تەرروريستٸك وقيعالارداعى قاتە تەرميندەر

حالىقارالىق ەكسترەميستٸك جەنە تەرروريستٸك ۇيىمداردىڭ ەرەكەتٸ بٷگٸنگٸ تاڭدا  مەملەكەت پەن قوعامعا عانا تالاپ قويۋمەن شەكتەلمەي, قوعامدىق پٸكٸردە قورقىتۋ, ٷرەي مەن سەنٸمسٸزدٸك ۇيالاتۋدى كٶزدەيدٸ. كەيدە بۇقارالاىق اقپارات قۇرالدارىنا تاراعان اقپاراتتار مەن وسى باعىتتاعى ماتەريالداردا ٶرەسكەل قاتەلٸكتەر مەن قاراما-قايشى تەرميندەر قولدانىلىپ جاتادى. وسىنىڭ سالدارىنان, ەسٸرەسە, رەيتينگ ماڭىزدى بوپ تۇرعان اقپاراتتىق زاماندا كەي باق ەكسترەميستٸك يدەيالاردىڭ تاراتۋشىلارىنا اينالىپ, ٶز جارييالانىمدارىنىڭ ەسەرٸنەن ورىن الاتىن سالدارى مەن جالپى اۋديتوريياعا قاۋٸپتٸلٸگٸن ەسكەرمەي جاتادى.

كٶپ جاعدايدا تەرروريستٸك سيپاتى بار وقيعالاردى بايانداۋ كەزٸندە جالپىعا ورتاق نەمەسە كەڭ تارالعان تەرميندەر مەن تٷسٸنٸكتەردٸ پايدالانىلادى. بٸراق كٶپتەگەن تەرميندەر مەن ۇعىمدار مازمۇنى جاعىنان مەنٸ مەن مازمۇنىنا سەيكەس كەلە بەرمەيدٸ. وسىعان وراي بۇعان ۇقساس ماتەريالدار جارييالانعان كەزدە قوعامدا بۇرىس پٸكٸرلەر مەن تٷسٸنٸكتەر تارالادى. اقپاراتتاردى بەرۋدە تەرروريستەردٸڭ قوعامدىق سانادا ورنىقتىرۋعا ۇمتىلىپ وتىرعان تەرميندەردٸ پايدالانا وتىرىپ تەررورلىق ەرەكەتتٸڭ ناسيحاتتاۋشىلارى مەن يدەولوگتارىنىڭ جەتەگٸندە كەتۋگە بولمايدى.

اتاپ ايتار بولساق, تابيعاتى بٶلەك مٷلدەم ەكٸ قۇبىلىستى, يسلام مەن ەكسترەميزمدٸ نەمەسە يسلام مەن تەرروريزمدٸ ۇقساتۋ كەڭ تارالعان ەدٸستەمەلٸك قاتەلٸكتٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. «يسلام ەكسترەميزمٸ» دەگەن تٷسٸنٸك قاتە. مۇندايدا دٸن ناقتى ساياسي ماقساتتاردى جاسىرۋ ٷشٸن قولدانىلادى. اقپاراتتىق مەلٸمدەمە جاساعان كەزدە «يسلاميست», «راديكالدى يسلاميست» سٶزدەرٸنەن باس تارتىپ, ولاردى «تەرروريست», «ەكسترەميست» تەرميندەرٸمەن اۋىستىرۋ كەرەك. «Useful english dictionary» نەمەسە پرينستون ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ سٶزدٸكتەرٸندە يسلاميست دەپ يسلام عىلىمىن تانىعان عۇلامانى نەمەسە دٸندار مۇسىلماندى ايتادى. ياعني ماعىنالىق تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, يسلاميست – يسلام جايىندا كٶپ بٸلەتٸن جەنە دٸن قاعيدالارىن بەرٸك ۇستانعان ادام. امەريكانىڭ ۇلتتىق تەرروريزمگە قارسى ورتالىق ديپلوماتتارىنىڭ قۇجاتتارىندا «ەل-قايداعا» قاتىسى بار توپتارعا «يسلامي» نەمەسە «مۇسىلماندىق» تەرميندەرٸن قولدانۋعا تىيىم سالىنعان: بۇلار يسلامي جەنە مۇسىلماندىق ەمەس, قىلمىستىق توپتار. تەرروريستەردٸ جيھادشىلار, شاھيدتەر نەمەسە مودجاحەدتەر دەۋدٸڭ ورنىنا, ٶز اتىمەن «تەرروريستەر» دەپ اتاعان جٶن.

قاراپايىم مىسال: جەكەلەگەن قازاقستاندىقتاردىڭ سيريياعا بارۋىن ناسيحاتتايتىن بەينەروليكتٸ كٶرەرمەنگە ينتەرنەت ارقىلى ەمەس, رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردان كٶرسەتۋ ەڭ سەتسٸز قادام بولدى.

اتاپ ايتقاندا, تەرروريزمدٸ بەلگٸلٸ بٸر دٸنمەن, نەسٸلمەن جەنە ۇلتپەن بايلانىستىرۋعا, تەرروريستەردٸڭ ىم-جىمىن بٸلدٸرەتٸن كٶزقاراستارى مەن ٸس-ەرەكەتتەرٸن  كٶرسەتۋگە بولمايدى. تەرروريستەرگە قاتىستى «كٶتەرٸلٸسشٸ», «دٸن ٷشٸن كٷرەسۋشٸ», «يسلاميست», «وپپوزيتسييا ٶكٸلٸ», «جيھادشى», «شاھيد», «يسلام راديكالدارى», «يسلام تەرروريستەرٸ» دەگەن انىقتامالاردى دا قولدانباعان دۇرىس.

سونداي-اق, ٶز پوزيتسيياسىن بٸلدٸرۋ ٷشٸن باق مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانۋ كٶپ جاعدايدا تەرروريستەردٸڭ كٶزدەگەن باستى ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ بولاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, مىناداي قاتەلٸكتەرگە جول بەرٸلمەۋٸ كەرەك:

–       كەسٸبي كەڭەس الماي تۇرىپ تەرروريستەردٸڭ تالاپتارىن تالداماۋ, پٸكٸر جازباۋ;

–       ارنايى قىزمەتتەن قۇپييا اقپارات الۋعا ەرەكەت جاساماۋ;

–       تەكسەرٸلمەگەن جەنە قۇزىرەتتٸ ورگاندارمەن كەلٸسٸلمەگەن اقپارات

كٶزدەرٸن پايدالانباۋ;

–       قۇربان بولعان ادامدار تۋرالى جەكە اقپاراتتى;

–       اياقتالماعان تەرگەۋگە قاتىستى زاتتاي دەيەكتەر مەن وقيعا

ورىندارىنىڭ فوتوسۋرەتتەرٸن تاراتۋعا, قوعامدى اقپاراتتاندىرۋ كەزٸندە قورقىنىش كٷيٸن قوزدىرۋعا بولمايتىنىن ەسكەرۋ, وسى ورايدا بايانداۋ مازمۇنىمەن بايانداۋ سارىنى مەن فورماسىن قاتاڭ تەكسەرۋ;

–       باق مەلٸمەتتەرٸنٸڭ جالپى اۋديتوريياعا, ونىڭ ٸشٸندە قيىن جاعدايدى قاساقانا ۇيىمداستىراتىن ادامدارعا دا قول جەتٸمدٸ ەكەنٸن ەستەن شىعارماۋ;

–       اقپاراتتىق جاڭالىقتار مازمۇنىندا تەرروريستەر مەن ەكسترەميستەر

پوزيتسييالارىن كٷشەيتۋگە سەبەپ بولاتىن مەلٸمەتتەر بولماۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸنۋ قاجەت. 

مٸنە, وسى جاعدايلاردى ەسكەرگەندە بٸز دۇرىس يدەولوگييامەن جۇمىس ٸستەيمٸز.  مەملەكەتتٸڭ دٸني قىسىمدى بولدىرماۋىنىڭ ٶزٸ ونىڭ دەموكراتييالىق جەنە زايىرلىلىق ۇستانىمىنىڭ باستى قىزمەتٸ. مۇنى زاڭىمىزداعى «ار وجدان بوستاندىعى», «دٸني سەنٸم ەركٸندٸگٸ» رەتٸندە تٷسٸنەمٸز. قازٸردٸڭ ٶزٸندە قوعامدا «سەن مەن سيياقتى سەنۋٸڭ كەرەك, مىناۋىڭ شيرك, مىناۋىڭ بيدعات, نەتيجەدە سەن كافيرسٸڭ» دەگەن سيياقتى پسيحولوگييالىق, دٸني, تانىمدىق قىسىمدار كٶرٸنٸس بەرۋدە. وسىنداي قۇقىقتىق-پسيحولوگييالىق قىسىم كٶرسەتۋشٸلٸكتٸ زايىرلىلىق ۇستانىمىنا نەگٸزدەلگەن مەملەكەت قانا توقتاتادى. ال مەملەكەتتٸڭ دەموكراتييالىق, ليبەراليستٸك, زايىرلىلىق سيپاتى ەشقانداي سەنٸممەن, دٸني قاعيدامەن, دٸنمەن قايشى كەلمەيدٸ.

جوعارىدا دا ايتتىق, زايىرلىلىق – سەنٸمگە, دٸنگە, يدەولوگييالارعا قاتىسى جوق ۇستانىم. سوندىقتان قازاقستان – زايىرلى ەل, قۇرۋشىسى – قازاق مەدەنيەتٸ, ول مەدەنيەتتە يسلام – باستى انىقتاۋشى دٸن.

لەززات قوجامۇرات