Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategiiasy - qalyptasqan memlekettiń jańa saiasi baǵyty» atty Joldaýynda: «Tilge degen kózqaras, shyndap kelgende elge degen kózqaras ekeni daýsyz. Sondyqtan, oǵan bei-jai qaramaimyz. Qazaq tili jappai qoldanys tiline ainalyp, shyn máninde memlekettik til mártebesine kóterilgende, elimizdi Qazaq memleketi dep ataityn bolamyz» - degen bolatyn. Memlekettik til táýelsizdigimizdiń jyryn jyrlap, buǵanasyn qataitty. «Ulttyń saqtalýyna da, joǵalýyna da sebep bolatyn nárseniń eń qýattysy - til» degen Ahmet Baitursynovtyń qasietti qaǵidasyna súiensek, Ata Zań aiasynda baq-berekemizdiń saqtalyp otyrǵany til saiasatyn durys júrgizýdiń jemisi ekeni anyq.
Til meńgerýde ata-ananyń róli erekshe, ár otbasy balaǵa qazaq tilin úiretýdi qolǵa alsa quba-qup. Shynynda qazaq pen qazaqtyń, áke men balanyń, áriptesterdiń jumysta qazaq tilinde sóilespeýi kóńilge qonymsyz-aq jait. Biraq qazaq tili - tek qazaq halqynyń tili emes, memlekettik til - ortaq tilimiz. Qazaqstanda turatyn, ony Otanym dep qabyldaityn, ózin Qazaqstannyń patrioty dep esepteitin azamattardyń tili. Elbasymyz aitqandai, «Qazaqstannyń bolashaǵy - qazaq tilinde».
Jas urpaqty tárbieleý, olarǵa ǵylym men bilimdi úiretý til arqyly júzege asady. Memlekettik tildi oqyta otyryp, jastardyń boiyna eldik sana sińirilip, memlekettik rámiz, ulttyq dil, ulttyq bolmys týraly aqparattar tolyq beriledi. Bizdiń qazaq halqynyń tili óte bai, aitylýǵa oramdy, kórkem til. Til - adamnyń barlyq sanaly ómiriniń quraly: óner-bilimdi, mádenietti, qoǵamnyń belsendi azamaty bolýdy ol til arqyly úirenedi. Til, onyń ishinde qazaq tili elimizdegi halyqtardyń barlyq is-áreketiniń, qarym-qatynasynyń quraly bolýy tiis, onyń mádenietin joǵary satyǵa kóterý - árbirimizdiń boryshymyz.
Búgingi kúni memlekettik tildi qoǵam ómiriniń barlyq salasyna tereńdete engizý máselesi úlken mańyz alyp otyr. Sońǵy kezde memlekettik tildiń órisin keńeitýge, onyń órken jaiyp damýyna yqpal etetin basty-basty qadamdar jasalýda. «Til týraly» Zańnyń qabyldanǵany, onyń baptarynyń júzege asyrylýynyń baǵdarlamalarynyń jasaqtalǵany, memleket basshysynyń til saiasatynda durys baǵyt ustap, qoldaý tanytyp otyrǵany kópke málim. Atalǵan áreketterdiń bastaýy mektepterde qazaq tilin oqytýdy durys jolǵa qoiý bolyp tabylatyny sózsiz.
Qazaq halqynyń qaharman uly Baýyrjan Momyshuly óz zamanynda: “Til bailyǵy - eldiń eldigin, jurtshylyǵyn, ǵylymi ádebietin, ónerkásibin, mádenietin, qoǵamdyq qurylysyn, salt-sanasynyń, jaýyngerlik dástúriniń, murasynyń qai dárejede ekenin kórsetetin sózsiz dáleli, mólsheri” - dep taiǵa tańba basqandai anyq ta aiqyn kórsetip bergen bolatyn. Burynǵy danalardan qalǵan «Qansha tildi bilseń, sonsha mádeniettisiń, sonsha baisyń» degen sóz bar. Árine, quptarlyq oi, biraq, ózge tildi bilemin dep júrgende óz tilimizden airylyp qalmaiyq!
Qazaqstannyń kópultty bolýy - eshkimniń qoldan jasaǵan áreketiniń nátijesi emes, tarihi damý jolymen qalyptasty. Jáne bul bizdiń elimizdiń kemshiligi emes, basqalardan artyqshylyǵy. Táýelsizdiktiń negizgi tiregi - ulttyń tili, dini, dili. Táńirdiń adam balasyna jasaǵan syiy da - til. Ol - qasietti de qasterli. Onyń boiynda ózekti jandy ózine tartyp turatyn keremet kúsh bar. Tilde búkil tirshilik turǵandai. Til - ulttyń asa igilikti ári onyń ózine tán ajyraǵysyz belgisi. Tildiń taǵdyry - barshamyzdyń qolymyzda. Tildi oqyp-úirenýdi barynsha joǵary deńgeige kóterý qajet. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń til týraly talap-mindetterinde «Qazaq qazaqpen qazaqsha sóilessin» degen. Bul ár qazaqstandyqtyń qasterli paryzy. Qazaq tiliniń óz mártebesine sai tolyqqandy qoǵamdyq qyzmet atqarýy asa qanaǵattanarlyqsyz ekenin, jan-tánimizben túsine otyryp, búginde «Til týraly» Zańnyń júzege asý barysyn talqylaýda basty nazardy memlekettik til taǵdyryna aýdararymyz anyq. Óitkeni qazaq tili álemdik mádeniettiń bólinbes bólshegi retinde tek qazaq topyraǵynda ǵana memlekettik mártebeni talap ete alady.
Tildi damytý - eldiń memlekettik saiasatynyń asa mańyzdy baǵyttarynyń biri. Jalpy memlekettik til saiasatyn tolyqqandy júzege asyrý bul buqaralyq iske ainalǵanda ǵana kózdegen maqsatyna jete alady. Tilimiz quryp ketti, qurdymǵa batyp jatyr dep otyra bermei, onyń mańyzy men múmkindikterin jan-jaqty ashyp, jurttyń oǵan degen senimin nyǵaitýǵa kúsh salǵanymyz durys. Eń bastysy, qazir qazaqstandyqtar memlekettik tildi qoldaý jáne damytýǵa yqylas tanytyp otyr. Búgingi kúni tilderdi damytý jan-jaqty qarastyrylýda. Til taǵdyryna degen jeke adam retinde janashyrlyǵymyz ben qamqorlyǵymyz artýda. Qazirgi tańda kóptegen otbasylar balalaryn qazaq tilinde oqytatyn mektepterge ana tilin jetik meńgerý úshin berip jatqandary qýantarlyq jaǵdai. Árbir otbasynda, osyndai tilge degen janashyrlyq bolsa, «Tamshydan tama-tama dariia bolar» degendei, tilimizdiń óoldanylym aiasy keńeiip, mártebesi artaryna senimdemin. Tilsiz halyqtyń, eldiń ómir súrýi múmkin emes. Álem tanyǵan el bolý úshin tilimizdiń juldyzyn biiktetýimiz kerek.
G.Qoibaǵarova
