عىلىم-بٸلٸم دامىعان قازٸرگٸ كەزدە دە ادامنىڭ شىققان تەگٸ ونىڭ بولمىسىنان حابار بەرەدٸ, ٶمٸرٸنە ەسەر ەتەدٸ دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەن ماماندار بار. ول مامانداردى – رودولوگتار, ياعني تەكتانۋشىلار دەيدٸ.
ٶز زامانىندا بۇقار جىراۋ «جاقسىدان – جامان تۋسا دا, جاماننان – جاقسى تۋسا دا, تارتپاي قويماس نەگٸزگە» دەگەن ەكەن. ەلٸ كٷنگە دەيٸن تۇرمىستىق تانىم-تٷسٸنٸكتە تەكتٸ جەرمەن قۇدالاسۋ, شىققان جەرٸنە قاراي سىيلاسۋ جەنە تەگٸنە قاراپ كٸسٸ تانۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە.
اتا-باباڭنىڭ قانداي بولعانى سەنٸڭ ٶمٸرٸڭە, بولمىسىڭا قالاي ەسەر ەتەدٸ? قازاقتاردىڭ شەجٸرەسٸن بٸلۋگە قۇمار بولۋىنىڭ دا بٸر مەنٸ بار شىعار دەپ, تەكتانۋشى مامان ۆيكتورييا شەگٸرباەۆامەن وسى تاقىرىپتى كەڭٸرەك قاۋزاۋعا تىرىستىق.
- ۆيكتورييا, جالپى, تەكتانۋ دەگەن عىلىمي نەگٸزٸ بار, جانجاقتى زەرتتەلگەن سالا ما?
- يە. تەكتانۋ (رودولوگييا) عىلىمىنىڭ نەگٸزٸن ٶتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا ۆ.ۆ. دوكۋچاەۆ پەن ل.ن. دوكۋچاەۆا دەگەن عالىمدار قالاعان. بۇل عىلىم پسيحولوگييا مەن پسيحوگەنەتيكا, انتروپولوگييا جەنە فيزيكا, ماتەماتيكا, گەنەتيكا, فيلوسوفييا, ەلەۋمەتتانۋ مەن ەتنوگرافييا, مەدەنيەتتانۋ, گەنەالوگييا سيياقتى ەر تٷرلٸ عىلىمداردىڭ جەتٸستٸكتەرٸن بٸرٸكتٸرەتٸن سالاارالىق عىلىم بولىپ ەسەپتەلەدٸ. تەكتانۋدىڭ تەورييالىق نەگٸزدەمەسٸ جەنە پراكتيكالىق قولدانىلۋى اتالعان اۆتورلاردىڭ «تەكتانۋ نەگٸزدەرٸ» اتتى كٸتابىندا بەرٸلگەن. تەكتانۋ عىلىمىنىڭ نەگٸزٸندە دوكۋچاەۆتار رودولوگييا-تەكتانۋدان كەڭەس بەرۋ ەدٸسٸن جاساپ شىعاردى. وسى ەدٸس تەكتانۋشىلاردىڭ, ياعني مەنٸڭ دە, نەگٸزگٸ جۇمىس ٸستەۋ ەدٸسٸم. بۇل ەدٸس «جالپىرەسەيلٸك كەسٸبي پسيحوتەراپييا ليگاسىنىڭ» (وپپل) پسيحوتەراپييا جەنە كەڭەس بەرۋ ەدٸستەرٸندە رەسمي مويىندالىپ, تٸزٸمٸنە ەنگٸلگەن جەنە رەسمي سايتىندا بۇل تٸزٸم بار.
بۇل عىلىم قازاقستانعا كەلگەندە «تەكتانۋ» دەگەن تەرمين قولدانىستا بولماعان ەدٸ. «رودولوگييا» تەرمينٸن قازاقشاعا «تەكتانۋ» دەپ اۋدارعان ەلييا نۇرپاقىزى ساعىمباەۆا. سونىمەن قاتار, بۇل باعىت قازاقستاندا دامي باستاعالى, جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ مەنتاليتەتٸن, مەدەنيەتٸن, سالت-دەستٷرٸن مٸندەتتٸ تٷردە ەسكەرۋ قاجەت دەگەن تۇجىرىم جاسالدى. ەلييا نۇرپاقىزى باستاعان تەكتانۋشىلاردىڭ تەجٸريبەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, تەكتانۋ عىلىمى جەرگٸلٸكتٸ, تٷركٸ ەتنوسىنىڭ مەنتاليتەتٸنە بەيٸمدەلدٸ. قازٸر تەكتانۋ قازاقستان مەن قىرعىزستاندا قاتار دامۋدا.
- تەكتانۋدىڭ پسيحولوگييامەن بايلانىسى بار ما? تٷسٸنگەنٸم بويىنشا, ەكەۋٸ دە بەيساناداعى اقپاراتتارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن سيياقتى.
- جاڭا عانا ايتقانىمداي, بايلانىسى بار. ٶزگە دە سالالارمەن قاتىناسى بار. سوندىقتان, كلاسسيكالىق تٷسٸنٸكتەگٸ پسيحولوگييالىق تەراپييا دەپ ايتا المايمىن.
- سەنٸڭ اتىڭ ەرەكشە. جالپى ۆيكتورييا دەگەن ەۋروپاتەكتەس ۇلتتاردىڭ كٶبٸندە كەزدەسەدٸ. بٸراق بٸز بۇل ەسٸمدٸ كٶبٸنەسە ورىس ۇلتىمەن بايلانىستىرامىز. مەنٸڭ بٸلەۋٸمشە سەن ورىس تٸلٸندە دە انا تٸلٸڭدە سٶيلەگەندەي ساۋاتتى, ەركٸن سٶيلەيسٸڭ, اعىلشىن تٸلٸن دە جاقسى مەڭگەرگەنسٸڭ. بويىڭ ۇزىن, اققۇبا كەلەتٸن كەسكٸن-كەلبەتٸڭ دە ەۋروپالىقتارعا ۇقسايدى. سەنٸڭ بٸرنەشە تٸل بٸلۋٸڭنٸڭ اتا-تەگٸڭە قاتىسى بار ما?
- بار دەپ ويلايمىن. مەنٸڭ ەجەم جەمي بەس جاسىندا (1929 جىلى) اتا-اناسىمەن, تۋىستارىمەن كونفيسكاتسييادان قاشىپ, رەسەيگە قونىس اۋدارعان. سول جاقتا بوي جەتٸپ, ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسى كەزٸندە ەلگە قايتىپ ورالعان. تەكتانۋ تەوريياسىمەن تٷسٸندٸرسەك, مەنٸڭ ەجەم جاستايىنان ٶزگە ۇلتتىڭ ورتاسىندا, ٶزگە تٸلدٸ جەتٸك مەڭگەرٸپ ٶستٸ. ەجەمنٸڭ ەستەلٸكتەرٸندە ورىس حالقى ولاردى جاقسى قابىلداعانىن ايتقان. ياعني, ەجەمنٸڭ بەيساناسىندا «ٶزگە ۇلتپەن ارالاسۋ, ٶزگە تٸلدٸ جاقسى بٸلۋ» ماشىعى قالىپتاستى دا, ماعان گەن ارقىلى بەرٸلدٸ. ەجەم ٷشٸن ورىس تٸلٸن ٷيرەنۋ قازٸر بٸز ٷشٸن اعىلشىن تٸلٸن ٷيرەنۋدەي بولعانى تٷسٸنٸكتٸ دەپ ويلايمىن. وعان قوسا, اتام نۇرسۇلتان ارابشا بٸلٸم العان, ٶز بەتٸنشە قۇراندى اۋدارۋمەن اينالىسقان. وسىلايشا, مەندە تٸل ٷيرەنۋگە گەنەتيكالىق ماشىق, داعدى بار. بۇل دا شەت تٸلٸن وڭاي ٷيرەنۋٸمە سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ.
مەن تۋىپ ٶسكەن اۋماقتا, سول جىلدارى ەرەكشە ات قويۋ قالىپتى جاعداي بولدى. وتباسىمىزدا دا ورىسشا ەسٸم بەرۋگە قالىپتى قارايتىن. سەبەبٸ, اتام مەن ەجەمنٸڭ تۇڭعىش بالالارى شەتٸنەپ كەتكەسٸن, ٶزگە ۇلتتىڭ ەسٸمٸن قويسا, بالا تۇراقتايدى دەگەن قازاقتىڭ ىرىمى بويىنشا ولاردان كەيٸن كٶرٸنگەن بالاسىنا, ياعني اپاما كلارا دەپ ورىسشا ات قويعان. كەيٸنگٸ تۋعان قىزدارىنىڭ دا كەيبٸرەۋٸنٸڭ ەسٸمٸ ورىسشا.
- انا تٸلٸندە ەركٸن سٶيلەي المايتىن, بٸراق ٷيرەنٸپ, تالپىنىپ جٷرگەن بٸر تانىسىم «قازاق تٸلٸن مەڭگەرۋ مەن ٷشٸن ٶزٸمدٸ تانۋ پروتسەسٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ» دەگەن ەدٸ. سەنٸڭ پٸكٸرٸڭشە تەكتانۋدا انا تٸلٸن بٸلۋدٸڭ ماڭىزدىلىعى قانشا?
- تەكتانۋ وقىعاندا بٶلەك بٸر مودۋلدە سٶزدٸڭ ماڭىزدىلىعى تالقىلانادى. سەبەبٸ, اقپارات سٶز ارقىلى بەرٸلەدٸ, گەندٸك جادىندا سٶز ارقىلى ساقتالادى. سوندىقتان, كەيدە تٸپتٸ قازاقشا بٸلمەيتٸن كليەنتتەردٸڭ ٶزدەرٸ قازاق تٸلٸندە جۇمىس ٸستەۋدٸ سۇراپ جاتادى. سەبەبٸ ولاردىڭ اتا-تەگٸ كٶبٸنە قازاقشا سٶيلەگەن. بٸراق تەكتانۋ بويىنشا جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن انا تٸلٸن بٸلۋ مٸندەتتٸ ەمەس. تاعى بٸر ماڭىزدى نەرسە, ەگەر بٸرەۋدٸڭ تەگٸنٸڭ تاريحىندا انا تٸلٸن جەتٸك ٷيرەنۋگە كەدەرگٸلەر بولسا, وندا تەكتانۋ ارقىلى تٸل ٷيرەنۋ پروتسەسٸن جەڭٸلدەتۋگە بولادى. كٶپتەگەن ورىستٸلدٸ قانداستارىمىز تەكتانۋ كەڭەستەرٸ, سەمينارلارىنان كەيٸن انا تٸلٸن ٷيرەنۋدٸ قولعا الىپ جاتادى, سەبەبٸ ولار تەكتانۋ ارقىلى ٶز تٷپ-تامىرلارىنا بەت بۇرىپ, ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸن باعالاي باستايدى. تەكتانۋشى رەتٸندە بٸزدٸڭ ماقساتتارىمىزدىڭ بٸرٸ وسى.
- كەي بٸر ساراپشىلار بٸزدە رۋسوفوبييا مەن سينوفوبييا بار ەكەنٸن ايتىپ جاتادى. وسى مەسەلەگە بايلانىستى پٸكٸرٸڭ قانداي?
- تەكتانۋ تۇرعىسىنان ايتساق, بۇعان ادامنىڭ تەگٸمەن بايلانىستى بٸر سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. تەجٸريبەگە سٷيەنسەك, رۋسوفوبييا نەمەسە سينوفوبيياسى بار ادامنىڭ تەگٸن زەرتتەپ كەلگەندە, تەك تاريحىندا سول ۇلت ٶكٸلدەرٸمەن بايلانىستى بٸر جاعىمسىز وقيعا بولۋى مٷمكٸن. تٷيٸنٸ شەشٸلمەگەن (پسيحولوگييالىق تٷردە قورىتىلماعان) مەسەلە كەلەسٸ ۇرپاققا بەيسانا ارقىلى بەرٸلٸپ, ولاردا ايقىنىراق كٶرٸنٸس تاۋىپ جاتادى. ياعني, ۇرپاقتىڭ ٶز ٶمٸرٸندە ونداي جاعىمسىز تەجٸريبە بولماسا دا, «سەبەپسٸز» رۋسوفوبييا نە سينوفوبييا پايدا بولۋى مٷمكٸن.
- بٸزدە «شەشەسٸن كٶرٸپ – قىزىن ال» دەگەندٸ ۇستاناتىندار دا كەزدەسەدٸ. جالپى ەكٸ جاس بٸرٸن بٸرٸ ۇناتىپ تۇرسا, ولاردىڭ اتا-اناسىنىڭ تۇرمىس جاعدايى, قىزمەتٸ مەن جەتكەن جەتٸستٸگٸ, شىققان تەگٸ قانشالىقتى ماڭىزدى?
- ونى ەر ادام ٶزٸ شەشۋٸ كەرەك. مەن ٷشٸن جار تاڭداۋدىڭ ەڭ دۇرىس جولى – ەلۋ پايىز ۇناتۋ, ەلۋ پايىز اقىلمەن شەشۋ. سوندا باقىتتى جانۇيا قۇرۋ جەڭٸلٸرەك بولادى. شىققان تەگٸن بٸلۋ اقىلمەن شەشۋدٸڭ كٶپ فاكتورلارىنىڭ بٸرٸ. ونى ەسەپكە الماعان كٷننٸڭ ٶزٸندە دە باقىتتى جانۇيا قۇرۋ – قولدان كەلەتٸن نەرسە. ادام تەكتانۋشىنىڭ كٶمەگٸ ارقىلى ٶزٸمەن جۇمىس ٸستەپ, تەگٸندەگٸ تيٸمسٸز پروگراممالاردان ارىلا الادى.
- سوسىن, بالا اسىراپ الۋ مەسەلەسٸندە دە كٶپ ادامعا «شىققان تەگٸ بەلگٸسٸز» دەگەن قورقىنىش كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ. بٸراق «بالا تاپقاندٸكٸ ەمەس, باققاندٸكٸ» دەپ, بالانىڭ مٸنەزٸ تەربيەگە بايلانىستى دەگەن ۇستانىمداعى ادامدار دا از ەمەس. وسى تۋرالى پٸكٸرٸڭ قانداي?
- ادامنىڭ شىققان تەگٸ, سٶزسٸز ٶمٸرگە ەسەر ەتەدٸ. اسىراپ العان بالا دا ٶز تەگٸنٸڭ مٷشەسٸ بولعاسىن, گەن وعان اعزا ارقىلى بەرٸلەدٸ. ادامنىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا گەنمەن قاتار, ٶسٸپ ٶنگەن ورتاسىنىڭ دا ىقپالى بار.
بۇل جەردە مەن ەڭ بٸرٸنشٸ مىناداي سۇراق قويار ەدٸم: بالا اسىراپ الۋداعى ماقساتىڭىز نە? قارتايعاندا باعىپ-قاعۋ ٷشٸن بە? قوعامنىڭ قۇپتاعانىن قالايسىز با? ٶزٸڭدٸ تولىققاندى سەزٸنۋ ٷشٸن بە? ەلدە ٸشٸڭٸزگە سىيماي تاسىپ جاتقان ماحاببات پەن مەيٸرٸمدٸ ٶزگە ادامعا ريياسىز بەرۋ مە? مەن ٷشٸن بالا اسىراپ الۋداعى ەڭ دۇرىس ماقسات – سوڭعىسى.
- بٸزدٸڭ دەستٷرٸمٸزدە «باتا», «تەرٸس باتا», «العىس» پەن «قارعىس» سيياقتى تٷسٸنٸكتەر بار. كەي ادامداردىڭ جولى بولماي جٷرگەنٸن «پەلەنشەنٸڭ تەرٸس باتاسىن الىپ ەدٸ» نەمەسە «نازاسىنا قالعان بولاتىن» دەپ ايتىپ جاتادى. كەرٸسٸنشە, جولىنىڭ بولعىشتىعىن ٷلكەندەردٸڭ اق باتاسىن العانىمەن بايلانىستىرىپ جاتاتىندار دا بار. تەكتانۋ سالاسىندا بٸزدٸڭ وسىنداي سالت-سانامىز قانداي دا بٸر رٶل ويناي ما?
- تەرٸس باتا, قارعىس, كٶز تييۋ سيياقتى نەرسەلەر بٸرەۋگە ەسەر ەتسە, بٸرەۋگە ەسەر ەتپەيدٸ, ونى ٶزٸڭ دە بايقاعان بولارسىڭ. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ ەسەر ەتۋ مەحانيزمٸ ادامنىڭ قابىلداۋىنا بايلانىستى. ورىندالادى دەپ قابىلداعان ادام ٶزٸن-ٶزٸ سەيكەسٸنشە پروگراممالايدى جەنە ول پروگرامما ٸسكە اسادى. تٸپتٸ كەلەسٸ ۇرپاقتارعا دا بەيسانالى تٷردە بەرٸلۋٸ مٷمكٸن. تەكتانۋشىلاردىڭ تەجٸريبەسٸندە تەكتەگٸ قارعىسپەن جۇمىس ٸستەپ, ونىڭ كٷشٸن قايتارعان كەيستەر بار. بۇل جەردە سيقىردىڭ قاتىسى جوق, ادامنىڭ بەيساناسىنا سٶزدٸڭ كٷشٸمەن ەسەر ەتۋ ارقىلى عىلىمي نەگٸزدەلگەن ەدٸستٸ قولدانامىز. ال اق باتا مەن العىستى ايتاتىن بولساق, ولاردىڭ ەسەرٸ دە جاڭا ايتىپ ٶتكەن ەدٸستەرگە ۇقساس جۇمىس ٸستەيدٸ.
- ۆيكتورييا, وسى بٸزدە باتىر اتالارىن ايتىپ ماقتاناتىندار نەگە كٶپ? اتاڭنىڭ باتىر بولۋى سونشالىقتى ماڭىزدى ما?
- اتا-تەگٸندە «رەسۋرستى» ادامداردىڭ بولعانى ادام ٷشٸن جاقسى. ول سودان كٷش الادى, جاقسى جاقتارىن ٶزٸنە مەنشٸكتەيدٸ. تەگٸڭدٸ بٸلۋ, اتا-بابالاردى ەسكە الىپ, قۇرمەتتەۋ ماڭىزدى. ال تەگٸڭدٸ ايتىپ ماقتانۋ, باسقاشا كەز كەلگەن ماقتانۋ سيياقتى, سۋبەكتيۆتٸ ۇعىم. بٸرەۋ ٷشٸن ماقتانۋ بولىپ كٶرٸنگەن نەرسە باسقا ادام ٷشٸن جاي فاكتتىڭ كونستاتاتسيياسى بولۋى مٷمكٸن. فاكت ەمەس, ويدان قوسىپ ايتىپ جاتسا, ول ەندٸ بٶلەك نەرسە...
- رەسۋرس دەگەن نە?
- رەسۋرس دەگەن - كٷش, جاقسى قاسيەتتەر. رەسۋرستى ادام - مىسالى, ۇزاق ٶمٸر سٷرگەن, جەتٸستٸكتەرگە جەتكەن, دٸن جولىن ۇستانعان, ۇستاز بولىپ نەمەسە باتىر بولعان جەنە تاعى باسقالاي ەلگە پايداسى تيٸپ, سىيلى بولعان ادامدار. تەگٸڭٸزدە سونداي جاقسى قاسيەتتٸ ادامدار بولسا, ول ادامعا گەن ارقىلى بەرٸلەدٸ. بٸراق گەن اكتيۆتٸ نەمەسە ۇيقىدا بولادى. اكتيۆتٸ گەن ادام بويىنان اشىق كٶرٸنٸپ تۇرادى. ال ۇيقىداعى گەندٸ تەكتانۋ ارقىلى وياتۋعا بولادى جەنە ول جاقسى قاسيەتتٸ ادام ٶز بويىندا جاڭعىرتا الادى.
- ەسٸڭدە بولسا كٷزدە ەلٸمٸزدٸڭ بٸرقاتار قالالارىندا تەجٸكستاننىڭ كٶرمە جەرمەڭكەسٸ ٶتٸپ, كٶرمەگە قويىلعان جەمٸس-جيدەكتەردٸ ەل تالاسىپ, الىپ كەتكەنٸ باق پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە شۋ بولعان. ەسٸرەسە استانا تۇرعىندارى جاعا جىرتىسىپ, جەمٸس-جيدەككە تالاسقانى ايتىلدى. بۇعان دەيٸن دە تەگٸن تاماققا تالاسۋ وقيعالارى كٶپ بولدى. اشكٶزدٸك, كٶرسەقىزارلىقتى تويلاردا دا كٶرٸپ جاتامىز. مۇنداي مەنتاليتەت بٸزگە قايدان كەلگەن?
- بۇعان سەبەپ كٶپ بولۋى مٷمكٸن. تەكتانۋ تۇرعىسىنان ايتساق, حالقىمىز جيىرماسىنشى عاسىردا ەلەۋمەتتٸك كاتاكليزمدەردٸ باستان كەشٸردٸ. نەتيجەسٸندە كوللەكتيۆتٸ بەيسانادا «جەتٸمدٸك سيندرومى» قالىپتاستى. جەتٸمدٸك سيندرومىنىڭ نەگٸزگٸ پروگراممالارىنىڭ بٸرٸ – «ماعان جەتكٸلٸكسٸز», «ماعان جەتپەي قالادى». سەن ايتقان جاعا جىرتىس, تالاسۋلاردىڭ سەبەبٸ وسى جەتٸمدٸك سيندرومىندا جاتۋى مٷمكٸن. وسىلايشا, قىسقاشا ايتقاندا, بۇنداي مەنتاليتەت – تاريحي جاعدايلاردىڭ نەتيجەسٸ. ول ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن بە? يە. ەگەر دە ەلەۋمەتتٸك كاتاكليزمسٸز بەيبٸت ٶمٸر بولسا, تابيعي تٷردە, ٶزٸنەن ٶزٸ ٶزگەرەدٸ, بٸراق وعان كٶبٸرەك ۋاقىت قاجەت. نەعۇرلىم كٶبٸرەك ادام ٶزٸن ٶزٸ دامىتۋ قۇرالدارى ارقىلى (پسيحولوگييا, تەكتانۋ, ت.ب.) ٶزٸمەن جۇمىس ٸستەسە, قوعامدا ٶزگەرٸس تەزٸرەك پايدا بولادى.
- اتا-اناعا نەمەسە اتا-باباعا رەنٸشتٸڭ ادام ٶمٸرٸنە قانداي ەسەرٸ بولۋى مٷمكٸن? تەكتانۋ ارقىلى وسىنداي رەنٸشتەردەن قۇتىلۋعا كٶمەكتەسە الا ما?
- كەز كەلگەن جٷيەنٸڭ زاڭدىلىعىندا يەرارحييا دەگەن ۇعىم بار. جٷيەگە نەعۇرلىم بۇرىنىراق كەلگەن ەلەمەنتتٸڭ يەرارحيياسى باسقا ەلەمەنتتەرگە قاراعاندا جوعارى بولادى. تەكتانۋ تەكتٸ جٷيە رەتٸندە قاراستىرادى, ال ادامدار سول جٷيەنٸ قۇراۋشى ەلەمەنتتەر, سونىمەن قاتار ٶز الدىنا جٷيە. تەگٸمٸزدە بٸزدەن بۇرىن كەلگەن ەلەمەنتتەر بٸزدەن جوعارى يەرارحيياعا يە.
جٷيە زاڭدىلىقتارىنىڭ بٸرٸ – تٶمەنگٸ يەرارحييا جوعارى يەرارحييانى قۇرمەتتەۋٸ تيٸس. قۇرمەتتەۋ دەگەنٸمٸز – بٷكٸل بيلٸكتٸ بەرٸپ قويۋ ەمەس, ٶزگەگە تيەسٸلٸ ورنىن بەرۋ, تانۋ.
رەنٸش دەگەنٸمٸز – ادام ٶزگەدەن كٷتكەن ٸس-ەرەكەتتٸ ٶزگە ادام جاساماعان جاعدايدا, ول ادامعا ىزا سەزٸنٸپ, ٶزٸن اياپ, ەسٸركەۋدەن قۇرالاتىن رەاكتسييا بەرۋ ەدٸسٸ. رەنٸش بولعان جەردە قۇرمەتتەۋ بولمايدى. سەيكەسٸنشە, اتا-انا مەن اتا-باباعا رەنٸش سەزٸنۋشٸ ادام جٷيە زاڭدىلىعىنا قايشى ەرەكەت جاسايدى. نەتيجەسٸندە رەنٸش سەزٸمٸ اتا-انا مەن اتا-بابا ارقىلى كەلەتٸن رەسۋرستارعا قول جەتكٸزە المايدى. وسىلايشا, تەكتەگٸ رەنٸش سەزٸمٸ رەسۋرستاردى بلوكتايدى.
تەكتانۋ ەدٸسٸندە ادامنىڭ ٶز بويىنداعى عانا ەمەس, ادام تەگٸنٸڭ ٶزگە دە مٷشەلەرٸنٸڭ اراسىندا رەنٸشتٸ تارقاتۋ تەحنيكاسى بار. جاڭا عانا ايتقانىمداي, بۇل سيقىر ەمەس, ادامنىڭ قابىلداۋى, پسيحيكاسى ارقىلى جاسالاتىن جۇمىس.
- تەكتانۋشىعا بارعاننان كەيٸن ٶمٸردە قانداي ٶزگەرٸستەر بولادى? تەكتانۋشىعا بارۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تٷسٸندٸرٸپ بەرسەڭ?
- تەكتانۋشى كەڭەسٸ ٶمٸردەگٸ بٷكٸل پروبلەمالاردى بٸر كەزدەسۋدە شەشٸپ بەرەتٸن ۋنيۆەرسال ەمەس. تەكتانۋشىعا ادام بەلگٸلٸ بٸر سۇرانىسپەن كەلەدٸ. ول سۇرانىس دەل قازٸر ادامدى ەڭ قاتتى تولعاندىراتىن جەكە مەسەلە بولۋى تيٸس: اۋرۋدان ايىعۋ, اقشا تابۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋ, جانۇيا قۇرۋ, پەرزەنتتٸ بولۋ, سايىستا ورىن الۋ, ت.ب.
تەكتانۋشىمەن جۇمىستىڭ نەتيجەسٸن ەكٸگە بٶلٸپ ايتار ەدٸم:
1) بارلىعىنا ورتاق نەتيجە: اتا تەگٸن سيپاتتايتىن گەنوگراممانى قۇرۋ نەتيجەسٸندە ٶز تەگٸنٸڭ مٷشەلەرٸنە سانالى تٷردە ورىن بەرٸپ, ولاردى ەسكەرٸپ, ەسكە الۋ ارقىلى جوعارىداعى يەرارحييا زاڭدىلىعىن ساقتايدى. نەتيجەسٸندە تەگٸمەن بايلانىس كٷشەيٸپ, تەك رەسۋرستارىنا جەڭٸل قول جەتكٸزەدٸ;
2) ناقتى سۇرانىسقا قاتىستى جۇمىس ٸستەۋ ارقىلى سول سۇرانىستىڭ ورىندالۋى. ورىندالۋ مەرزٸمٸ ادامنىڭ پسيحيكاسىنىڭ دايىندىق دەڭگەيٸنە, سۇرانىستىڭ قيىندىعىنا, ت.ب. فاكتورلارعا تەۋەلدٸ. تەكتانۋشى ماقساتقا جەتۋدٸڭ ٸشكٸ سەبەپتەرٸمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. سونىمەن قاتار ادام ماقساتىنا جەتۋ ٷشٸن ٶمٸردە دە ناقتى ٸس-ەرەكەتتەر جاساۋى تيٸس.
تاعى بٸر ەسكەرەتٸن نەرسە, تەكتانۋشىمەن جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن انا مەن ەكە جاعىنان اتا, ەجەلەر, ارعى اتا, ارعى ەجەلەر تۋرالى اقپاراتپەن (ٶمٸر سٷرگەن جىلدارى, ەسٸمدەرٸ, ٶمٸرٸنٸڭ ماڭىزدى وقيعالارى, ت.ب.) كەلۋ كەرەك. نەعۇرلىم كٶبٸرەك اقپارات بولسا, سوعۇرلىم جۇمىس تولىق بولادى.
تەكتانۋشىعا بارۋ نەمەسە بارماۋدى ەر ادام ٶز ٸشكٸ تٷيسٸگٸن تىڭداپ شەشكەنٸ دۇرىس. ادام پسيحولوگييالىق تٷردە جۇمىسقا دايىن بولماسا, ول دا جۇمىستىڭ نەتيجەسٸنە ەسەر ەتەدٸ.
ەر ادامعا ٶز تەگٸن بٸلۋ, تەكتەگٸ قارىم-قاتىناس شيەلەنٸسكەن تۇستار بولسا, ولاردى شەشۋ ۇرپاعىنىڭ ٶمٸرٸ بەرەكەلٸ بولۋى ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى; ۆ.ۆ. دوكۋچاەۆ ايتقانداي, «بٸز بولاشاق ٷشٸن ٶتكەندٸ سارالايمىز».
سۇحباتتاسقان: بالجان جەڭٸسقىزى
