.jpg)
ٶز ۋاقىتىندا كەڭەستەر وداعىندا لەنين مەن ستاليننان كەيٸنگٸ «ٷشٸنشٸ كٶسەم» اتانعان گەورگيي مالەنكوۆ تۋرالى بٸزدٸڭ قازاق وقىرماندارى اسا كٶپ جەنە تەرەڭ بٸلمەيدٸ. تٸپتٸ, بٸلسە دە ماردىمسىز شەت جاعاسىن عانا ەستۋٸ مٷمكٸن.
قسرو مينيسترلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى (1953 – 1955 جىلدار), سوتسيوليستٸك ەڭبەك ەرٸ, لەنين وردەنٸنٸڭ ٷش مەرتە يەگەرٸ, گەنەرال-لەيتەنانت, كەڭەستەر وداعىندا پارتييالىق بيلەت بويىنشا ٷشٸنشٸ (لەنين بٸرٸنشٸ, ستالين ەكٸنشٸ) گەورگيي ماكسيميليانوۆيچ مالەنكوۆ, سول كەزدەگٸ كەڭەستەر وداعى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى نيكيتا حرۋششەۆپەن اراداعى تايتالاستان كەيٸن, بارلىق لاۋازىمىنان ايىرىلىپ 1957 جىلى قازاقستانعا ايداۋعا جٸبەرٸلەدٸ.
العاشىندا ٶسكەمەن جىلۋ بەرۋ ستانساسىندا قىزمەت ەتكەن ول بٸر جىلدان كەيٸن ەكٸباستۇزداعى جىلۋ بەرۋ جٷيەسٸنە كەنەتتەن اۋىستىرىلادى. دەگەنمەن, ٶز زامانىندا تالاي كٶرنەكتٸ دە تاعدىرلى ٸستەردٸڭ جەتەكشٸسٸ اتانعان (قازاقستان مەن ورتالىق سٸبٸردەگٸ تىڭ يگەرۋ يدەياسىن ٶمٸرگە ەكەلگەن ازامات) اڭىز ادامنىڭ قايناعان ەڭبەك پەن كٷرەسكە تولى جٷرٸپ ٶتكەن جولىن شامامىز كەلگەنشە قالىڭ وقىرمانعا تٷسٸنٸكتٸ ەتٸپ, شىعارما رەتٸندە ۇسىنۋدى جٶن كٶردٸك.
بۇل جازباداعى وقيعانى دا قازاقستاننىڭ كەڭەستەر وداعى تۇسىنداعى ٶتكەن تاريحىنىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ دەپ ەسەپتەۋٸمٸز كەرەك.
سونىمەن, اتا-تەگٸ ورىس ەمەس, ماكەدوندىق بولىپ كەلەتٸن گەورگيي مالەنكوۆ تۋرالى سٶزٸمٸزدٸ جالعاستىرايىق.
كومۋنيستٸك پارتييانىڭ ورتالىق كوميتەتٸندە ٸستەيتٸن ەيەلٸنٸڭ كٶمەگٸمەن وسىندا نۇسقاۋشى بولىپ ورنالاسقان ونىڭ (بۇل 1920 جىلدىڭ كٶكتەمٸ بولاتىن) قىزمەتٸ مٷمكٸندٸگٸنشە تەز ٶستٸ. مەسكەۋدٸڭ جوعارى ەلەكتروتەحنيكالىق ۋچيليششەسٸن بٸتٸرگەن ول, جاستىق كٷشپەن ٶزٸنە بەرٸلگەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مول جۇمىسقا قۇلشىنا كٸرٸستٸ. جەتٸ جىلدان كەيٸن پارتييالىق جۇمىسقا ەبدەن شىنىققان ساۋاتتى دا بٸلٸكتٸ جەنە بٸلٸمدٸ جٸگٸت ورتالىق كوميتەتتٸڭ تەحنيكالىق حاتشىسى بولىپ تاعايىندالادى. ەسەپ بەرۋ جەنە باقىلاۋ, كادرلاردى بٸلٸمٸ مەن ٸسكەرلٸگٸنە بايلانىستى قىزمەتكە ورنالاستىرۋ وسى گەورگيي ماكسيميليانوۆيچتٸڭ قولىندا بولدى. ونىڭ قول جەتكٸزگەن مٷمكٸندٸگٸ سونشالىقتى, كەڭەستەر وداعىنداعى بٷكٸل كادرلاردىڭ اتقارىپ وتىرعان قىزمەتتەرٸنٸڭ نەتيجەسٸ تۋرالى اقپارات قاي كەزدە بولماسىن مالەنكوۆتىڭ تارتپاسىنان تابىلاتىن. پارتييالىق جۇمىستا ونىڭ اتقارعان ٸستەرٸ مەن ۇيىمداستىرعان شارالارى ٷنەمٸ جوعارى دەرەجەدە ٶتەتٸن. سوندىقتان ول, سول بٸر ۋاقىتتاعى ورتالىق كوميتەتتەگٸ تاپتىرماس جەنە بٸرەگەي كەمەلدەنگەن مامان بولىپ سانالاتىن.
كەڭەستەر وداعىنىڭ كٶسەمٸ يوسيف ستاليننٸڭ باياندامالارىن جەنە كوميتەتتٸڭ بٷكٸل حاتتامالارىن وسى ادام ەردايىم الدىن الا دايىنداپ وتىراتىن. جەنە مالەنكوۆتىڭ دايىنداعان بۇل قۇجاتتارى ٶتە ساۋاتتى بولعاندىعى سونشالىقتى, ستاليننٸڭ ٶزٸ ەشۋاقىتتا ٶزگەرٸس كٸرگٸزبەيتٸن. بٸربەتكەيلٸگٸ مەن تاباندىلىعىنا, سونداي-اق ساۋاتتىلىعىنا جوعارى بيلٸك قۇرمەت كٶرسەتٸپ, ەردايىم سەنٸم ارتىپ وتىراتىن.
زاسيادكومەن اراداعى وقيعا
بٸردە كٶمٸر ٶندٸرٸسٸ مينيسترٸنٸڭ بوساعان ورنىنا بٸرنەشە ادامنىڭ كانديداتۋراسى ۇسىنىلىپ, ونىڭ بٸرەۋٸن تاڭداۋ كەرەك بولدى. كرەملگە شاقىرىلعان كانديداتتاردىڭ ٶمٸربايانىن ستاليننٸڭ ٶزٸ قاراپ شىعادى. سونان كەيٸن قاسىندا تۇرعان گەورگيدەن "سەن ٶزٸڭ وسى كانديداتتاردىڭ قايسىسى لايىق دەپ ويلايسىن" دەپ سۇرايدى. ول بولسا:
- يوسيف ۆيسساريونوۆيچ, زاسيادكونىڭ كانديداتۋراسى دۇرىس بولار دەپ ويلايمىن, بٸراق...
- ايتا بەر دەدٸ, - كٶسەم.
- زاسيادكو, ازداپ ٸشەتٸن ادام. دەگەنمەن, ٶتە تەجٸريبەلٸ جەنە ٶز جۇمىسىنا ساۋاتتى جەنە جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مول ادام.
- وندا ونى شاقىر جەنە سەن, بٸر-ەكٸ شٶلمەك اراق الىپ كەل,- دەدٸ ستالين. بٸرنەشە مينۋتتان كەيٸن كابينەتكە زاسيادكو كٸرەدٸ. بيلٸك ونى قاسىنا شاقىرىپ وتىرعىزىپ, ەكٸ بوكالعا تولتىرىپ گرۋزين ۆينوسىن قۋيادى. 200 گراممدىق بوكالعا تولتىرىلعان اراقتى كانديداتتىڭ الدىنا جىلجىتىپ:
- كەنە, زاسيادكو مىنانى ٸشٸپ قويايىق, - دەيدٸ. زاسيادكو ەشقانداي قوبالجىماي, - سٸز ٷشٸن يوسيف ۆيسساريونوۆيچ, - دەپ الدىنداعىنى قاعىپ سالدى. وتىرىپ بٸراز ەڭگەمەلەسكەن سوڭ, تاعىدا بوكالدارعا اراق تولتىرىلدى. زاسيادكو شەگٸنبەي:
- سٸز ٷشٸن يوسيف ۆيسساريونوۆيچ, - دەپ اۋزىنا اراقتى تاعىدا تٶنكەرە سالدى. بٸراق, كانديدات ماسايمادى.
بۇدان كەيٸن دە ولار بٸراز وتىرىپ ەنگٸمەلەستٸ. زاسيادكو كٶسەمنٸڭ سۇراقتارىنا تيياناقتى جاۋاپ بەرٸپ, پايدالى دا تارتىمدى جوبالاردى العا تارتىپ, ٶندٸرٸس ورىندارىنىڭ پروبلەمالارىن كٶتەردٸ. ستالين ٷشٸنشٸ رەت ستاكانداردى تولتىرعان كەزدە, بۇل تارتىنباستان:
- جولداس ستالين, زاسيادكو ٶز شاماسىن بٸلەدٸ, ماعان ەرٸ ٸشۋگە بولمايدى, - دەدٸ كەسٸمدٸ تٷردە.
ارتىنان ورتالىق كوميتەتتٸڭ ساياسي بيۋروسىندا زاسيادكونى كەڭەستەر وداعىنىڭ كٶمٸر ٶندٸرٸسٸنٸڭ مينيسترٸ ەتٸپ تاعايىنداعاندا, ستالين اقىرىن عانا كٷلٸپ;
- زاسيادكو ٶز شاماسىن بٸلەدٸ, - دەدٸ قالجىنداپ.
سول زاسيادكو 1948 جەنە 1955 جىلدار ارالىعىندا وسى قىزمەتٸندە ٷلكەن تابىسپەن ٸستەپ, سوتسياليستٸك ەڭبەك ەرٸ اتاعىن الدى.
بٸزدٸڭ سٶز ەتٸپ وتىرعان گەورگيي مالەنكوۆتٸڭ سول كەزدەگٸ كەڭەس جٷيەسٸنە سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ وراسان زور. ول كٶپتەگەن دارىندى كادرلاردىڭ ٶسۋٸنە جەنە ولاردىڭ مەملەكەتتٸڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي ٷلەس قوسۋىنا سەتپٸگٸن تيگٸزدٸ. مالەنكوۆتٸڭ ويدا ۇستاۋ جادىسى كەرەمەت ەدٸ. كەڭەستەر وداعىنىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە قىزمەت ەتٸپ جاتقان نومەنكلاتۋرادا تۇرعان ادامداردى جەنە ولاردىڭ قانداي دا بٸر ٸسكەرلٸگٸن جاقسى تانيتىن. سولاردى مٷمكٸندٸگٸنشە ٶسٸرٸپ وتىرۋعا تىرىساتىن. كەلە-كەلە اۋماعى زور, ەكٸ قۇرلىقتى الىپ جاتقان مەملەكەتتە ستاليننان كەيٸنگٸ ەكٸنشٸ تۇلعانىڭ ورنىنا كٶتەرٸلدٸ. بۇل ادامدى كەڭەس ٷكٸمەتٸندەگٸ تۇرعىنداردىڭ بارلىعى كەڭٸنەن تانيتىن جەنە مٸنەزٸنٸڭ ۇستامدىلىعى مەن جۇمساقتىعىنا سونىمەن قاتار, ادامگەرشٸلٸگٸ مەن ازاماتتىعى ٷشٸن سىيلايتىن. سونداي-اق, مەملەكەتتەگٸ اۋىل شارۋاشىلىعىن جەنە ٶڭدٸرٸس ورىندارىن قالاي دامىتۋدى جاقسى بٸلەتٸن.
يوسيف ستاليننٸڭ 1953 جىلى قاتتى اۋىرۋىنا بايلانىستى, اينالاسىنداعى كادرلار قاتتى ابىرجيدى. سول 1953 جىلعى بەسٸنشٸ ناۋرىزدا بولىپ ٶتكەن ورتالىق كوميتەت پەن كسرو مينيستٸرلەر كەڭەسٸنٸڭ جەنە كسرو جوعارعى كەڭەسٸ پرەزيديۋمىنىڭ بٸرٸككەن جينالىسىندا, گەورگيي ماكسيميليانوۆيچ مالەنكوۆ لاۆرەنتيي بەرييانىڭ ۇسىنىسىمەن كسرو مينيستٸرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى بولىپ تاعايىندالادى. ونىڭ ورىنباسارلارى قىزمەتٸنە بەرييا, مولوتوۆ, بۋلگانين جەنە كاگانوۆيچ ۇسىنىلادى. مالەنكوۆتىڭ قولىندا از ۋاقىت بولسا دا سول كەزدەگٸ كەڭەس وداعىنىڭ تۇتاس بيلٸگٸ جينالعان ەدٸ. ول ورتالىق كوميتەتتٸڭ پرەزيديۋمى مەن مينيستٸرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى بولا وتىرىپ, بارلىق ٸستٸ شاماسى كەلگەنشە دەموكراتييالىق تٷردە باسقارۋعا تىرىستى. سول بٸر كەزەڭدە گەورگيي مالەنكوۆتىڭ بەدەلٸ مەن ابىرويى بۇنىڭ قاسىندا كٶلەڭكەدەي ەرٸپ جٷرگەن, بەرگەن انتىندا تۇرمايتىن, ەكٸ مٸنەزدٸ سايقال نيكيتا حرۋششەۆقا قاراعاندا ەلدەقايدا جوعارى ەدٸ. ەگەر قورعانىس مينيستٸرٸ گەورگيي جۋكوۆ حرۋششەۆتٸڭ ٶتٸرٸگٸنە سەنٸپ وعان كٶمەكتەسپەگەندە سول كەزدەگٸ بيلٸكتە جٷرگەندەر بٸرٸنشٸلٸككە قالايدا مالەنكوۆتى وتىرعىزار ەدٸ. مينيستٸرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى بولىپ تۇرعاندا مالەنكوۆ اۋىل شارۋاشىلىعىندا كٶپتەگەن رەفورمالار جٷرگٸزدٸ. بۇل ٶزگەرٸستەر شارۋاشىلىقتىڭ دۇرىس جولعا تٷسٸپ, ٷلكەن تابىسقا جەتۋٸنە قول جەتكٸزدٸ. سول كەزدەگٸ تۇرعىنداردىڭ «پريشەل مالەنكوۆ – پوەلي بلينكوۆ» دەيتٸنٸ وسىدان. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتە سالالىق جۇمىستاردىڭ ۋاقىتتارى بەلگٸلەنٸپ, ادامدار ٶز ەركٸنەن تىس ەڭبەكتەنبەيتٸن بولدى.
مالەنكوۆ تىڭ كٶتەرۋدٸڭ اۆتورى جەنە وعان وراسان زور كٷشٸن سالعان ادام. 1954-1955 جىلدارى قازاقستاندا 18 ميلليون گەكتار جەر يەگەرٸلٸپ, ودان تٷسكەن ٶنٸم بۇرىن-سوڭدى بولماعان كٶرسەتكٸشكە جەتتٸ. سونىمەن قاتار, كوممۋنالدىق جٷيەنٸڭ جۇمىسىدا جاقساردى. تۇرعىن ٷي سالۋ سالاسى العاش رەت كەڭەس وداعىندا جاپپاي قولعا الىندى. اۋىل شارۋاشىلىعى كٶپتەگەن سەتتٸ رەفورمالاردان كەيٸن وڭعا باسىپ, جىلدىق تابىسى ارتا باستادى. بٸراق, ەكونوميكانىڭ دۇرىس جولعا قويىلىپ, بٸر ارناعا تٷسە باستاۋىنا قاراماستان 1955 جىلدىڭ اقپاننىڭ توعىزىندا كەڭەستٸك سوتسياليستٸك رەسپۋبليكالار وداعىنىڭ جوعارعى كەڭەسٸ گەورگيي مالەنكوۆتى تٶراعالىق مٸندەتٸنەن بوساتتى. وسى ارادا بٸزدٸڭ قوياتىن بٸراز سۇراقتارىمىز بار: ستالين قاتتى اۋىرىپ, ەس-تٷسٸن بٸلمەي جاتقاندا وتىز ساعات بويى وعان ەشقانداي مەديتسينالىق كٶمەكتٸ جٸبەرتكٸزبەي قويعاندار كٸمدەر? اياقاستىنان بەسٸنشٸ ناۋرىز كٷنٸ ورتالىق كوميتەتكە بەسٸنشٸ حاتشى بولىپ ن.حرۋششەۆتىڭ تاعايىندالۋى قالاي? سول 1953 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا مەسكەۋگە تانك كٸرگٸزگەندەر كٸم? وسى شۇعىل جاعدايلاردىڭ مەن-جەيٸ مۋحيننٸڭ «ۋبييستۆو ستالينا ي بەرييا» كٸتابىندا ناقتى دەرەكتەرمەن جازىلعان. بيلٸككە تالاستىڭ نە ەكەنٸن ٶتە جاقسى بٸلەتٸن مالەنكوۆتىڭ سول بٸر سەتتە يمپەريالىق مەملەكەتتٸڭ توقسان پايىزدان استام بيلٸگٸ ٶز قولىندا تۇرعاندا جەنە اينالاسىنداعى ٶز جاقتاستارىنىڭ كٶپ ەكەندٸگٸنە قاراماستان, بيلٸكتٸ سايقال حرۋششەۆقا نەگە بەرٸپ قويعاندىعىن تٷسٸنبەيسٸڭ? ول بولسا قاتارداعى حاتشىلىققا جاڭا عانا كەلگەن ادام بولاتىن. گەورگيي ماكسيميليانوۆيچتٸ قوس- قولداپ قولداعان قاسىندا مولوتوۆ, بۋلگانين, بەرييا جەنە كاگانوۆيچ تۇرعاندا كٶشباسشىلىقتان نەگە ايىرىلىپ قالعاندىعىن بەيمەلٸم?
مۋحيننٸڭ كٸتابٸن اقتارىپ وتىرىپ, ارمييا باسشىلىعىنداعى جۋكوۆتىڭ سول بٸر كەزدە نەلٸكتەن حرۋششەۆتٸ قولداپ مەسكەۋگە ەسكەر مەن تانكتى كٸرگٸزگەندٸگٸ بٸزگە ەندٸ تٷسٸنٸكتٸ. ايلاكەر حرۋششەۆ جۋكوۆقا وداندا جوعارى لاۋازىمدى (مينيستٸرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى) بەرمەككە الدىن- الا كەلٸسٸپ العان. بيلٸكتٸ كٷشتەپ تارتىپ الۋ دەگەن وسى! قالاي دەسەكتە, سول كەزدەگٸ مەملەكەت تۇرعىندارى, قاتارداعى قالىڭ ادامدار اياق استىنان حرۋششەۆتٸڭ ورتالىق كوميتەتتٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى بولىپ قالاي تاعايىندالعانىن تٷسٸنبەدٸ! مالەنكوۆ نيكيتا حرۋششەۆتٸڭ كٶپتەگەن قانىپەزەر قىلىقتارىن كٶرٸپ-بٸلٸپ جٷرٸپ, ونى القالى جينالىستاردا نەگە ەشكەرەلەمەگەنٸن ۇقپادىق. مٷمكٸن بۇعان بەلگٸلٸ بٸر سەبەپتەر كەدەرگٸ بولعان شىعار?
1957 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ورتالىق كوميتەتتٸڭ پرەزيديۋم جينالىسىندا مالەنكوۆ, مولوتوۆ جەنە كاگانوۆيچ حرۋششەۆتٸ ورنىنان الۋعا تاباندى تٷردە ۇسىنىس بٸلدٸرەدٸ. ولاردى وسى جينالىستا بۇرىننان كەلە جاتقان ەسكٸ بولشەۆيك كادرلاردىڭ تٷگەلٸ قولدايدى. بٸراق, قورعانىس مينيسترٸ گ.جۋكوۆ پەن مەملەكەتتٸك قاۋىپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ي.سەروۆتىڭ قولداۋىمەن جەنە قورعاۋىمەن ن.حرۋششەۆ ورىنىندا قالادى. مالەنكوۆ باستاعان ونىڭ جاقتاستارى تٷگەلٸمەن لاۋازىمدارىنان ايىرىلدى. سول 1957 جىلدىڭ تامىز ايىندا گەورگيي مالەنكوۆ قازاقستانعا ايداۋعا جٸبەرٸلٸپ, ناقتىراق ايتقاندا ٶسكەمەن جىلۋ بەرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالادى.
وسى ارادا ازداپ شەگٸنٸس جاسايىق, بۇعان دەيٸن مالەنكوۆ ستاليننىڭ اۋىر جاعدايدا جاتقان كەزٸندە, حرۋششەۆتىڭ جەنە وعان جاقتاس يگناتەۆتٸڭ سىبىرلاۋىمەن يوسيف ۆيسساريونوۆيچكە دەر كەزٸندە مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋدەن انالاردان سەسكەنگەن بولاتىن. ارتىنان حرۋششەۆ باستاعان توپ تاعىدا لاۆرەنتيي بەريياعا جابىلعان كەزدە دە شەت قالماعان ەدٸ. كەيٸننەن ٶزٸنە قىسىم جاسالعاندا, وسىنىڭ بەرٸن, ياعني ايتقاندا, حرۋششەۆتىڭ ۇيىمداستىرعان قۇپييا قاندى قىلمىستارىن بٷكٸل ەل الدىندا جايىپ سالماق بولادى. وسىدان بارىپ سايقال نيكيتا سەرگەەۆيچتٸڭ بۇعان قارسى ەرەكەتتەرٸ باستالىپ, اقىرى بۇل جەتەكشٸلٸك ەتكەن توپتىڭ بارلىعى لاۋازىمدارىنان ايىرىلىپ, بيلٸكتەن لاقتىرىلىپ تاستالىندى. قالاي دەسەكتە, سول كەزدەگٸ كرەملدەگٸ حرۋششەۆتان باستاپ ونىڭ اينالاسىنداعى كادرلاردىڭ بارلىعى دەرلٸك ورتا بٸلٸمدٸ, تەجيريبەسٸ مٷلدە از, شارۋاشىلىقتان حابارى جوق جەنە پەندەشٸلٸگٸ كٶپ ادامدار بولاتىن. ارالارىندا ٶز زامانىنىڭ جان-جاقتى جەتٸلگەن سايىپقىراندارى مٷلدە جوق دەسەكتە بولادى. سوندىقتان دا, سول بٸر تۇستا ەكونوميكانىڭ قارىشتاپ دامىماي, كٶپتەگەن قيىنشىلىقتارعا كەزدەسۋٸ دە وسىعان بايلانىستى. گەورگيي مالەنكوۆ بولسا, سول باسقارۋ ورتالىعىنداعى ساۋساقپەن سانارلىق جوعارى بٸلٸمدٸ, ٶتە ساۋاتتى, بٸرەگەي ادام ەدٸ. جەنە حالىق شارۋاشىلىعىن دەموكراتييالىق تٷردە العا دامىتۋدىڭ تەتٸگٸن جاقسى بٸلەتٸن.
ٶسكەمەن جەنە ەكٸباستۇزداعى جىلدارى
ٶسكەمەننٸڭ جىلۋ بەرۋ ورتالىعىنا كەلگەندە, بٷكٸل قالا تۇرعىندارى بۇل كٸسٸنٸڭ سۋرەتٸن جەنە تۋ كٶتەرٸپ قوناقجايلىقپەن قارسى العان بولاتىن. وسىدان سەسكەنگەن جوعارعى بيلٸك ونى بۇل ارادا كٶپ تۇراقتاتپاي, بٸر جىلدان كەيٸن ەكٸباستۇز قالاسىنىڭ جىلۋ بەرۋ ستانساسىنا اۋىستىرادى. گەورگيي مالەنكوۆتىڭ قىزى ۆالەنتينا مالەنكوۆا وسى بٸر ۋاقىتتى ٶزٸنٸڭ مەمۋارىندا ٶتە جاقسى سۋرەتتەپ جازعان ەكەن. ەكٸباستۇز جىلۋ بەرۋ ورتالىعى 1952 جىلدان باستاپ سالىنا باستادى. العاشىندا وسى وداقتىق قۇرىلىسقا «ستەپلاگ» لاگەرٸندەگٸ سوتتالعاندار تارتىلدى. سونىمەن قاتار «يرتىشۋگلەستروي» قۇرىلىس بريگادالارى قوسىلدى. بۇل اتى-شۋلى قۇرىلىستى ۋاقىت ٶتكٸزبەي تەز ارادا قوسۋ كەرەك بولدى. سوندىقتان كٷندٸز سوتتالعاندار تەر تٶكسە, تٷندە قۇرىلىس بريگاداسىنىڭ ادامدارى ايانباي قىزمەت ەتتٸ. سوتتالاردان بٸراز جىلدار بۇرىن, اتاقتى الەكساندر يساەۆيچ سولجەنيتسىندا وسى قۇرىلىسقا قاتىسىپ, بۇل وداققا مەلٸم قۇرىلىستى ٶزٸنٸڭ «ودين دەن يۆانا دەنيسوۆيچا» اتتى پوۆەسٸندە جازىپ, كٶپتەگەن شىندىقتى اشىق كٶرسەتكەن. 1956 جىلدىڭ تٶرتٸنشٸ جەلتوقسانى كٷنٸ بٸرٸنشٸ تۋربوگەنەراتور ٸسكە قوسىلىپ, ايماقتاعى بٷكٸل ٶندٸرٸس ورىندارىنا العاشقى قۋاتىن بەرە باستادى. بۇل ٷلكەن جەڭٸس ەدٸ. كەزٸندە ستاليننٸڭ ايتقان اتاقتى «كادرى رەشايۋت ۆسيو» سٶزٸ دەل وسى مالەنكوۆتىڭ ەكٸباستۇزعا كەلگەندەگٸ ٸسكەرلٸك جەنە ۇيىمداستىرۋ دارىنىنا ايتىلعانداي. سول بٸر جىلداردا وداقتىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن ينجەنەرلەر مەن وسى سالانىڭ ماماندارى ەكٸباستۇزعا كەلٸپ, بۇل ارانىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, تەجٸريبە جينادى. ٷش ەرٸپتەردٸڭ كٷندەلٸكتٸ اڭدۋىندا جٷرسەدە, گەورگيي ماكسيميليانوۆيچ بارىن سالىپ بۇل ٸستٸ تەز ارادا جانداندىردى دەسەك ارتىق ايتپاعاندىق. ۇيىمداستىرۋ قاسيەتٸ ەرەكشە عاجايىپ, مىقتى ازامات, ۇلتتىق ايماقتاعى كٸشٸگٸرٸم ەكٸباستۇز قالاسىنىڭ بارىنشا دامۋىنا جەنە سەۋلەتتٸ, سەن-سالتاناتتى بولىپ قالىپتاسۋىنا كٶپ ٷلەسٸن قوستى. بۇل قالاداعى قالىڭ كٶكجەلەكتٸڭ دە نەگٸزٸن سالعان دا العاشقى وسى ازامات. ول تەك قانا وسىنداعى ٶندٸرٸس ورىندارىنىڭ دامۋىنا عانا كٷش سالعان جوق, قالانىڭ جەنە ايماقتىڭ بٸلٸم جٷيەسٸنٸڭ, سونداي-اق, مەدەنيەتٸنٸڭ دە ٶسٸپ – ٶركەندەۋٸنە ايتارلىقتاي ەسەر ەتتٸ. وسىندا تەحنيكالىق ينستيتۋتتىڭ اشىلۋىنا نەگٸز سالىپ, ونىڭ ساباق بەرەتٸن كادرلارىن ومسكٸدەن, مەسكەۋدەن جەنە ەلٸمٸزدٸڭ باسقا دا قالالارىنان شاقىرتتى. ەكٸباستۇز قالاسىندا ون جىلداي قىزمەت ەتكەن ۋاقىتىندا, ونىڭ وسىنداعى دوس, جولداس بولىپ كەتكەن جەرگٸلٸكتٸ كادرلار مەن ونىڭ تۇرعىندارى, بۇل كٸسٸنٸڭ ٸستەگەن كٶپتەگەن جاقسىلىقتارىن, سٸڭٸرگەن قىزىمەتٸن ەشۋاقىتتا ۇمىتپاق ەمەس. كەيٸن نيكيتا حرۋششەۆ بيلٸكتەن كەتكەننەن كەيٸن, بٸرنەشە جىلدان سوڭ, 1968 جىلى مەسكەۋگە جاسىرىن بارىپ كەلگەن ول, قايتىپ كەلٸپ, جۇمىستان بوسانىپ, تۋرا 67 جاسىندا ٶزٸنٸڭ تۋىپ- ٶسكەن, بٸلٸم العان جەنە قىزمەت ەتكەن قالاسىنا قايتىپ ورالادى. مەسكەۋگە كەلگەن سوڭ, ٶزٸنٸڭ بۇرىنعى پەتەرٸن جەنە ساياجايىن قايتارىپ الادى. ەكٸ ۇلى بٷكٸل ەلگە بەلگٸلٸ عىلىم دوكتورلارى جەنە ٶز سالاسىنىڭ بٸلٸكتٸ عالىمدارى. مالەنكوۆ برەجنەۆ زامانىندا ەشكٸمگە الاڭداماي, ورىنىقتى ٶمٸر سٷردٸ. كەيٸن, گورباچەۆتٸڭ قايتا قۇرۋى باستالعان كەزدە, ونىڭ ۇلدارى «بۇل قايتا قۇرۋدى وسىدان تالاي جىلدار بۇرىن ٸستەگەندە دۇرىس بولار ەدٸ», - دەپ ايتقانى جەتكٸزەدٸ. گەورگيي مالەنكوۆ بيلٸكتەن ستالين كەتٸسٸمەن- اق, كەڭەستٸك قوعامدى دەموكراتييالىق جولعا تٷسٸرۋدٸڭ تەزيستەرٸن ۇسىنعان بولاتىن. دەگەنمەن, سول كەزدەگٸ سولشىل كٷش ول يدەيانى ٸسكە اسىرمادى.
گەورگيي ماكسيميليانوۆيچ سەكسەن التى جاسقا كەلٸپ, ەيەلٸ ۆاليرييا گولۋبتسوۆادان كەيٸن ەكٸ جىلدان سوڭ ٶمٸردەن قايتادى. ٸسكەرلٸگٸ مەن ازاماتتىعى جاعىنان كەمەل جەنە ەۆرازييا قۇرلىعىنىڭ ايتارلىقتاي دامۋىنا, سونداي-اق ٶركەنيەتتٸ زاماننىڭ العاشقى باسپالداعىنا شىعۋىنا كٶپ كٷش جۇمساعان ايتۋلى ازاماتتىڭ ٶنەگەلٸ دە ٷلگٸلٸ ٶمٸر جولى كٸمدٸ بولسا دا قىزىقتىرارلىقتاي. قازٸر ەكٸباستۇز قالاسىنداعى مۇراجايدا, كەزٸندە كرەملدەگٸ ستاليننان كەيٸنگٸ ەكٸنشٸ تۇلعا بولعان جەنە كەڭەستەر وداعى مينيستٸرلەر كەڭەسٸ تٶراعاسىنىڭ قىزىمەتٸن تابىستى اتقارعان ازاماتتىڭ كٶپتەگەن ەستەلٸك جەدٸگەرلەرٸ ساقتالعان.
