپ وتىرعانى كٶپكە مەلٸم. اتالعان ەرەكەتتەردٸڭ باستاۋى مەكتەپتەردە قازاق تٸلٸن وقىتۋدى دۇرىس جولعا قويۋ بولىپ تابىلاتىنى سٶزسٸز.
قازاق حالقىنىڭ قاھارمان ۇلى باۋىرجان مومىشۇلى ٶز زامانىندا: “تٸل بايلىعى - ەلدٸڭ ەلدٸگٸن, جۇرتشىلىعىن, عىلىمي ەدەبيەتٸن, ٶنەركەسٸبٸن, مەدەنيەتٸن, قوعامدىق قۇرىلىسىن, سالت-ساناسىنىڭ, جاۋىنگەرلٸك دەستٷرٸنٸڭ, مۇراسىنىڭ قاي دەرەجەدە ەكەنٸن كٶرسەتەتٸن سٶزسٸز دەلەلٸ, مٶلشەرٸ” - دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي انىق تا ايقىن كٶرسەتٸپ بەرگەن بولاتىن. بۇرىنعى دانالاردان قالعان «قانشا تٸلدٸ بٸلسەڭ, سونشا مەدەنيەتتٸسٸڭ, سونشا بايسىڭ» دەگەن سٶز بار. ەرينە, قۇپتارلىق وي, بٸراق, ٶزگە تٸلدٸ بٸلەمٸن دەپ جٷرگەندە ٶز تٸلٸمٸزدەن ايرىلىپ قالمايىق!
قازاقستاننىڭ كٶپۇلتتى بولۋى - ەشكٸمنٸڭ قولدان جاساعان ەرەكەتٸنٸڭ نەتيجەسٸ ەمەس, تاريحي دامۋ جولىمەن قالىپتاستى. جەنە بۇل بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ كەمشٸلٸگٸ ەمەس, باسقالاردان ارتىقشىلىعى. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ نەگٸزگٸ تٸرەگٸ - ۇلتتىڭ تٸلٸ, دٸنٸ, دٸلٸ. تەڭٸردٸڭ ادام بالاسىنا جاساعان سىيى دا - تٸل. ول - قاسيەتتٸ دە قاستەرلٸ. ونىڭ بويىندا ٶزەكتٸ جاندى ٶزٸنە تارتىپ تۇراتىن كەرەمەت كٷش بار. تٸلدە بٷكٸل تٸرشٸلٸك تۇرعانداي. تٸل - ۇلتتىڭ اسا يگٸلٸكتٸ ەرٸ ونىڭ ٶزٸنە تەن اجىراعىسىز بەلگٸسٸ. تٸلدٸڭ تاعدىرى - بارشامىزدىڭ قولىمىزدا. تٸلدٸ وقىپ-ٷيرەنۋدٸ بارىنشا جوعارى دەڭگەيگە كٶتەرۋ قاجەت. ەلباسى ن.ە.نازارباەۆتىڭ تٸل تۋرالى تالاپ-مٸندەتتەرٸندە «قازاق قازاقپەن قازاقشا سٶيلەسسٸن» دەگەن. بۇل ەر قازاقستاندىقتىڭ قاستەرلٸ پارىزى. قازاق تٸلٸنٸڭ ٶز مەرتەبەسٸنە ساي تولىققاندى قوعامدىق قىزمەت اتقارۋى اسا قاناعاتتانارلىقسىز ەكەنٸن, جان-تەنٸمٸزبەن تٷسٸنە وتىرىپ, بٷگٸندە «تٸل تۋرالى» زاڭنىڭ جٷزەگە اسۋ بارىسىن تالقىلاۋدا باستى نازاردى مەملەكەتتٸك تٸل تاعدىرىنا اۋدارارىمىز انىق. ٶيتكەنٸ قازاق تٸلٸ ەلەمدٸك مەدەنيەتتٸڭ بٶلٸنبەس بٶلشەگٸ رەتٸندە تەك قازاق توپىراعىندا عانا مەملەكەتتٸك مەرتەبەنٸ تالاپ ەتە الادى.
تٸلدٸ دامىتۋ - ەلدٸڭ مەملەكەتتٸك ساياساتىنىڭ اسا ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. جالپى مەملەكەتتٸك تٸل ساياساتىن تولىققاندى جٷزەگە اسىرۋ بۇل بۇقارالىق ٸسكە اينالعاندا عانا كٶزدەگەن ماقساتىنا جەتە الادى. تٸلٸمٸز قۇرىپ كەتتٸ, قۇردىمعا باتىپ جاتىر دەپ وتىرا بەرمەي, ونىڭ ماڭىزى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸن جان-جاقتى اشىپ, جۇرتتىڭ وعان دەگەن سەنٸمٸن نىعايتۋعا كٷش سالعانىمىز دۇرىس. ەڭ باستىسى, قازٸر قازاقستاندىقتار مەملەكەتتٸك تٸلدٸ قولداۋ جەنە دامىتۋعا ىقىلاس تانىتىپ وتىر. بٷگٸنگٸ كٷنٸ تٸلدەردٸ دامىتۋ جان-جاقتى قاراستىرىلۋدا. تٸل تاعدىرىنا دەگەن جەكە ادام رەتٸندە جاناشىرلىعىمىز بەن قامقورلىعىمىز ارتۋدا. قازٸرگٸ تاڭدا كٶپتەگەن وتباسىلار بالالارىن قازاق تٸلٸندە وقىتاتىن مەكتەپتەرگە انا تٸلٸن جەتٸك مەڭگەرۋ ٷشٸن بەرٸپ جاتقاندارى قۋانتارلىق جاعداي. ەربٸر وتباسىندا, وسىنداي تٸلگە دەگەن جاناشىرلىق بولسا, «تامشىدان تاما-تاما دارييا بولار» دەگەندەي, تٸلٸمٸزدٸڭ ٶولدانىلىم اياسى كەڭەيٸپ, مەرتەبەسٸ ارتارىنا سەنٸمدەمٸن. تٸلسٸز حالىقتىڭ, ەلدٸڭ ٶمٸر سٷرۋٸ مٷمكٸن ەمەس. ەلەم تانىعان ەل بولۋ ٷشٸن تٸلٸمٸزدٸڭ جۇلدىزىن بيٸكتەتۋٸمٸز كەرەك.
گ.قويباعاروۆا
