جازۋشى ەدٸل دٷيسەنبەك شيرەك عاسىردان بەرٸ ٶزٸنٸڭ ەرٸپتەس اعاسى – قازاقتىڭ بٸرتۋار ۇلى, بەلگٸلٸ قوعام قايراتكەرٸ, حالىق جازۋشىسى شەرحان مۇرتازا تۋرالى شاعىن ەڭگٸمە-ەستەلٸكتەر مەن ەسسە-نوۆەللالار جازىپ كەلەدٸ. شەراعاڭ تۋرالى ەربٸر دٷنيەنٸ قىزىعا وقيتىن قالىڭ قازاق اۆتوردىڭ «شەراعامنىڭ شەرۋٸ» اتتى رومان-ەسسەسٸندە بۇرىن جارىق كٶرگەن دٷنيەلەرمەن تاعى دا قاۋىشاتىن بولادى. تٷرلٸ تاقىرىپتار مەن شاعىن سيۋجەتتەرگە قۇرىلعان وقيعالارى قىزىقتى دا تارتىمدى. تٸلٸ دە شۇرايلى, ويى قۇنارلى. تەلٸم-تەربيە الارلىق تالاي مەسەلەلەر كٶتەرٸلٸپ, شەراعانىڭ شەبەرلٸكپەن شەشۋٸنٸڭ نەتيجەسٸندە ويداعىداي ورىندالادى. جازۋشى سولاردىڭ بەرٸن سارى مايدان قىل سۋىرعانداي ەتٸپ دەل دە ناقتى بەرە بٸلگەن. بٷگٸن وقىرماندارعا وسى كٸتاپتان ٷزٸك ٷزٸندٸلەر ۇسىنىپ وتىرمىز.
***
كٸرٸسپە: كەيٸپكەرٸم تۋرالى
«مەنٸڭ ابايىم», «مەنٸڭ جامبىلىم», «مەنٸڭ ەۋەزوۆٸم», «مەنٸڭ ەبٸشٸم»…
وسىلايشا ٶزٸنە ۇستاز, اعا تۇتقان ۇلى تۇلعالاردى قولىنا قالام ۇستاعان ادامداردىڭ بەرٸ بٸردەي «مەنٸڭ» دەپ مەنشٸكتەپ الۋىنا قۇقى بولماسا دا, سولاي ەتۋگە حاقىڭ جوق دەگەن قاعيدا جەنە دە جوق. زاڭ بويىنشا تىيىم سالىنباعانداردىڭ بەرٸ زاڭدى دەگەندەي, مەن دە شەراعانى – شەرحان مۇرتازا اعامىزدى ٶزٸمە مەنشٸكتەپ, «مەنٸڭ شەراعام» دەگەندە وسى قاعيدانى باسشىلىققا الدىم...
سەنٸم جٷگٸ
شەرحان مۇرتازا اعامىز ەلٸمٸزدٸڭ باس گازەتٸ «سوتسياليستٸك قازاقستانعا» رەداكتور بولىپ تاعايىندالعاندا, ونى رەداكتسيياعا تانىستىرۋعا سول كەزدەگٸ قازاقستان كومپارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ حاتشىسى ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ ٶزٸ باستاپ الىپ كەلدٸ.
– بەرٸڭٸز دە شىعارماشىلىق ادامدارىسىزدار, – دەدٸ ٶزەكەڭ شەراعامنىڭ ٶمٸر جولىن بايانداپ شىققاننان كەيٸن, – ٶيتٸڭدەر, بٷيتٸڭدەر دەپ دٸلمەرسٸپ جاتۋدىڭ قاجەتٸ جوق دەپ بٸلەمٸن. گازەتتٸ كٶتەرۋ كەرەك. حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجى مەن مٷددەسٸن كٶزدەيتٸن, ٶتكەن تاريحى مەن جارقىن بولاشاعىن جان-جاقتى اشىپ كٶرسەتەتٸن ماتەريالداردى كٶپتەپ بەرگەن لەزٸم. سٶيتٸپ, باسىلىمدى جالپى ۇلتتىق گازەتكە اينالدىرعان جٶن. وعان مىنا جاڭا باسشىلارىڭىزدىڭ كٷش-قۋاتى دا, تەجٸريبەسٸ دە جەتەدٸ دەپ ويلايمىن.
شەراعام كٶپ سٶيلەگەن جوق.
– مەن نە دەيٸن? – دەپ ٶزەكەڭە قارادى. – بەرٸن ٶزٸڭٸز كومباين جٷرٸپ ٶتكەندەي جيىپ-تەرٸپ ايتىپ كەتتٸڭٸز عوي, كەشەك قالعان جوق. سەنٸمدٸ اقتاۋعا تىرىسامىز. – سونان سوڭ كٶپشٸلٸككە بۇرىلىپ: – جالعىز اعاش – ورمان ەمەس, – دەدٸ. – حاتشى مەنٸ قانشا ماقتاعانىمەن, جالعىز ٶزٸمنٸڭ قولىمنان تٷك تە كەلمەيدٸ. سٸزدەرگە ارقا سٷيەيمٸن. بٸرٸگٸپ جۇمىس ٸستەيٸك. بەس ساۋساق بٸرٸكسە, المايتىن اسۋ دا, جەتپەيتٸن جەتٸستٸك تە بولمايدى. گازەتتٸ ەل سٷيٸپ وقيتىن باسىلىمعا اينالدىرا بٸلەيٸك!..
اعامنىڭ ايتقانى ايداي كەلدٸ. «سوتسياليستٸك قازاقستان» ارادا بٸراز ۋاقىت ٶتكەن سوڭ بۇرىنعى قاتىپ قالعان قاساڭدىعىنان ايرىلىپ, قالىڭ كٶپشٸلٸك اسىعا دا قىزىعا قاۋىشاتىن باسىلىمعا اينالا باستادى; تيراجى ٶستٸ, وقىرماندار سانى ارتا تٷستٸ.
قولىنان ٸس كەلەتٸن مامانداردى تاڭداپ-تاۋىپ, سەنٸم ارتۋ – بٸلگٸر باسشىعا تەن كٶرەگەندٸك دەسەك, سول سەنٸمدٸ بٷكٸل اقىل-ويى مەن كٷش-قۋاتىن جۇمساي وتىرىپ, ابىرويىمەن اقتاپ شىعۋ دا – ناعىز ٶنەگە-ەرلٸك دەر ەدٸك. وسىنداي اعالارىمىزدىڭ ارقاسى عوي, قازاقتىڭ قاتارىنان كەم قالماي, العا ادىمداپ باسىپ كەلە جاتقانى.
ايتقىشتاردىڭ ايدارىنان جەل ەستٸ
قازاقتاي سٶز قادٸرٸن بٸلەتٸن جان بار ما ەكەن جالعاندا. ايتۋى كەلٸسسە, استىنداعى اتىن دا تاستاپ كەتەتٸندەر بولعان عوي ٶمٸردە. سوناۋ كٶنە دەۋٸردەن كەلە جاتقان شەشەندٸك سٶزدەردٸڭ ٶزٸ ەن بايلىق ەمەس پە? سول كەزدە ايتىلعان تاپقىر سٶزدەردٸ قازٸر نەگە جاڭعىرتپاسقا? ەلدە تاۋىسىپ بٸتتٸك پە? ەلدە ىڭعايسىز با?
شەراعام «ەگەمەن قازاقستاندى» باسقارىپ جٷرگەن جىلدارى كەزەكتٸ بٸر لەزدەمەدە وسى ويدى قاۋزاي كەلٸپ, گازەتكە «اۋىل ايتقىشتارى» اتتى ايدار الىپ شىقساق قالاي بولار ەكەن دەگەندەي پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
مۇندايدا العاشقى بوپ سٶز باستايتىن اعالارىمىز از-مۇز كٸدٸرٸپ قالدى دا, ارتتا وتىرعان ورتا بۋىن ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸرٸ:
– رەسمي باسىلىمبىز عوي, جوعارى جاق نە دەر ەكەن? – دەپ كٷڭك ەتە قالدى.
– نە? – شەراعام جاۋاپ كٷتپەستەن داۋسىن ودان ەرٸ كٷشەيتە تٷستٸ, – سوندا بٸز رەسميمٸز دەپ شٸري بەرۋٸمٸز كەرەك پە? ونسىز دا سىقيىپ تۇرعان «سق»-دان ەندٸ-ەندٸ ارىلىپ, ەلدٸڭ بەتٸن بەرٸ قاراي بۇرا باستاعان تۇستا وقىرمانداردان اجىراپ قالماعان لەزٸم. ول ٷشٸن كەز-كەلگەن تەجٸريبەگە بارۋعا تيٸسپٸز. مەسەلەن, كەزٸندە جامباەۆ ايتىپتى دەگەن كٷلدٸرگٸ سٶزدەر ەلٸ دە ٶز مەنٸن جويعان جوق. سولاردى نەگە بەرمەسكە? – دەدٸ.
باسشى باستاسا, قوستاۋشىلار قوس-قوستان شىعاتىنى بەلگٸلٸ ەمەس پە? سول جەردە وتىرىپ-اق «ساعالباي سولاي دەپتٸ» دەپ بٸر-ەكٸ مىسال ايتقان جاسى ٷلكەن اعايىمىزعا شەراعام:
– وسى ايتقاندارىڭىزدى ەرتەڭ جازىپ ەكەلٸڭٸز! – دەپ قولما-قول تاپسىرما بەردٸ.
اناۋ «ە,ە» دەپ بارىپ «ەرينە» دەدٸ.
وسىلايشا, رەسمي گازەتتە تۇڭعىش رەت بەيرەسمي ايدار پايدا بولىپ, ول ەلٸ دە جالعاسىپ كەلەدٸ. ايتقىشتاردىڭ ايدارىنان جەل ەستٸ دەگەن وسى بولسا كەرەك.
ۇجىمدىق ۇيعارىم
اعام «الاتاۋدا» دەمالىپ جاتقان. ايان ايتتى: «داۆاي, بارىپ قايتايىق!».
— بارساق, بارايىق, — دەدٸم مەن, — بٸراق ول كٸسٸ قالاي قارار ەكەن?..
— ٸشٸم-جەمدٸ ٶزٸمٸزبەن بٸرگە الا بارامىز, — دەدٸ اياكەڭ مەنٸڭ سۇراعىمدى تٷسٸنبەي. — ول كٸسٸگە ەشقانداي سالماق سالمايمىز. قىمىزدى ٶزٸم ساتىپ الامىن, بٸراق اقشاسىن بٶلٸپ تٶلەيمٸز.
— جارايدى, — دەي سالعام سامارقاۋ عانا.
سەنبٸ كٷنٸ قۇلقىنسەرٸدەن تەلەفون شىلدىرلادى. ەدەتتە دەمالىس كٷندەرٸ ۇيقىنى قاندىرىپ بارىپ قانا تۇراتىنبىز. مۇنى جاقىن ارالاساتىن تانىستارىمىز دا, اعايىن-تۋىستارىمىز دا جاقسى بٸلەتٸن. سوندىقتان ولار تىم ەرتە تەلەفون سوعا بەرمەيتٸن. ال مىنا قوڭىراۋدىڭ داۋسى ٶزگەشەلەۋ: ەكٸ-ٷش رەت بەزٸلدەتٸپ, الماعان سوڭ قويا قوياتىن شىعار دەپ ويلاعان ەم, قايدان, قايتا بارعان سايىن ٶرشي تٷسٸپ, بٸز تۇرماق, كٶرشٸ بٶلمەدە جاتقان بالا-شاعا دا ويانىپ, ارى-بەرٸ اۋدارىلىپ تٷسكەنٸن سەزە باستادىم. امال جوق, اتىپ تۇرىپ, تۇتقانى كٶتەردٸم.
– ەي, ەلٸ ۇيىقتاپ جاتىرسىڭ با? — دەگەن اياننىڭ اششى داۋسى شىقتى ارعى جاقتان.
– ەرتە ەمەس پە? — دەدٸم كەشەگٸ كەلٸسٸمٸمٸز ەسٸمە تٷسٸپ.
– ەرتەڭ نە? — دەدٸ اياكەڭ بٸر-ەكٸ رەت «اتاڭنەلەت» دەپ الىپ. — بٸز جەتكەنشە «وتدىحايۋششيلەر» تاڭەرتەڭگٸ اسىن ٸشٸپ قويادى. سوعان ٷلگەرۋٸمٸز كەرەك. داۆاي, تەز كٶكبازارعا كەل, وسى جەردەن اۆتوبۋسقا وتىرامىز. مەن مىنا قىرمىزىنىڭ قىمىزىن وپتوم كٶتەرٸپ الدىم.
ارادا از ۋاقىت ٶتكەن سوڭ «الاتاۋداعى» اعامنىڭ ليۋكسٸندە ارقا-جارقا بولىپ وتىردىق.
– راحمەت كەلگەندەرٸڭە! — دەدٸ شەراعام بٸزدٸ شىعارىپ سالىپ تۇرىپ. — جٸگٸتتەرگە سەلەم ايتىڭدار, جۇمىس ٸستەپ جاتىر دەڭدەر, ماعان كەلەم دەپ ەۋرە بولماسىن, الداعى ەكٸ-ٷش كٷننٸڭ ٸشٸندە ٶزٸم كٸرٸپ شىعام رەداكتسيياعا.
ايتقانى ايداي بولدى. اياق استىنان رەداكتوردىڭ ورىنباسارى سابىرجان شٷكٸروۆ جاڭادان اشىلعان «سۇحبات» گازەتٸن باسقارۋعا جٸبەرٸلدٸ دە, دەل سول كٷنٸ تٷستەن كەيٸن شەراعام رەداكتسيياعا جەتٸپ كەلدٸ. كەلدٸ دە رەدكوللەگييا مٷشەلەرٸ مەن بٶلٸم مەڭگەرۋشٸلەرٸن جيناپ الدى.
– كٶپ سٶيلەپ ۋاقىتتارىڭدى الىپ جاتقىم كەلمەيدٸ, – دەدٸ شٸەراعام داۋسىن كٶتەرٸپ. — مىنا سابىرجان مىرزا, ٶسٸپ, «سۇحباتتىڭ» رەداكتورى بولىپ كەتٸپ جاتىر. جۇمىسىنا تابىس تٸلەيمٸز. ەندٸ سونىڭ ورنىنا ادام سايلاۋىمىز كەرەك. ٶز ٸشٸمٸزدەن. سوعان لايىقتى كانديداتۋرالارىڭ بار ما? سونى ايتساڭدار.
– بار, ەرينە, بار!
– تولىپ جاتىر عوي.
– جوعارى جاق نە دەر ەكەن? — دەپ جينالعاندار شۋ ەتە قالدى.
— جوعارى جاققا ٶزٸم جاۋاپ بەرەم, – دەدٸ شەراعام تاعى دا تاماعىن قىرناپ. — بەيمەزگٸل كەلٸپ وتىرعانىم دا سول — «قاسيەتتٸ ورىن بوس تۇرماس» دەگەننٸڭ الدىن الۋ. «سابىرجان اۋىساتىن بولىپتى» دەگەن سىبىس شىققالى بەرٸ تەلەفون شالۋشىلار كٶبەيٸپ كەتتٸ.
ال ەندٸ ايتىڭدار, كٸمدٸ ۇسىناتىندارىڭدى.
— ٸلەسوۆ! — دەپ قالدى بٸرەۋ.
سول-اق ەكەن ەلدٸڭ بەرٸ:
— دۇرىس, ٶتە دۇرىس, مٸڭكەڭ لايىق بۇل ورىنعا! — دەپ قولداي جٶنەلدٸ.
— ٶزدەرٸڭ كەلٸسٸپ العان سيياقتىسىڭدار عوي, — دەپ شەراعام دا شىرايلانىپ شىعا كەلدٸ. — يە, مىڭباي مىرزا تەجٸريبەلٸ مامان. بٸلٸمٸ دە, بٸلٸكتٸلٸگٸ دە جەتەدٸ زامرەداكتورلىققا. مەنٸڭ دە ويىمداعى وسى ەدٸ. ەندەشە داۋىسقا سالامىن.
جۋرناليستەر تەگٸس قول كٶتەرٸپ, بٸر كٸسٸدەي داۋىس بەردٸ. بۇل — مەن وسى رەداكتسييادا ەڭبەك ەتكەلٸ بەرٸ باسشىنى ۇجىمنىڭ ٶزٸ سايلاپ العان بٸرٸنشٸ باسقوسۋى ەدٸ دەسەم, ٶتٸرٸك ايتقاندىعىم ەمەس.
فيزيكا مەن ليريكا
تاراز قالاسىنداعى مۇحاممەد حايدار دۋلاتي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرٸمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ جاتقانبىز. شەراعام مٸنبەردەن تٷسٸسٸمەن باسقوسۋدى باسقارىپ وتىرعان بٸرٸنشٸ پرورەكتور «كٸمنٸڭ سۇراعى بار?» دەپ بٸرەسە ورىسشا, بٸرەسە قازاقشا قايتالاپ تۇرىپ العانى بار.
اعايلارى ايتىپ تۇرعان سوڭ ايانسىن با, زالدىڭ ورتا تۇسىنان بٸرەۋ قول كٶتەردٸ. ەلەڭ ەتٸپ, سول جاققا بۇرىلدىق. ورنىنان باتىلسىزداۋ كٶتەرٸلگەن بالاڭ جٸگٸت:
— اعاي, بٸر ٶلەڭٸڭٸزدٸ وقىپ بەرمەس پە ەكەنسٸز? — دەپ قويىپ قالماسى بار ەمەس پە.
بەرٸمٸز ىڭعايسىزدانىپ, تٶمەن قارادىق. زال سٸلتٸدەي تىنا قالدى.
شەراعامنىڭ باسى كەگجەڭ ەتە تٷستٸ. ونسىز دا الاسى باسىم كٶزٸ ادىرايىپ, كٶزٸلدٸرٸگٸنٸڭ ەينەگٸن تەسٸپ جٸبەرەردەي بوپ ەلگٸگە قارادى. «ال باستالدى دەپ ويلادىم مەن ٸشتەي تىنىپ, قازٸر بايعۇستىڭ يت تەرٸسٸن باسىنا قاپتايدى».
بٸراق اعايىم ٶيتپەدٸ.
— قاي فاكۋلتەتتە وقيسىڭ? — دەپ سۇراق قويۋشىنىڭ ٶزٸنە سۇراق قويدى.
— فيزمات, — دەدٸ بالانىڭ داۋسى ەرەڭ شىعىپ.
— ە, فيزيك ەكەنسٸڭ عوي, — دەدٸ شەراعام سەل-پەل ەنتٸگٸن باسىپ, سٶيتتٸ دە بٸرٸنشٸ پرورەكتور مەن بٸز وتىرعان جاققا بٸر قاراپ الدى دا: — فيزيكتەردٸڭ ليريكاعا جاقىن ەكەنٸن بٸلەمٸز, بٸراق مەن ٶلەڭ جازبايمىن, شىراعىم, — دەپ قايتادان بالاعا بۇرىلدى. — سوندىقتان ٶتٸنٸشٸڭدٸ دە ورىنداي المايمىن.
جاڭا عانا جاۋاتىن بۇلتتاي بوپ تٷنەرٸپ تۇرعان اعامىزدىڭ مىنا مٸنەزٸ وسىدان ونداعان جىلدار بۇرىن بولعان بٸر وقيعانى ەرٸكسٸز ەسكە تٷسٸردٸ.
… ٸلگەرٸدە كازگۋ-دٸڭ فيلفاگٸندە وقىپ جٷرگەنٸمٸزدە نۇرەكەڭ, كەدٸمگٸ اتاقتى نۇرعيسا تٸلەنديەۆ اعامىز بٸزگە كەلٸپ, كٷي ٷيرەتكەن ەدٸ. دومبىرانى اسا جاقسى تارتا الماسام دا, كونسەرۆاتورييا ستۋدەنتتەرٸنە قوسىلىپ, بٸر توپ جولداستارىممەن بٸرگە مەن دە وركەسترگە قاتىسقان ەدٸم. ارامىزدا تٶلەن (ەبدٸكوۆ), دۋلات (يسابەكوۆ) سيياقتى تالانتتىلارىمىز دا بار. ەكەۋٸ دە دومبىرانى مەنەن جاقسى تارتادى. ەسٸرەسە, تٶلەننٸڭ شەبەرلٸگٸ ەرەكشە. بٸز وركەسترگە قوسىلىپ ورىندايتىن «بي», «قوسالقا», «كەڭەس», «سارىارقا», تاعى باسقا كٷيلەردەن باسقا, ٶمٸرٸ ەستٸپ كٶرمەگەن سازداردى دا سىلقىلداتادى. سول جىلدارى ارعى جاقتان كەلٸپ, ەندٸ-ەندٸ عانا تانىلا باستاعان ۋەلي دەگەن كٷيشٸ بار ەدٸ. تٶلەن ەلگٸ جٸگٸتپەن بٸرگە دايىندىق بٸتكەن سوڭ دا بٸرەر ساعات وڭاشا قالىپ, دومبىرا تارتىساتىن. «سوزاققا بارساڭ كٷيشٸمٸن دەمە!» دەگەن سيياقتى سولارعا قاراعاندا بٸزدٸكٸ جەي «دىڭقىل» عوي. ەيتەۋٸر دٷرمەككە ٸلەسٸپ جٷرگەنٸم بولماسا, دالباسا دەسە دە بولعانداي. وسىنداي جاتتىعۋدىڭ بٸرٸندە وڭباي تٷستٸم-اۋ, اقىرى. ارتىق بٸر قاعىستى قالت جٸبەرمەيتٸن نۇرەكەڭ قايتا-قايتا جاڭىلىسا بەرگەن مەنٸڭ جانىما جەتٸپ كەلٸپ «قايدا وقيسىڭ?» دەپ قادالعانى بار. العاشىندا قولىنداعى تاياعىمەن سالىپ جٸبەرەردەي بوپ تٶنٸپ كەلگەن اعامىزدىڭ مەنٸڭ فيلولوگ ەكەنٸمدٸ بٸلٸپ, رايىنان تەز قايتقانى ەلٸ دە كٶز الدىمدا.
ۇلى ادامداردا ۇقساستىق كٶپ بولادى دەگەن وسى ەكەن-اۋ!
باعىمىز جانعان جىل
شەراعام «سق»-عا باس رەداكتور بوپ كەلگەن جىلى سەمەيدە يادرولىق قارۋدىڭ زارداپتارىن جويۋعا ارنالعان ٷلكەن بٸر جيىن ٶتتٸ دە, جان-جاقتان شاقىرىلعان قوناقتارمەن بٸرگە تٷرلٸ باسىلىم مەن باسپاسٶز قىزمەتكەرلەرٸ دە توقايلاسا قالعانىمىز بار. «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸنٸڭ ٶكٸلٸ, جازۋشى سايىمجان ەركەباەۆ ەكەۋمٸزدٸڭ بٶلمەلەرٸمٸز قاتار بولدى دا, جيٸ ارالاپ تۇردىق. ادام جاتىرقامايتىن اقكٶڭٸل جٸگٸت ەدٸ مارقۇم. ەڭگٸمەگە دە شەبەر بولاتىن. مايىن تامىزىپ ايتقاندا, اۋزىمىزدى اشىپ وتىرىپ قالاتىنبىز.
جانىڭ جەنناتتا بولعىر, سول سايىمجان ايتۋشى ەدٸ: «باقتارىڭ جانعان ەكەن, بٸزدٸڭ شەراعاڭ بارىپ سەندەرگە!» — دەپ («بٸزدٸڭ» دەپ مەنشٸكتەۋٸنٸڭ دە جٶنٸ بار: بۇعان دەيٸن شەراعام «قازاق ەدەبيەتٸن» باسقارعان بولاتىن). سٶيتٸپ ارتىنشا: — «سەن ۇعىپ ال, مەن كەيبٸر «سەكرەتتەرٸن» ايتىپ بەرەيٸن», — دەپ شەراعام تۋرالى نەبٸر قىزىق ەڭگٸمەلەر باستاپ كەتۋشٸ ەدٸ.
– اپتاسىندا بٸر-اق رەت شىعاتىن بٸزدٸڭ گازەت ٷشٸن ماتەريال دەگەن قات ەمەس قوي, — دەيدٸ سەكەڭ. — ونىڭ ٷستٸنە شەراعا ماقالالاردى تاڭداپ, تالعاپ باسادى. سودىقتان ٶزٸ وقىپ, ٶزٸ قول قويعان ماتەريالدار شىقپاي قويمايدى. وسىنى بٸلٸپ العان بٸز بٶلٸم ٶنٸمدەرٸن ٶزٸنە وقىتىپ الۋعا تىرىساتىنبىز. ال مۇندايدا مەن كٸلەڭ الدا بولام. سەبەبٸ, كٷندە ەرتەرەك كەلٸپ, كابينەتٸنٸڭ جانىندا كٷتٸپ تۇرام. ەگەر شەراعا امانداسقاندا قولىڭدى قاتتىراق قىسسا — جولىڭنىڭ بولعانى: اعامىزدىڭ كٶڭٸل-كٷيٸ جاقسى, ال كەرٸسٸنشە — قولىن بوس تاستاي سالسا: ونشا ەمەس. ول كٷنٸ باستىقتىڭ كٶزٸنە كٶپ كٶرٸنە بەرۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. مەن سول قولىم قاتتى قىسىلعان كٷنٸ لىپ ەتٸپ كٷللٸ ماتەريالىمدى شەراعاعا الىپ كەلٸپ بەرەم دە, ٶزٸم ەسٸكتٸ كٷزەتٸپ تۇرام. كەلگەن كٸسٸلەرگە: «باستىق جارتى ساعاتقا دەيٸن ەشكٸم مازالاماسىن دەدٸ, تىعىز شارۋاسى بار كٶرٸنەدٸ», — دەپ قۋلىققا باسام. سەبەبٸ, ول كٸسٸ قانشا ماتەريال بولسا دا, جارتى ساعاتتان اسىرماي رەداكتسييالاپ شىعادى…
سەكەڭ ايتقان «سەكرەتتەرگە» ونشا كٶپ سەنە بەرمەسەم دە, «سق»-نىڭ ناعىز باعى جانعان كەزٸ — سول شەراعام باسشىلىق جاساعان جىلدار ەدٸ-اۋ دەسەم, ەشكٸم دە شەك كەلتٸرە قويماس دەپ ويلايمىن.
اسقاروۆتى اقتاپ الۋ
جامبىلدىق جاقسىلىق سەتٸبەكوۆ تٷرمەدە وتىرعان اسانباي اسقاروۆ تۋرالى ماقالا جازىپتى, — دەپ لەزدەمە كەزٸندە شەراعام جينالعاندار نە دەر ەكەن دەگەندەي جان-جاعىنا قارادى. — اقتاپ جازىپتى, — دەدٸ سونان سوڭ داۋسىن سوزا تٷسٸپ, — سٸزدەر قالاي قارايسىزدار…
ەگەمەندٸكتەر ەڭسەلەرٸن كٶتەرٸپ, ەلەڭدەسٸپ قالدى. «دۇرىس قوي» دەگەن دە داۋىس ەستٸلٸپ جاتتى.
– دۇرىس بولسا, بٸز نەگە ٷنسٸز قالامىز? — مۇرتازا مىرزانىڭ مۇرتى جىبىر ەتە تٷستٸ. — ۇلتتىق گازەت دەگەن اتىمىز بار ەمەس پە? قانشاما ٷكٸمەتتٸڭ ٷنٸ بولساق تا, حالقىمىزدىڭ قامى ٷشٸن باسىن بەيگەگە تٸككەن ازاماتتارىمىزدى اقتاۋعا كەلگەندە كەز-كەلگەن تەۋەكەلگە بارۋىمىز كەرەك. جامبىلدىقتار اسەكەڭدٸ جەرلەسٸ بولعاندىقتان قورعاپ جاتقان جوق. جالپى قازاقتىڭ نامىسى ٷشٸن, ناقاقتان-ناقاق كٷيٸپ كەتكەن ادام ٷشٸن ارا تٷسٸپ وتىر. انا بەكبوسىنوۆ دەگەن باس رەداكتورى بٸلٸمدٸ جٸگٸت, الىستان ويلايتىن الىمدى ازامات. پارتييالىق باسىلىمدى باسقارىپ وتىرمىن دەپ سولقىلداقتىق تانىتپاي-اق تەۋەكەلگە باردى ەمەس پە?! بۇل جالعىز ارعىنبايدىڭ عانا مٸندەتٸ ەمەس, بٸلە بٸلسەك, بەرٸمٸزدٸڭ ورتاق ٸسٸمٸز بولعانى جٶن. «اق جولعا» شىققان ماتەريالداردى وقىعاندارىڭ بار ما?
— يە, وقىدىق, — دەگەن جالعىز داۋىس شىقتى.
جالت قاراسام — نۇري مۇفتاح ەكەن. بۇرىنعى اتى-جٶنٸ: نۇريدەن مۇفتاحوۆ. اتىراۋدان اۋىسىپ كەلٸپ, العاش رەداكتسييانىڭ شارۋاشىلىق مەڭگەرۋشٸسٸ, سونان سوڭ جاڭادان اشىلعان فەلەتون سەكتورىنىڭ باستىعى بولىپ ٸستەگەن.
— وقىساڭىزدار, دەل سونداي ماتەريالدار جازا الاسىزدار ما?
— ەرينە!.. — تاعى دا ەلگٸ داۋىس.
ويپىر-اي, سول جولى دا دەل وسىلاي بولعان ەدٸ. قازاقستاندى كولبين باسقارىپ تۇرعان تۇس-تۇعىن. باس رەداكتورىمىز — كٶرٸك دٷيسەەۆ. بٸردە باسشىمىز پارتييانىڭ ورتالىق كوميتەتٸنە بارىپ كەلدٸ دە بەرٸمٸزدٸ جيناپ الىپ: «بٷگٸن سوۆەت اۋداندىق پارتييا كوميتەتٸ اسانباي اسقاروۆتىڭ مەسەلەسٸن قاراپ پارتييادان شىعارىپتى, بٸزدٸ سوعان شاقىرىپتى, مٸنە جينالىس قۇجاتتارىن دا بەرٸپ جٸبەردٸ. كەلەسٸ كٷنگٸ نٶمەرگە ماتەريال شىعارۋ كەرەك. سونى كٸم جازادى» دەگەن ەدٸ. بەرٸمٸز باسىمىزدى تٶمەن سالىپ, جەرگە قاراعانبىز. كٶرٸك قۇندىزبايۇلى سۇراعىن تاعى قايتالاعان. ەل ٷنسٸز. جايلاپ باسىمدى كٶتەرسەم, قاسقايىپ جالعىز مۇفتاح قانا باس رەداكتورعا قاراپ وتىر ەكەن.
باسقالارىنىڭ بەرٸ باس كٶتەرەر ەمەس. قارا كٶزٸلدٸرٸككە قانشا قارسى قاراعانىڭمەن ارعى جاعىنداعى كٶزٸ كٶرٸنبەيدٸ عوي. كٶز كٶرٸنبەگەن سوڭ, يەسٸنٸڭ دە كٶڭٸل-كٷيٸن دٶپ باسىپ بٸلۋ قيىن. سوندىقتان بولار كٶرٸك قۇندىزبايۇلى ٶزٸنە قاسقايا قارسى قاراپ وتىرعان نۇري مۇفتاحقا قولىنداعى قۇجاتتاردى ۇستاتا بەرگەن. سٶيتٸپ كەلەسٸ كٷنگٸ نٶمەرگە «قۇدىرەتتٸڭ كٷيرەۋٸ» دەگەن سىن ماقالا جارييالانعان بولاتىن… (بۇل تۋرالى مەن كەزٸندە «قارا كٶزٸلدٸرٸككە قارسى قاراۋ» دەگەن ماتەريال جازعام).
ولاي بولسا, ەرتەڭ بٸشكەككە اتتانىپ كەت! — دەپ اعام جيىندى جاپتى. — كەلەسٸ اپتادا الدىمدا ماتەريال جاتاتىن بولسىن! وقۋشىلار الدىندا ٶزٸمٸزدٸ اقتاپ الايىق!
عۇلاما عوي شەراعام. مۇفتاحتىڭ ٶز قارۋىن ٶزٸنە جۇمسادى. «اقتاپ الۋدىڭ» ارعى جاعىندا نە جاتقانىن كٶزٸقاراقتى وقىرماننىڭ ٶزٸ تٷسٸنە جاتار دەگەن ويدامىز.
قالەكەڭنٸڭ قالجىڭى قالتاسىندا
اقبٸلەك جەڭگەمٸزدٸڭ باپتاپ پٸسٸرگەن كەشكٸ اسىن كەزەك-كەزەك ماقتاپ, ومىرتقاعا ورتاقتاسىپ وتىرعانبىز. ەدەتتەگٸدەي ەدەبيەت پەن ەدەبيەتشٸلەر دە نازاردان تىس قالا قويعان جوق.
– كەشە جۇمىسقا سەيفوللا وسپان كەلٸپ كەتكەن ەدٸ, – دەدٸ جۇماگٷل شەراعاما قاراپ. – «قالتايدىڭ قالجىڭدارىن» قالدىرىپ كەتتٸ. «اتامۇرا» باسپاسىنان شىققان ەكەن. ٸشٸندە سٸز ايتتى دەگەن بٸراز دٷنيە جٷر.
– قايسىسى ەكەن, ەي, – دەپ اعام ەلەڭ ەتە قالدى.
– بەرٸ ەسٸمدە جوق. – جۇماگٷل ويلانىپ بارىپ, – كامال ٷشەۋٸڭٸزدٸڭ كافەگە بارعاندارىڭىز تۋرالى عوي دەيمٸن, – دەدٸ.
– ە, ول ايتىلا-ايتىلا جاۋىر بولدى عوي, – شەراعام ورنىنان تۇرىپ كەتٸپ, سۋلىقپەن قولىن ىسقىلادى. سونان سوڭ الدىنداعى اق قاعازبەن اۋزىن سٷرتتٸ دە: – مىنا بٸر ايتقانىم بار ما ەكەن, – دەپ تالاي جىل تاعدىرلاس بولعان قۇرداسى تۋرالى تاعى بٸر ەڭگٸمەنٸ باستاپ كەتتٸ:
– قالەكەڭ جاقسى ٷيدٸڭ بەرٸن بٸرٸنشٸ باسشىنىڭ ٶز قولىنان العان عوي. العاشقى كٸرگەنٸ – بٸزدە بٸرٸنشٸ حاتشى بولىپ ٸستەگەن يۋسۋپوۆتىڭ ٷيٸ كٶرٸنەدٸ. ديمەكەڭ ونىڭ كٸلتٸن تاپسىرىپ تۇرىپ «قازاقستانداعى نٶمٸرٸ بٸرٸنشٸ ادام ناشار ٷيدە تۇرماعان بولار. ەندٸگٸ يگٸلٸگٸن ٶزٸڭ كٶر», – دەپ اقجولتاي تٸلەك ايتقان ەكەن. تٶلەباەۆ پەن فۋرمانوۆ كٶشەلەرٸنٸڭ ورتاسىنداعى سول وڭاشا ٷي كەيٸن بۇزىلىپ, ورنىنا باسقا قۇرىلىس سالىنادى دا, قالەكەڭ تاعى دا باسپانا تاڭداۋ باقىتىنا يە بولادى.
بۇل جولعى ۇسىنىلعانى – قاراعاندى وبلىسىن باسقارۋعا كەتٸپ بارا جاتقان ورتالىق كوميتەتتٸڭ ەكٸنشٸ حاتشىسى كوركيننٸڭ ٷيٸ بولادى. ەرينە, ول دا وسال ەمەس. تٸپتٸ, بۇرىنعى ٷيٸنەن دە تەۋٸر بولسا كەرەك. قالەكەڭ ەجەلگٸ دوسىنا راقىمەتٸن ايتا كەلٸپ, سەل-پەل توسىلىپ, تۇرىپ قالىپتى. «يە, تاعى بٸردەڭكە ايتپاقشىسىڭ با?» دەپتٸ بٸرٸنشٸ. وندايدا ويناقى سٶز بەن قازاقى قالجىڭدى قالتاسىنان سۋىرىپ الۋعا ەرقاشان دا ەزٸر تۇراتىن قالەكەڭ قاراپ قالسىن با: «وسى مەنٸڭ قادٸرٸم كەتٸڭكٸرەپ بارا جاتقان جوق پا?» دەپ قويىپ قالسا كەرەك. «نەگە?» دەيدٸ انا كٸسٸ اڭ-تاڭ قاپ. «انا جولى بٸرٸنشٸنٸڭ ٷيٸنە كٸرٸپ ەدٸم, ەندٸ كەلٸپ ەكٸنشٸ باسشىنىڭ باسپاناسىن العالى تۇرمىن», – دەپ كٷلٸپ جٸبەرٸپتٸ.
قازاقى قالجىڭنىڭ قىر-سىرىن قالتقىسىز تٷسٸنەتٸن ٷلكەن كٸسٸ دە ەرٸكسٸز ەزۋ تارتىپتى.
– قالەكەڭنٸڭ باتىر-پارتيزان قاسىم قايسەنوۆتٸ دە قاتىرعانى بار, – دەدٸ شەراعام دەل وسى ايتقانىن كٸتاپتا جوق شىعار دەگەندەي كەيٸپ تانىتىپ. – كۋە بولعان كٸسٸلەر ايتادى, قاسەكەڭنٸڭ ٷيٸندەگٸ داستارحان باسىندا وتىرىپ قالەكەڭ «بۇل كٸسٸ قاھارمان ەمەس, قاشقىن عوي» دەپ قويىپ قالسا كەرەك. ەلدٸڭ بەرٸ ەلەڭ ەتە تٷستٸ دەيدٸ. قاسەكەڭنٸڭ دە كٶزٸ اجىرايىپ, شاشى تٸكٸرەيٸپ شىعا كەلٸپتٸ.
– سەبەبٸ, بۇل كٸسٸ مىنا ەسەكەڭدٸ (زايىبى) سوعىس الدىندا كەمەلەتكە تولماي جاتىپ, الىپ قاشىپ كەتٸپ, كەڭەس زاڭىن ٶرەسكەل بۇزعان. سودان سوتتالاتىن بولعان سوڭ ۋكرايناعا زىتىپ, پارتيزاندار اراسىنا تىعىلعان عوي. ەيتپەسە ەسكەردە, سوعىستىڭ الدىڭعى شەبٸندە جٷرمەس پە ەدٸ…
سوندا عانا ەلدٸڭ بەرٸ «ۋھ» دەپ, قاسەكەڭنٸڭ ٶزٸ دە كٷلٸپ جٸبەرسە كەرەك.
كەلەسٸ كٷنٸ «قالتايدىڭ قالجىڭدارىن» جۇماگٷل سولتيدەن الىپ قاراپ شىقتىم. شىنىندا دا شەراعامنىڭ سوڭعى ايتقانى كٸتاپتا جوق سيياقتى.
قاليدٸڭ كەزيتٸ
– قاليدٸڭ كەزيتٸن وقىپ جٷرسٸڭ بە?
– قاي قاليدٸڭ? – دەدٸم اعام قايتەر ەكەن دەپ.
شەراعام جاۋابىمدى جاقتىرماعانداي كٸرجٸڭ ەتە قالدى.
– «الماتى اقشامىن» ايتاسىڭ با? – دەدٸم قىتىعىنا كٶپ تيە بەرمەيٸن دەپ. – وي, اعا, ونى وقىماي, ەندٸ نەنٸ وقيمىز. كەڭسەگە كەلٸپ تۇرادى. كەيدە ٷيگە الىپ كەتٸپ تە وقيمىن. قازٸرگٸ قازاق گازەتتەرٸنٸڭ ٸشٸندەگٸ تۇشىمدى ماتەريالدار يگەرٸپ جٷرگەن باسىلىمداردىڭ بٸرٸ ەمەس پە?!
اعامنىڭ ماڭدايىنداعى قىرتىستارى تەگٸستەلٸپ, بەتٸنٸڭ رەڭٸ كٸرە بەرگەن تۇستا:
– سٸز تۋرالى جازعان العاشقى ماتەريالىمدى سول قالي بولاتىن جارييالاعان, – دەپ قالدىم.
– قايدا, ەي?
– «جاس الاشتا». ول كەزدە ورىنباسار بولاتىن.
– سولاي ما?..
يە, سولاي بولاتىن. وسى بٸر تويعان قوزىداي بولىپ تومپايىپ جٷرەتٸن قارادومالاق بالامەن مەن سوناۋ «سوتسياليستٸك قازاقستاندا» جٷرگەندە ەتەنە تانىسقان ەدٸم. العاش كوربيۋرودا, كەيٸن سەكرەتارياتتا ەڭبەك ەتتٸ. ٶز ٸسٸنە مەتتاقان. ەسٸرەسە, مەدەنيەت, ٶنەر مەسەلەلەرٸنە كەلگەندە كٶسٸلە تٷسەتٸن. جۋرناليستٸك تالانتىن اشىپ, تالاي تىڭ تاقىرىپتار جازۋىنا سەبەپشٸ بولعان شەراعام ەدٸ. تولىسىپ, كەمەلدەنگەن تۇستا «جاس الاش» گازەتٸنٸڭ ورىنباسارى بولىپ جوعارىلاپ كەتكەن-تۇعىن. كەيٸن الماتىنى ي.تاسماعامبەتوۆ باسقارىپ تۇرعان كەزدە ٶزٸنٸڭ كەشكٸ گازەتٸنە جەتەكشٸلٸك ەتۋگە قالاپ العان ەدٸ. ول كٸسٸ بٸلەدٸ عوي, كٸمدٸ ٶسٸرۋ كەرەكتٸگٸن! مٸنە, سول قارابالا قازٸر قابىرعالى دا قارىمدى قالامگەرلەردٸڭ بٸرٸ. ٸسكەر باسشى, شەبەر ۇيىمداستىرۋشى.
ەكٸ مىڭىنشى جىلدىڭ ورتا تۇسىنا تامان شەراعامنىڭ تاپسىرماسىمەن «سەمبين» اتتى كٶلەمدٸ ماقالا, «ماقالا ەمەس-اۋ, اسا ٸرٸ دارىندى جوقتاۋ-ەسسە» (اعامنىڭ سٶزٸ) جازعان قالي, كەزٸندە جارق ەتٸپ ساحنا تٶرٸنەن كٶرٸنٸپ, كەيٸن قوتىراشتار مەن باتىراشتاردىڭ ٶزەۋرەگەن ٶسەكشٸ, بەلەقور, جالاقورلىعىنان كٷيٸپ كەتكەن ەيگٸلٸ ەنشٸ امانكەلدٸنٸڭ ايانىشتى تاعدىرىن سٶز ەتكەن ەدٸ. شەتەلدە تالانتتاردى قورعايتىن ارنايى زاڭ بار ەكەنٸن ايتا كەلٸپ, اۆتور سەنبيننٸڭ تاسپاعا جازىلىپ قالعان داۋسىن كەلەر ۇرپاق ٷشٸن ساقتاپ قالساق ەكەن دەگەن پٸكٸر بٸلدٸرگەن بولاتىن. مٸنە, سول شەراعام شىرىلداپ ٸزدەستٸرگەن سەمبيننٸڭ مۇراسىن جيناستىرۋعا ەلٸ دە قۇلىق تانىتپاي وتىرعان كٶرٸنەمٸز. تيٸستٸ ورىندار تىرس ەتپەگەن سىڭايلى.
قالي اراعا ونشاقتى جىل سالىپ تاعى دا ورالادى وسى مەسەلەگە. گازەتٸندە ول بىلاي دەپ جازادى: «ەندٸ نە ٸستەۋ كەرەك? بۇرىن دا جازعانبىز, ايتقانبىز. تاعى دا قايتالايمىز. سەمبيندٸ ساعىنعاندا ايتار ەڭگٸمە تەڭٸزدٸڭ تارتىلۋى تەرٸزدٸ, بٸر كەلٸپ, بٸر كەتٸپ تۇرادى. ايتاتىن نەرسە كٶپ. سونىڭ بەرٸن جٷيەلەپ ايتۋعا دا كٶكٸرەكتٸ ەمٸن-ەركٸن جايلاپ الىپ, ەر قييالعا الىپ ۇشاتىن سەزٸم دە ەرٸك بەرمەيدٸ. بٸز سەمبيندٸ جىلدار بويى جوعالتىپ العانبىز. ەندٸ جوعالتپاۋىمىز كەرەك, ەندٸ باعاسىن بەرۋٸمٸز كەرەك, باعالاۋىمىز كەرەك. ماماندار ونىڭ ەنشٸلٸك قۋاتىنىڭ سىرىن, قاسيەتٸن سارالاپ, ارنايى سىنىپ اشىپ, لەكتسييا ارقاۋىنا اينالدىرۋى كەرەك. تەلەديدار, راديو بۇرىنعى ەن تاسپالارىنداعى داۋسىن تاۋىپ, ارنايى كونتسەرت, كٶركەم حابار, فيلم-كونتسەرت دايىندالۋ قاجەت. ونىڭ داۋسىنداعى, شىعارماشىلىق بولمىسىنداعى ەرەكشەلٸكتەر, كەرەك بولسا, ارنايى عىلىمي-تەورييالىق كونفەرەنتسييالاردىڭ ارقاۋىنا اينالۋى تيٸس. ٶزٸ, شىعارماشىلىعى جٶنٸندەگٸ جارييالانىمداردىڭ باسىن بٸرٸكتٸرٸپ, ارنايى كٸتاپ شىعارعان جٶن. سٶيتٸپ رۋحاني دٷنيە بٷتٸندەلۋٸ قاجەت».
– سٸز تۋرالى جازعان ماتەريالىمدى بەرمەي بٸر جىلداي جاتقىزىپ قويعان جاندار دا بولعان, – دەدٸم بٸر كەزدە قاراپ وتىرماي.
– قوي, ەي, – دەدٸ اعام كٶڭٸلٸمدٸ اۋلاپ, – كٸم بولدى ەكەن ول, بٸلە وتىرايىق تا بٸز دە.
– ٶزٸڭٸزدٸڭ جاقىن ٸنٸلەرٸڭٸزدٸڭ بٸرٸ, – دەدٸم ەندٸ تۋراسىنا كٶشٸپ. – ول دا زام بولىپ ٸستەيتٸن. ەرتەڭ, بٷگٸن دەپ, اقىرى سيىرقۇيىمشاقتاندىرىپ بارىپ جوق قىلدى عوي.
– ە, قۇدىرەتٸ جەتپەگەن دە, – دەدٸ دە قويدى اعام.
بٸراق اتى-جٶنٸ كٸم, قاي باسىلىم ەدٸ دەپ انىقتاپ سۇراعان دا جوق. سوعان قاراعاندا بٸلەتٸن بولدى-اۋ دەپ باجايلادىم.
شەكپەنٸنەن شىققاندار
ەدەبيەتتە ٶزٸندٸك ورنى مەن ٷنٸ بار ٶتەگەن ورالبايمەن العاش «ەگەمەن قازاقستاندا», سونان كەيٸن قۇداي سەتٸن سالىپ, اقوردادا قىزمەتتەس بولۋ باقىتىنا يە بولدىم. سول ايتاتىن ەدٸ: «وسى سەن عوي, شەراعاڭ تۋرالى جازىپ جٷرسٸڭ, بٸلەسٸڭ بە, سول كٸسٸنٸڭ قانشا شەكٸرت تەربيەلەگەنٸن?» دەپ.
شىنىندا, ويلانىپ قالدىم. بىلايشا قاراساق, مۇرتازا مىرزا مۇرتازاەۆ بولىپ گازەت-جۋرنالدار مەن تەلە-راديوعا باسشىلىق جاساعالى بەرٸ جٷزدەگەن جاستى تەربيەلەپ شىعارعانى مەلٸم. ال, ناقتى سانىنا كەلەتٸن بولساق شە? «شەراعانىڭ شەكپەنٸنەن شىققان ەدٸم» دەگەندٸ ەلگە بەلگٸلٸ اقىن-جازۋشىلاردىڭ ٶزدەرٸ ايتپاسا, باسقالارى سول «بەلگٸسٸز» قالپىندا قالا بەرەتٸنٸ سٶزسٸز.
وسى ويىمدى كەلەسٸ بٸر كەزدەسكەندە ٶتەكەڭە ايتىپ ەدٸم:
– وندا مەن دە شەراعانىڭ شەكپەنٸنەن شەت قالمايمىن عوي, «لەنجاس» پەن «ەگەمەندە» ەڭبەك ەتكەم, – دەپ ەڭسەلەنە تٷستٸ. – الدىمەن اعامىزدىڭ ٶزٸ شاقىرىپ الىپ قىزمەتكە ورنالاستىرعان ادامداردى تٷگەندەپ الايىقشى! مەسەلەن, اتىراۋدان ەبٸش پەن فاريزانى, التايدان ورالحان مەن ديداحمەتتٸ دەگەن سيياقتى.
– جامبىلدان قالداربەك پەن كەرٸباي, – دەدٸم مەن.
– جۇمەكەن مەن راقىمجان! – دەدٸ ول.
– مۇقتار مەن تۇتقاباي!
– اقسەلەۋ مەن قادٸربەك!
– ماعيرا مەن جۇماگٷل!
– سەرٸك پەن قۋانىشباي!
– مۇسا مەن ەلەن!..
وسىلايشا, ەكەۋمٸز كەزەكتەسٸپ ساناعاننىڭ ٶزٸندە سانى وتىزدان اسىپ كەتتٸ.
– قازٸر وسى كٸسٸلەردٸڭ ٶزدەرٸ دە شەكٸرتتەر تەربيەلەپ جٷر ەمەس پە? – دەدٸ ٶتەكەڭ ٶزٸنٸڭ فيلوسوفيياسىنا باسىپ. – دەمەك, ولار دا ۇستازدارىنىڭ ۇستازىن ۇستاز تۇتادى عوي.
– ولاردىڭ بەرٸن قوساتىن بولساق, كٷللٸ قالام ۇستاعانداردىڭ تەڭ جارتىسىن شەراعاڭنىڭ شەكپەنٸنەن شىققاندار دەپ قالاي ايتپاسقا!
