سۋعا شومىلۋ ماۋسىمى. قاۋٸپسٸزدٸك ەرەجەلەرٸن بٸلەسٸز بە?

فوتو: baq.kz

جازدىڭ جايماشۋاق شاقتارى كەلٸپ, ٶزەن-كٶل جاعالاپ, سۋعا شومىلۋ بالالاردىڭ دا, ەرەسەكتەردٸڭ دە ەرمەگٸنە اينالارى سٶزسٸز. جازدىڭ مەنٸ دە سەنٸ دە جاعاجاي دەمالىسى ەكەنٸنە قاراماستان, ەگەر قاۋٸپسٸزدٸك ەرەجەلەرٸن ساقتاماسا سۋ راحاتى ەپ-سەتتە-اق قاۋٸپ-قاتەردٸڭ ٶزٸنە اينالۋى مٷمكٸن. 

مىسالى بىلتىر شومىلۋ ماۋسىمى كەزٸندە 136 ادام, ونىڭ ٸشٸندە 51 بالا سۋدان قۇتقارىلعان ەكەن. تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ ماماندارى "تۇرعىندارمەن جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارعا قاراماستان, جازدىڭ ٷش ايىندا 177 ادام جەنە ولاردىڭ اراسىندا 53 كەمەلەتكە تولماعان بالا سۋعا باتىپ كەتتٸ" دەپ وتىر. ال 2022 جىلى 184 ادام, ولاردىڭ ٸشٸندە 62 بالا جازىم بولىپتى. قازا تاپقانداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ جابدىقتالماعان جاعاجايلارعا بارعان.

سۋدا قازا تابۋدىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ - ٶز كٷشتەرٸن اسىرا باعالاۋ, ماس كٷيٸندە شومىلۋ جەنە جٷزە الماۋ كٶرٸنەدٸ. سونداي-اق ەرەسەكتەردٸڭ قاراۋىنسىز قالعان بالالار كٶپ جاعدايدا قايعىلى جاعدايعا دۋشار بولادى ەكەن.

سوندىقتان ماماندار جاعاجاي دەمالىسىن قۇپ كٶرەتٸندەرگە مٸندەتتٸ تٷردە سۋعا جٷزۋدٸ ٷيرەنۋگە كەڭەس بەرەدٸ. ەگەر ناشار جٷزەتٸن بولساڭىز ٷرمەلٸ ماتراستار مەن شەڭبەرلەرگە سەنۋدٸڭ قاجەتٸ جوق دەپ وتىر. سونىمەن قاتار بايبالامعا سالىنباي, قانداي جاعداي بولماسىن سابىر ساقتاۋعى كەڭەس بەرەدٸ. سۋعا شومىلۋ كەزٸندە قاسىڭىزدا مٸندەتتٸ تٷردە ادام بولسىن جەنە ٶتە جاقسى سٷڭگۋٸر بولماساڭىز تەرەڭ جەرلەرگە بارۋدىڭ قاجەتٸ جوق, ەرٸ بەيتانىس جەرلەردە جٷزبەگەن دۇرىس. كەمەگە قاراي جٷزبەڭٸز! سۋعا تٷسكەندە بٸر-بٸرٸن قۇشاقتايتىن ويىندار ويناماڭىز جەنە اعاش پەن بٶرەنەنٸڭ ٷستٸنە شىعىپ جٷزەمٸن دەپ ويلاماعان جٶن. قايىق ايداعىڭىز كەلسە نەگٸزگٸ قاۋٸپسٸزدٸك ەرەجەلەرٸن ساقتاعان جٶن.

تٶتەنشە جاعداي تۋا قالعان جاعدايدا 101 نەمەسە 112-گە حابارلاسىڭىز!

ماماندار كەلەسٸ كەڭەستەرمەن مۇقييات تانىسۋعا جەنە ەستە ساقتاۋعا كەڭەس بەرەدٸ: 

سۋدا شومىلۋدىڭ قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى
- سۋعا شومىلاتىن جەردٸ, جالپى جاعدايدى سۋدىڭ تازالىعىن, تەرەڭدٸگٸن مۇقييات تەكسەرٸپ الىڭىز.
- تاماق ٸشكەننەن كەيٸن بٸردەن شومىلماڭىز.
- سۋعا تەك قانا رۇقسات ەتٸلگەن جەرلەر مەن جاعاجايلاردا شومىلىڭىزدار.
- ٶتە ۇزاق شومىلماڭىز, ٶزٸڭٸزدٸ شارشاۋعا جەنە توڭىپ قالتىراۋعا دەيٸن جەتكٸزبەڭٸز.
- سۋعا تٷسكەندە بٸر-بٸرٸڭٸزدٸ كٶزدەن تاسا قىلماڭىز.
- قورشاۋ بەلگٸلەرٸنەن, بۋيلاردان تىسقارى اۋماققا شىقپاڭىز.
- تەحنيكالىك ەسكەرتۋ بەلگٸلەرٸنٸڭ, بۋيلاردىڭ جەنە باسقالاردىڭ ٷستٸنە شىعۋشى بولماڭىزدار.

كٶلدەردە, توعانداردا, توقتاۋ سۋلار مەن شالشىق سۋلاردا شومىلۋدىڭ قاۋٸپتەرٸ

ٶزەندەر مەن كٶلدەردە, توعانداردا, توقتاۋ سۋلار مەن شالشىق سۋلاردا شومىلۋدىڭ قاۋٸپٸ مول, سەبەبٸ ينفەكتسييالىق اۋرۋلاردىڭ قوزدىرعىشتارى اعىن سۋدا: ٸش-سٷزەگٸ 183 تەۋلٸك, ديزەنتەرييا 12-92, وبا 4-92, تۋليارەمييا 7-31, برۋتسەللەز 4-45 تەۋلٸككە دەيٸن ٶمٸر سٷرەدٸ.

اياق-قول تىرىسۋى (سۋدوروگا) بولعاندا سٸزدٸڭ ٸس-ەرەكەتٸڭٸز

سۋىق سۋدا شومىلۋ قول-اياقتىڭ تىرىسىپ قالۋىنا ەكەلٸپ سوعادى.
- ەگەر تىرىسۋ بولعاندا جٷزۋدٸ توقتاتىپ سۋعا ارقاڭىزبەن شالقالاي جاتىڭىز, سابىرلىق ساقتاڭىز.
- قولىڭىزدىڭ ساۋساقتارى تىرىسىپ قالعاندا جۇدىرىعىڭىزدى تٷيٸڭٸز, قولىڭىزدى بٸر جاققا قاراي سەرپە لاقتىرىپ, جۇدىرىعىڭىزدى اشىڭىز.
- بالتىر بۇلشىق ەتٸ تىرىسقاندا بٷگٸلٸپ قولىڭىزبەن اياعىڭىزدىڭ باسىن قىسىپ بار كٷشٸڭٸزبەن ٶزٸڭٸزگە قاراي تارتىڭىز, نەمەسە اياعىڭىزدى سۋدىڭ استىنا سوزىپ, اياعىڭىزدىڭ بارماقتارىن العا يٸڭٸز. سودان سوڭ بالتىرىڭىزدى سىلاڭىز.
- تىرىسۋ قويىسىمەن تىنىعىپ الىپ, جٷزۋدٸڭ باسقا ەدٸسٸمەن جاعاعا شىعىڭىز.

سۋ يٸرٸمٸنەن شىعۋدىڭ تەسٸلدەرٸ

- ەگەر يٸرٸمگە تاپ بولساڭىز, كەۋدەنٸ كەرە دەم الىپ, يٸرٸمنٸڭ استىنا سٷڭگٸڭٸز.
- سۋدىڭ استىندا يٸرٸمنەن الىسىراق كەتۋگە تىرىسىڭىز.
- يٸرٸمنەن الىستاعان سوڭ سۋدىڭ بەتٸنە قايتا شىعىپ جاعاعا قاراي جٷزٸڭٸز.

سۋدا قاتتى شارشاعان كەزدەگٸ ٸس-ەرەكەت

سۋدا ۇزاق شومىلۋ شارشاپ - شالدىعۋعا ەكەلٸپ سوعادى.
- ەگەر سۋدا شارشاساڭىز نەمەسە توڭساڭىز تەز ارادا جاعاعا قايتىڭىز. سابىر ساقتاڭىز.
- ەلسٸن - ەلسٸن شالقالاي جاتىپ دەم الىڭىز, كٷشٸڭٸزدٸ ٷنەمدەڭٸز, ٶزٸڭٸزدٸ جەنە ۋاقىتتى باقىلاۋ ٷشٸن, جايمەن داۋىستاپ ساناڭىز.
- ەگەر ٶز كٷشٸڭٸزبەن جاعاعا جەتە المايتىنىڭىزدى سەزٸنسەڭٸز شالقالاي جاتىپ قولىڭىزدى بۇلعاپ كٶمەككە شاقىرىڭىز.

سۋىق سۋدىڭ قاۋٸپتٸلٸگٸ

سۋىق سۋعا تٷسٸپ كەتكەن ادام 10-30 مينۋتتا كٶبٸنە سۋىق ٶتٸپ قايتىس بولادى (5-7س 2-شٸ دەرەجەلٸ گيپوتەرامييا). 5-15 مينۋت قيمىلسىزدىق سۋىقتان تالۋعا (شوك) جەنە ٶلٸمگە ەكەلٸپ سوعادى. سۋىق سۋدان شىعارىلىپ, امان قالعاننىڭ ٶزٸندە جيٸ-جيٸ ەسٸنەن تانادى.
ورگانيزٸمنٸڭ جالپى سالقىنداۋى قاتتى شارشاعاندا, اشىققاندا, ماس كٷيٸندە تەزٸرەك بولادى. فيزيولوگييالىق ەرەكشەلٸكتەرٸنە بايلانىستى ەيەلدەر سۋىق سۋعا تٶزٸمدٸرەك بولادى, ەرلەر 4-5 مينۋتتان سوڭ-اق جٷرەكتەرٸ توقتاپ قالۋى مٷمكٸن. سۋىق سۋدا كلينيكالىق ٶلٸم 30-60 مينۋتقا, جىلى سۋدا 5-6 مينۋتقا سوزىلادى. تۇششى سۋعا باتقان ادام 1-3 مينۋتتا, ال تەڭٸز سۋىندا 7-8 مينۋتتا قايتىس بولادى. سوندىقتان سۋىق سۋدا ەربٸر سەكۋند قىمبات.

سۋداعى قاتەرگە ۇشىراعان ادامعا العاشقى كٶمەك

قاتەرگە ۇشىراعان ادامعا كٶمەك كٶرسەتكەندە مٷمكٸندٸگٸنشە تەزدەتٸپ وتتەگٸ جەتٸمسٸزدٸگٸن قولدان دەم الدىرۋ تەسٸلٸن قولدانۋ ارقىلى جويىڭىزدار.
- قاتەرگە ۇشىراعان ادامدى سۋدان الىپ شىققاننان كەيٸن ونىڭ كيٸمٸن بەلٸنە دەيٸن شەشٸپ, دەمالۋ جولدارىنىڭ جوعارى جاعىن جەنە اسقازانىن سۋدان بوساتۋعا كٸرٸسۋ;
- قاتەرگە ۇشىراعان ادامنىڭ اۋزىن ازۋ تٸستەرٸنٸنٸڭ ەر جاعىنان ساۋساقپەن قارماي, نەمەسە قول ورامالمەن, نە دەكە ورالعان پىشاق جٷزٸمەن, شاي قاسىقتىڭ سابىمەن نەمەسە جالپاق تەمٸر زاتتپەن اشۋ كەرەك.
- اۋىز ٸشٸن شىرىش پەن بالدىردان تازالاۋ كەرەك.
- قاتەرگە ۇشىراعان ادامنىڭ جوعارعى تىنىس جولدارى مەن اسقازانىن سۋدان ارىلتۋ ٷشٸن ونىڭ كەۋدەسٸن كٶمەك كٶرسەتۋشٸنٸڭ تٸزەسٸنٸڭ بٷگٸلگەن اياعىنىڭ ٷستٸنە باسىن تٶمەندەتٸپ سالىپ, كەۋدە سٷيەگٸنٸڭ استىڭعى بٶلٸمدەرٸن ىرعاقپەن قىسىپ باسا بەرۋ. ەڭ جەڭٸل جەنە تيٸمدٸ تەسٸل - «اۋىزدان - اۋىزعا» نەمەسە «اۋىزدان - مۇرىنعا» اۋا ٷرلەۋ. قاتەرگە ۇشىراعان ادامدى بەتٸن جوعارى قاراتىپ جاتقىزىپ, بٸر قولدى ونىڭ موينىنىڭ استىنا جٸبەرٸپ, ەكٸنشٸ قولىمەن ماڭدايىنان باسىپ, باسىن مٷمكٸندٸگٸنشە شالقايتۋ. باس بارماقپەن جەنە سۇق ساۋساقپەن قاتەرگە ۇشىراۋشىنىڭ مۇرنىن قاتتى قىسىپ, دەمدٸ ٸشكە تەرەڭ الىپ, ونىڭ اۋزىنا مينۋتىنا 18-20 دەم سالۋ كەرەك. قاتەرگە ۇشىراۋشىنىڭ جٷرەك سوعۋىن ۇدايى قاداعالاپ وتىرۋ كەرەك. ەگەر جٷرەك سوعۋى توقتاپ قالسا قولدان دەم الدىرۋ مەن قاتار, جٷرەككە تٸكەلەي ەمەس ماسساج ەدٸسٸن قولدانۋ كەرەك, ول ٷشٸن: قاتەرگە ۇشىراۋشىنىڭ جٷرەك تٷسىنا بٸر الاقاندى قويىپ ەكٸنشٸسٸن ايقاستىرا سالۋ كەرەك, ەكٸ كولدىڭ دا ساۋساقتارى كٶتەرٸڭكٸ بولۋ قاجەت, دەنە سالماعىن پايدالانا, تٶس سٷيەكتٸ ومىرتقا جوتاسىنا قاراي 4-5 سم قىسادى, جيٸلٸگٸ مينۋتىنا 70-72 رەت.

ەستە ساقتاڭىزدار!
سۋداعى اپاتتان قورعانۋدىڭ ەڭ سەنٸمدٸ جولى - سۋدا شومىلۋ ەرەجەلەرٸ مەن قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن قاتاڭ ساقتاۋ.