شەجٸرە-عۇمىر

شەجٸرە-عۇمىر

اقسەلەۋ اعا سەيدٸمبەك تۋرالى جازۋ كٶپتەن تولعاندىرىپ جٷرگەن وي ەدٸ. كٶزٸنٸڭ تٸرٸسٸندە ٶز باسىم اعانى, بٸر جاعىنان, ەرٸپتەس-فولكلورشى عالىم رەتٸندە, ەكٸنشٸ جاعىنان, قازاقي دەستٷردەگٸ سويىمىز بٸر بولعاندىقتان ارقا تۇتاتىن ەدٸم. سويىن بٸلۋٸمٸز ونىڭ فاميلييانىڭ ورنىنا «تاراقتى اقسەلەۋ» دەپ جازعاننان كەيٸن پايدا بولعان تانىم بولسا, فولكلورشى عالىم رەتٸندەگٸ تانىستىعىمىز 1993 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستالدى. ول كەزدە احاڭ م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ «فولكلور جەنە قولجازبا» بٶلٸمٸندە عىلىمي قىزمەتكەر بولاتىن. 

ٶتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك الىپ, ەلدٸڭ ەڭسەسٸ كٶتەرٸلگەن, جۇمىسقا بەل شەشە, ەرەكشە قارقىنمەن, قىزۋ­مەن كٸرٸسكەن كەزەڭ ەدٸ. قوستاناي ٶلكەسٸندە تىڭنان اشىلعان قا­زاق فيلولوگيياسى فاكۋلتەتٸ باسشى­سى­نىڭ وقۋ جۇمىسى جٶنٸندەگٸ ورىن­­باسارى رەتٸندە الماتىداعى بەلگٸلٸ وقۋ ورىندارىنىڭ تەجٸري­بە­لە­رٸن يگەرۋ ماقساتىندا سول كەزدەگٸ استانا – الماتىعا ٸسساپارمەن كەلگەن كەزٸم ەدٸ. ٷش-تٶرت كٷنگە سوزىلعان ٸسساپار اياقتالىپ, شارۋا ىڭعايلانا باستاعاننان كەيٸن, قىزىلوردادان قوستانايعا بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ جولداماسىمەن اتتاناردا فاكۋلتەت دەكانى بولعان ۇستازىمىز باعدات كەرٸبوزوۆتىڭ: «قازمۋ-دان (رەسپۋبليكاعا بەلگٸلٸ عالىمنىڭ فاميليياسىن اتاپ) عىلىمي جەتەكشٸلٸككە عالىم تاۋىپ بەرەمٸن, الماتىعا بارساڭ, ماعان تەلەفون سوق, مەن سەنٸ قازمۋ-مەن بايلانىستىرامىن», – دەگەن ۋەدە-سٶزٸن «بەرٸك ۇستانىپ», عىلىمي جەتەكشٸ بەلگٸلەپ, تاقىرىپ بەكٸتٸپ الۋدى جٶن سانادىم.

ٶكٸنٸشكە قاراي, قىزىلور­دا­­داعى ب.كەرٸبوزوۆ اعامىزعا حا­بار­­لاسا الماي, پۇشايمان بو­لىپ قوستانايعا كەرٸ قايتقالى جا­تىر ەدٸم. سول كەزدە الماتىدا قوس­تا­ناي­لىق ەرٸپتەسٸم ەرٸ جولداسىم قانى­­بەك بيجانوۆ دەگەن ازامات عى­لىم اكادەميياسىندا عىلىمي تەجٸ­­ريبەدەن ٶتٸپ جٷرگەن ەدٸ. ول – قازمۋ-دىڭ تٷلەگٸ. قاسىندا تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىندا اسپيرانت بول­ىپ جٷرگەن م.سابىروۆ دەگەن جولداسى بار. ەكەۋٸ ٶزدەرٸ وقىعان وقۋ ورنىنىڭ جاتاقحاناسىنا ورنا­لاسقان ەكەن. سولارعا جاعدا­يىم­­­دى ايتىپ ەدٸم, ولار اكادەمييا عالىمدارىنا جولىعىپ, تاقىرىپ الۋدى كەڭەس ەتتٸ. قىسقاسى, كەلەسٸ كٷنٸ ق.بيجانوۆ تەجٸريبەدەن ٶتٸپ جاتقان م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدە­بيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ فولك­لور جەنە قولجازبا بٶلٸمٸنە جول تارتتىق.

بٶلٸم باسشىسى ق.بيجا­نوۆ­تىڭ عىلىمي جەتەكشٸسٸ – شەكٸر ىبىراەۆ. قانەكەڭ مەنٸ تانىس­تى­رىپ, ماقساتىمدى ايتقان­نان كەيٸن ول بٶلٸمدە وتىرعان ٶزگە كٸسٸلەرمەن كەڭەسٸپ, اقىلداسا باستادى. بٸر كەزدە تٶردە وتىرعان بٶلٸم باسشى­سى­نىڭ سول جاعىندا اقسارى كەلگەن, بويشاڭ كٸسٸ سٶز الدى. سٶز ساپتاۋى بٶلەك, سٶيلەمدەرٸ كٸسٸنٸ ۇيىتاتىن ورامدى, ويلى ەكەن. قانەكەڭ ماعان سىبىرلاپ: «بۇل كٸسٸ اقسەلەۋ سەيدٸمبەكوۆ دەگەن تاراقتى اعاڭ بولادى», – دەدٸ.

– شەكە, بۇل جٸگٸت ات تەرلەتٸپ سوناۋ الىستاعى قوستانايدان كەلگەن ەكەن, – دەدٸ ول, – بۇل ٶلكە قازاقتىڭ بٸرتۋار ازاماتتارى شىققان قادٸرلٸ جەرٸ عوي, سوندىقتان سول جاقتا مىناۋ قانىبەك بٸر كٶزٸمٸز بەن قۇلاعىمىز بولسا, مىنا جٸگٸت ەكٸنشٸ كٶزٸمٸز بەن قۇلاعىمىز بولىپ وتىرسىن. تاقىرىپ بەرەيٸك, بۇل جٸگٸتتٸ دە ٶزٸڭٸزگە الىپ, ەكٸ جٸگٸت­كە قوس پار ات جەككەندەي ەتٸپ, جەتەكشٸلٸك ەتسەڭٸز, دۇرىس بولار ەدٸ, – دەدٸ.

شەكٸر اعامىز وعان:
– اقا, سٶزٸڭٸز ورىندى, بٸراق ماعان ول جۇمىس اۋىر تيەر. دوكتور­لىق ديسسەرتاتسييامنىڭ جۇمى­سى قاۋىرت بولىپ جاتىر. بۇل جٸگٸتتٸ سەكەڭە ۇسىنايىق, ول كٸسٸ عىلىمعا ىنتاسى بار جٸگٸت بولسا, ۇسىنار تاقىرىپ­تارىم بار ەدٸ دەپ ايتىپ ەدٸ. مەن وعان تەلەفون سوعايىن, نە دەر ەكەن?, – دەپ جاۋاپ قاتتى.

سٶيتٸپ, ول دەرەۋ تەلەفون شا­لىپ, بٸر كٸسٸمەن سٶيلەسە باستادى. بايقايمىن: شەكٸر اعامىزدىڭ باپپەن سٶيلەگەن سٶزٸ مەن بييازى ٷنٸندە سىي-قۇرمەت تابى ەرەكشە سەزٸلٸپ تۇر. مەنٸڭ جولداسىم سى­بىر­لاپ: «سەكەڭ دەپ جاتقانى – ۆاك-تىڭ تٶراعاسى سەيٸت قاسقاباسوۆ»,–­­ دەدٸ.

ۆاك دەگەننٸڭ نە نەرسە ەكەنٸن تٷسٸنبەسەم دە, ماڭىزدى مەكەمە ەكەنٸن ٸشتەي ۇعىندىم. بٸر كەزدە شەكٸر اعامىز:
– سەكەڭنٸڭ شارۋاسى ٶتە قاۋىرت, شەتەلگە شىققالى وتىر ەكەن. جەتەك­­شٸلٸككە كەلٸسٸمٸن بەرٸپ, ابىلاي حان تۋرالى اڭىزداردى تاقىرىپ ەتٸپ بەرۋدٸ ۇسىندى. بۇل جٸگٸت ٶزٸ دە ەرتەڭ ەلٸنە جٷرگەلٸ وتىر ەكەن, سوندىقتان تٷس اۋا بٶلٸمنٸڭ جينالىسىن اشىپ, سەكەڭ ۇسىنعان تاقىرىپتى بٶلٸمدە بەكٸتەيٸك. سودان كەيٸن ينستيتۋتتىڭ عىلىمي كەڭەسٸنە ۇسىنارمىز. ٶزٸڭ كەلەسٸ جىلى اسپيرانتۋرا, ول بولماسا, عىلىمي تەجٸريبە الىپ, بٸزگە كەل, – دەدٸ.

اقسارى كەلگەن كٸسٸ:
– بەرەكەلدٸ, تەۋەلسٸزدٸككە دەيٸن زەرتتەۋ مٷمكٸن بولماعان تىڭ تاقىرىپتاردىڭ بٸرٸ ەكەن. ونىڭ ٷستٸنە اتاقتى ابىلاي حان تۋرالى. سەن, باۋىرىم, تاريحتا بولماعان جاع­دايدى باسىڭنان كەشٸرٸپ وتىر­­­سىڭ. ۆاك-تىڭ تٶراعاسىنان تەلەفونمەن تاقىرىپ الۋ دەگەن بۇرىن-سوڭدى بولماعان. سەيٸت اسقارۇلى – تالابى قاتتى اتاقتى عالىم. ول كٸسٸنٸڭ مەكتەبٸنەن ٶتۋ, تاعىلىم الۋ دەگەن ٷلكەن ابىروي. وسىنى ۇمىتپا! – دەدٸ.

وسىلايشا, احاڭ ماعان قازاق­تىڭ كٶرنەكتٸ عالىمى سەيٸت قاسقاباسوۆتان تاقىرىپ الىپ, جەتەكشٸ ەتٸپ الۋىما ٶز سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ. سٶيتٸپ, سول كٷنٸ تٷس اۋا بٶلٸمنٸڭ جينالىسىندا تاقىرىپ بەكٸتٸلٸپ, ەرتەڭٸنە قوستانايعا كەرٸ تارتىپ كەتكەن جايىم بار ەدٸ. بٸر جىلدان سوڭ, 1994 جىلى كٷز ايى قىركٷيەكتە ارنايى عىلى­­مي جولداما الىپ, عىلىم اكا­دە­مييا­سىنىڭ ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينس­­تيتۋتىنا كەلدٸم. سول كەزدە احاڭمەن جيٸ كەزدەسٸپ, تٸلدەسۋ, سۇحبات­­تاسۋ, كەڭٸرەك تانىسۋ مٷمكٸن­دٸ­گٸ تۋدى. جەتەكشٸم – سەيٸت اعا ەل-فارابي اتىنداعى قازمۋ-دٸڭ نيكولسك بازارىنىڭ جانىندا ورنالاسقان بٸلٸكتٸلٸكتٸ كٶتەرۋ ينس­تي­تۋتىنىڭ جاتاقحاناسىنان بٶلمە الىپ بەرگەن بولاتىن. قاسىمدا قاراقالپاقستاننان دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا جازۋ ٷشٸن كەلگەن بٸر كٸسٸ بار. بٸر كٷنٸ ول ماعان: «كەشكٸلٸك بٶلمەگە ەرتەرەك كەل. اقسەلەۋ سەيدٸمبەك پەن شەكٸر ىبى­راەۆتى شاي ٸشۋگە شاقىرىپ وتىرمىن, بٸرگە بول», – دەدٸ. احاڭ وتى­رىستا «سٶيلەسە – سٶزدٸڭ شەشە­نٸ, تولعانسا – تەرەڭ ويدىڭ كٶسەمٸ» ەكەنٸن تانىتىپ, كوسا ەڭگٸمە ايتتى.

شەكەڭ ونى ەلسٸن-ەلسٸن «احاڭ بۇعان نە دەدٸ ەكەن?» دەپ كٶتەرمەلەپ, قولپاشتاپ وتىردى. سول وتىرىستا احاڭ نە سەبەپتەن فاميلييا ورنىنا ٶزٸنٸڭ شىققان سويىن – تاراقتىنى جازىپ جٷرگەنٸن ايتتى. « – مۇنى رۋىمدى كٶرسەتەيٸن, ماقتانايىن دەپ, بولماسا تايپالىق سانانىڭ جالاۋىن جەلبٸرەتٸپ جٷرگەن جوقپىن. ورىستىڭ دەستٷرٸنەن ورنىققان «وۆ»-تان قۇتىلۋدىڭ بٸر ەدٸسٸ رەتٸندە قولدانىپ جٷرمٸن. بٸر كٷنٸ قىزىق وقيعا بولدى. ونوماستيكا جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ ەدٸم. بٸردە ونوماستيكا مەسەلەسٸ جٶنٸندە رەسپۋبليكالىق كەڭەس وتىرىسى ٶتتٸ. سوندا قازاق ارا­سىندا, سونىڭ ٸشٸندە زييالى­لار­دىڭ رۋدى فاميلييا ەتٸپ الۋ كٶرٸنٸسٸ قاتتى سىنالدى. مەنٸڭ دە اتىم اتالدى. مەن ٶز ويىمدى ايتتىم. داۋ-تالاس تۋدى. سوندا اكادەميك ماناش قوزىباەۆ تۇرىپ بىلاي دەدٸ: «رۋدى فاميلييا ەتٸپ الۋ, ەل-جۇرت اراسىنا ٸرٸتكٸ سالۋى, تەۋەلسٸزدٸك الىپ جاتقان جاس مەملەكەتٸمٸزدٸڭ بٸرلٸگٸن بۇزۋى مٷمكٸن. سوندىقتان مۇنداي دەستٷرگە ەۋەس بولمايىق. اقسەلەۋگە بۇل جاراسادى. وعان رۇقسات بەرەيٸك. وسىمەن ەڭ­گٸ­مە تەمام بولسىن», – دەدٸ. وسى­لاي­شا, تەگٸمدٸ رەسپۋبليكالىق ونو­ماس­تي­كالىق كەڭەس ارقىلى, ماناش اعانىڭ ارقاسىندا «اۋىزشا بەكٸتٸپ» العانمىن دەپ, – كٷلدٸ.

سول جولى ول كٸسٸ ماعان ٶزٸنٸڭ «كٷي شەجٸرە» اتتى زەرتتەۋ كٸتابىن اۆتورلىق قولتاڭبا جازىپ, سىيعا تارتتى. قولتاڭبا جازىلعان ايقارا بەتتٸڭ بٸر جاعىندا احاڭنىڭ ٶزٸ سالعان اۆتوپورترەتٸ بەينەلەنگەن. قول­تاڭبادا: «قادٸرلٸ باۋىرىم الما­س­قا اعالىق اق كٶڭٸلٸممەن ۇسى­نا­مىن. س.اقسەلەۋ. 15.11.94 ج» – دەپ جازىلعان ەدٸ. احاڭنىڭ قولتاڭباسى تٷسكەن اتالمىش كٸتاپ احاڭنىڭ بٸزدەر ستۋدەنتتٸك جىلدارى قۇمارتا وقىعان «كٷڭگٸر-كٷڭگٸر كٷمبەزدەر», «سونار» اتتى كٸتابىنىڭ قاتارىنان قۇرمەتپەن ورىن تاپتى, قازٸر دە كٸتاپحانا قورىمىزدا ساقتالىپ تۇر.

«كٷي شەجٸرە» كٸتابىن كەڭەيتە, عىلىمي اپپاراتتارمەن تولىقتىرا وتىرىپ, احاڭ سەيٸت اسقارۇلىنىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن دوكتورلىق ديس­سەر­تاتسييا قورعادى. ونىڭ ديسسەرتاتسييا قور­عاعان وقيعاسىن سەيٸت اعا را­زى كەيٸپپەن بىلايشا ەسكە الىپ وتىراتىن: «استانادان الماتىعا ينس­تيتۋتقا ديرەكتور بولىپ قاي­تا ورالعان كەزٸم ەدٸ. اقسەلەۋ كە­­لٸپ اقىلداستى: «ٶزٸڭٸز بٸلە­سٸز, قا­زاقتىڭ كٷي ٶنەرٸنە قا­تىس­تى بٸر­­­نەشە زەرتتەۋ كٸتابىن شى­عار­دىم. سولاردىڭ نەگٸزٸندە, دوكتور­­لىق جۇمىستى قورعاسام قايتەدٸ», –­ دەدٸ. مەن ايتتىم: «زەرتتەۋ كٸتاپ­تارىڭ عىلىمي ورتاعا تانىس. جۇرتشىلىق سەنٸ جاقسى بٸلەدٸ. ەندٸ, سەن سول زەرتتەۋلەرٸڭدٸ عىلىمي جٷيەگە سالىپ, تالداپ, ساراپتاپ, ديسسەرتاتسييا جاز, جۇرت الدىندا قورعا», – دەدٸم. ول: «ەندەشە, سٸز عىلىمي جەتەكشٸ بولىڭىز», – دەپ قولقا سالدى. سٶيتٸپ, م.ەۋەزوۆ ەرەكشە ىقىلاسپەن اتاپ ٶتكەن قازاقتىڭ كٷي-اڭىزدارى تاقىرىبىن وعان بەردٸم. اقسەلەۋ دوكتورلىعىن قورعاعان عىلىمي كەڭەس وتىرىسىنا اتاقتى عالىمدارمەن قاتار, اسانەلٸ ەشٸموۆ باستاعان بٸر توپ ٶنەر قايراتكەرلەرٸ قاتىستى. عىلىمي كەڭەس – بەلگٸلٸ عالىمدار مەن قازاق ٶنەرٸنٸڭ مايتالماندارى باس قوسقان القالى جيىنعا اينالىپ كەتتٸ. كەڭەستٸ زورعا جاپتىق».

دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا قورعا­عان­­نان كەيٸن احاڭ الماتىدان استاناعا اۋىسىپ, ل.گۋميلەۆ اتىن­دا­عى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنە وقىتۋشىلىق قىزمەتكە ورنالاستى. بٸر كٷنٸ, ۇمىتپاسام, 2004 جىلى بولسا كەرەك, استاناعا جول تٷسٸپ, احاڭا سەلەم بەرۋگە بارىپ, ەۋرازييا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باس عيماراتىندا جولىقتىم. قال-جاعدايىمدى بٸل­­گەننەن كەيٸن, عىلىم جاعىنا ويى­سىپ, دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا تۋرا­لى سۇرادى. قازاق حاندى­عى­نا بايلانىستى تاقىرىپتى جەتەكشٸممەن كەلٸسٸپ, بەكٸتكەنٸمدٸ, بٸراق ەلٸ بەل شەشٸپ كٸرٸسپەگەنٸمدٸ ايتتىم. سوندا ول كٸسٸ ماعان بىلاي دەدٸ: «بٷيٸردەگٸ قوستانايدا بەيگەگە تٷسٸپ جٷرسٸڭ. سەنٸمەن بەسە­كەلەسەتٸن كٸسٸ قاتارى سيرەك. سو­دان سەن بەيگەنٸڭ سٶرەسٸنە وق بويى وزىپ كەلەسٸڭ دە: «ويپىرم-اي, ٶزٸم كەرەمەت ەكەنمٸن عوي», – دەپ رازى بولاسىڭ. جەكە-دارا جٷ­رٸپ, كانديداتتىقتىڭ بۋىنا مال­دانىپ قالىپسىڭ. ۋاقىت تەز ٶتٸپ كەتەدٸ. دوكتورلىق قورعاۋ جولى­نا تٷس. ول ٷشٸن عىلىمي ورتا كەرەك. استاناعا عالىمدار جينالىپ جاتىر. وسىندا اۋىس. الماتىعا دا, سەكەڭە دە (س.قاسقاباسوۆقا) جاقىندايسىڭ. جۇمىسقا ورنالاسۋعا مەن كٶمەكتەسەيٸن. مىناۋ زاڭ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى ماقسۇت نەرٸكباەۆپەن جاقسى تامىرلىعىم بار ەدٸ. وعان بٸر ٶتٸنٸش ايتايىن, سەنٸ جۇمىسقا ال دەپ. سٶزٸمدٸ جەر­گە تاستاماس.از-ماز ساعات الىپ, دوك­تور­لىعىڭدى ٶندٸرە جازىپ شىعۋىڭ كەرەك», – دەدٸ.

«ويلانايىن» دەپ «تايم-اۋت» الىپ, ەلگە تارتتىم. قوستانايدا 9 جىل جاتاقحانادا تۇرىپ, جٷرەگٸمٸز شايلىعىپ قالعاندىقتان با, ٷي-كٷي جوق استاناعا اۋىسۋعا باتا المادىم. قوستانايدا قالىپ, شىقپاي قويدىم. بٸراق احاڭنىڭ اقىلىنان كەيٸن «قامشىنى باسىپ» 2009 جىلى سەيٸت قاسقاباسوۆتىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا قورعاپ شىقتىم. ديسسەرتاتسيياعا پٸكٸر بەرەتٸن جەتەكشٸ ۇيىم بولىپ ەۋرا­زييا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قازاق ەدە­­بيەتٸ كافەدراسى بەكٸتٸلدٸ. ەرەجە بويىنشا, تالقىلاۋعا فول­­كلو­ريس­تي­كا سالاسىنان ٷش عى­لىم دوكتورى بولۋى تيٸس. احاڭ جۋر­­ناليستيكا كافەدراسىنىڭ پرو­فەس­سورى ەدٸ. سوندىقتان قازاق ەدەبيەتٸ مەن جۋرناليستيكا كافە­درا­لارى بٸرٸگٸپ وتىرىس ٶتكٸزٸپ, دوكتورلىق ديسسەرتاتسييالىق جۇ­مى­سىمدى تالقىلادى. وڭ شەشٸمٸن شىعاردى.
جاڭا استانادا احاڭ القالى جيىنداردىڭ, كەلەلٸ كەڭەستەردٸڭ بەل ورتاسىندا جٷردٸ. تەۋەلسٸز ەلدٸڭ ەسٸل بويىنداعى جاڭا استاناسى احاڭنىڭ قازاق ەلەمٸن زەرتتەپ جٷرگەن ٸزدەنٸسٸنٸڭ رۋحىنا جاقىن بولاتىن. سوندىقتان ول استانادا تۋعان حالقىنا اسا ٷلكەن شابىتپەن قىزمەت جاسادى. ەلباسى جاڭا رەزيدەنتسيياعا – اقورداعا كٸرگەندە, قازاقتىڭ حان كٶتەرگەندە جاسايتىن كٶنە تٶل رەسٸمٸن ىرىمداۋ كٶرٸنٸسٸنە قاتىسىپ, ورداعا العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ كٸردٸ. اقوردا تٶرٸن­دە پرەزيدەنتكە باتا بەرگەن (م.جول­داس­بەكوۆ, ە.كەكٸلباي) ٷش تۇلعانىڭ قاتارىندا بولدى.

احاڭنىڭ استاناداعى كەزەڭٸ مەن سوناۋ حٷٸ عاسىردا قاسىم حاندىعىنداعى وراز-مۇحاممەد حاننىڭ جانىندا قىزمەت اتقارعان قادىرعالي جالايىريدٸڭ بەينە­سٸ­مەن شەندەستٸرەمٸن. رەسەي پاتشا­لى­­عىنا تۇتقىن بولىپ تٷسكەن وراز-مۇحاممەد ار الدىنداعى ادالدىعى مەن ەرلٸك ٸستەرٸ ارقاسىندا قاسىم حاندىعىنىڭ تاعىنا وتىرعاندىعى بەلگٸلٸ. سول وقيعانىڭ قۇرمەتٸنە قادىر­­عالي جالايىري اتاقتى «جامي ات-تاۋاريح» (عىلىمعا تانىل­عان اتاۋ) اتتى شىڭعىس حاننان قازاق حاندارىنا دەيٸن ۇلاسقان بيلەۋ­­شٸلەردٸڭ شەجٸرەسٸن جازادى. حان تاعىنىڭ جانىنان ورىن الا­دى. ەڭبەكتٸڭ سوڭعى سٶزدەرٸنٸڭ سٶرەسٸنە «تاراق تاڭبالى قادىرعالي بي جالايىري» دەگەن مەلٸمەتتٸ قالدىرادى. اتالمىش ەڭبەك 400 جىل ٶتكەن سوڭ, تاراق تاڭبالى اقسە­لەۋ سەيدٸمبەكتٸڭ التى الاشتىڭ شەجٸ­رەسٸ جيناق­تالعان «قازاقتىڭ اۋىز­شا تاريحى» اتتى تۋىندىسىمەن استانا تٶرٸندە قايتا جاڭعىرىپ, لايىقتى جال­عاسىن تاپتى.

وسى جولداردى وي كٶزٸمەن وقىعان وقىرمان: «بۇل نە تىلسىم, بولماسا نە قۇدٸرەت, ەلدە تاعدىر ما?» دەگەن ساۋال تاستاۋى مٷمكٸن. بٸزدە سول ساۋالدىڭ «شاتىرىن پانالاپ», قالام سٷيكەپ وتىرعان جايىمىز بار. سانامىز شيىرلاي المايتىن قۇدٸرەت سىرلارىن تەك ماتەريالدىق بولمىسقا سٷيەنگەن تٷيسٸكپەن ۇعىنىپ, تٷيٸندەيتٸن تولىق ەمەس تٷسٸنٸگٸمٸز بار. ول مىناعان سايادى: بۇل ٶمٸردٸڭ مەنٸ – ەرقاشان جالعاستىق تاۋىپ وتىرۋى­مەن ماڭىزدى, ماعىنالى ەرٸ سەندٸ. احاڭ تۇلا بويىمەن كٶنە قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ جاڭا مىڭجىلدىقتاعى جاڭعىرىعى, جالعاسى, ٶزگەشە سەنٸ بولىپ قالدى. مەدەنيەت بولمىسى مىقتى تۇلعالارمەن جاڭارادى. احاڭ سىندى تۋما تالانتتاردىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعى – سونىڭ دەلەلٸ.

الماسبەك ەبسادىق, 
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, 
ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى قمۋ پروفەسسورى