قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە قاسيەتتٸ قۇربان ايتتا اللا تاعالانىڭ بۇيرىعىن دۇرىس ورىنداپ, قۇرباندىعىمىز قابىل بولۋى ٷشٸن قۇرباندىققا قاتىستى مىنا مەسەلەلەردٸ بٸلۋ قاجەت:
بٸرٸنشٸ: قۇرباندىق ۋەجٸپ بولۋى ٷشٸن قاجەتتٸ شارتتار
قۇربان شالۋ ۋەجٸپ بولۋ ٷشٸن تٶمەندەگٸ مىنا شارتتار بولۋى قاجەت:
مۇسىلمان بولۋ;
قۇربان ايت ۋاقىتىندا جولاۋشى بولماۋ;
نەگٸزگٸ قاجەتتەردەن تىس نيساپ مٶلشەرٸندەگٸ قارجىعا يە بولۋ. نيساپ مٶلشەرٸ – 85 گرامم التىن ياكي قۇنىنا تەڭ كەلەتٸن اقشا. زەكەت عيباداتى سيياقتى قۇرباننىڭ ۋەجٸپ بولۋى ٷشٸن نيساپ مٶلشەرٸنە جەتكەن مالعا بٸر جىل تولۋ شارت ەمەس. قۇربان شالعان ۋاقىتتا مٸندەتتٸ تٷردە نيەت ەتۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ مالدى عيبادات ٷشٸن سوياتىنى سيياقتى, تەك قانا ەتٸن پايدالانۋ ٷشٸن دە سويۋعا بولادى.
ال نيساپ مٶلشەرٸندە ارتىق قاراجاتى بولماسا دا كەدەي مۇسىلمان كٸسٸنٸڭ قۇربان شالۋىنا بولادى. شالعان قۇرباندىعى نەپٸل قۇربان ٷكٸمٸندە بولادى.
ەكٸنشٸ: قۇربان شالۋدىڭ ۋاقىتى
قۇربان شالۋدىڭ ۋاقىتى قۇربان ايتتىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ ايت نامازىنان كەيٸن باستالىپ, ايتتىڭ ٷشٸنشٸ كٷنٸ اقشامعا از ۋاقىت قالعانعا دەيٸن جالعاسادى. قانداي دا بٸر ماڭىزدى شاريعي سەبەپكە بايلانىستى قۇربان ايت نامازىنا بارا الماي, ايت نامازىن وقىماعان كٸسٸ ناماز وقىپ بولاتىنداي ۋاقىت ٶتكەننەن كەيٸن قۇربانىن شالا بەرۋٸنە بولادى. ايت نامازدان بۇرىن شالىنعان مال قۇرباندىق بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ.
ٷشٸنشٸ: قۇرباندىققا جارامدى مال
قوي, ەشكٸ, سيىر جەنە تٷيە مالدارىن عانا قۇرباندىققا شالۋعا بولادى. قۇربان رەتٸندە شالىناتىن قوي جەنە ەشكٸ كەم دەگەندە بٸر جاسار, سيىر ەكٸ جاسار, تٷيە بەس جاسار بولۋى كەرەك. قوي مەن ەشكٸنٸڭ ەركەگٸن, سيىردىڭ ۇرعاشىسىن شالۋ ابزال. ەلٸك, ارقار سيياقتى اڭدار مەن تاۋىق, قوراز, قاز, ٷيرەك سيياقتى قۇستار قۇربان رەتٸندە سويىلمايدى.
قوي نەمەسە ەشكٸنٸ تەك بٸر ادام قۇربان رەتٸندە شالا الادى. ال سيىر نەمەسە تٷيەنٸ, ياعني ٸرٸ قارانى بٸر كٸسٸنٸڭ جالعىز ٶزٸ ٷشٸن شالۋىنا بولادى. سونداي-اق جەتٸ كٸسٸگە ارناپ, ورتاق شالۋلارىنا بولادى. قۇرباندى ورتاقتاسىپ شالعان ۋاقىتتا ەربٸر ادام قۇربان شالۋ نيەتٸمەن ورتاقتاسۋى كەرەك. بٸر كٸسٸ قۇربان ٷشٸن, ال ەكٸنشٸ بٸر كٸسٸ تەك قانا ەتٸن الۋ نيەتٸمەن ورتاقتاسسا, شالىنعان مال قۇربان بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ.
مىناداي كەمشٸلٸگٸ بار مالدار قۇرباندىققا جارامسىز بولىپ سانالادى.
بٸر كٶزٸ سوقىر
سويىلاتىن جەرگە جەتە المايتىن دەرەجەدە كٶتەرەم
قۇلاعى نەمەسە قۇيرىعى تۋمادان جوق نەمەسە باسىم بٶلٸگٸ كەسٸلگەن
تٸستەرٸنٸڭ كٶبٸ تٷسٸپ قالعان
ەمشەكتەرٸنٸڭ باسى جۇلىنىپ قالعان
بٸر مٷيٸزٸ نەمەسە ەكەۋٸ دە تٷبٸنەن سىنعان.
قۇربان شالۋى ۋەجٸپ بولعان كٸسٸنٸڭ قۇرباندىق مالىندا اتالمىش كەمشٸلٸكتەردٸڭ بٸرەۋٸ ساتىپ العاننان كەيٸن پايدا بولسا نەمەسە العان مالى ٶلٸپ قالسا, قايتادان قۇرباندىققا جارايتىن مال ساتىپ الىپ شالۋى كەرەك. ال قۇربان شالۋ ۋەجٸپ بولماسا دا, ساۋاپ ٷشٸن شالۋدى نيەت ەتكەن كەدەي ادامنىڭ ساتىپ العان قۇربانىندا بٸر كەمشٸلٸك پايدا بولسا, سول مالدى شالا بەرەدٸ. تٸپتٸ قۇربان شالۋى ۋەجٸپ بولماعان كەدەي ادام بويىندا كەمشٸلٸگٸ بار مالدى ساتىپ الىپ, قۇربان رەتٸندە شالۋىنا بولادى. ٶيتكەنٸ كەدەي ادامنىڭ شالعان قۇرباندىعى– نەپٸل قۇربان. نەپٸل عيباداتتا كەشٸرٸم بار.
تٶرتٸنشٸ: قۇرباندىقتىڭ شالىنۋ كٶرٸنٸسٸ
قۇرباندىق شالعاندا ەڭ بٸرٸنشٸ, قۇربان شالىناتىن جەردٸڭ تازا بولۋىنا كٶڭٸل بٶلۋٸ تيٸس. مالدى سوياتىن جەرگە ۇرماي-سوقپاي اپارىپ, ونى قۇبىلاعا قاراتىپ, سول جاعىمەن جاتقىزىلادى.
قۇربان شالاتىن ادام مالدى قيناماي جۇمساق باۋىزداۋعا مەن بەرۋٸ كەرەك. ول ٷشٸن ٶتكٸر پىشاق قولدانۋ كەرەك. مالدىڭ كٶزٸنشە پىشاقتى قايراۋ – مەكرٷھ. ارداقتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ الأحْسَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ ، فَإِذَا قَتَلْتُمْ فَأَحْسِنُوا الْقِتْلَةَ ، وَإِذَا ذَبَحْتُمْ فَأَحْسِنُوا الذِّبْحَةَ ، وَلْيُحِدَّ أَحَدُكُمْ شَفْرَتَهُ ، وَلْيُرِحْ ذَبِيحَتَهُ
«راسىندا, اللا بارلىق ٸستٸ ەڭ كٶركەم تٷردە (يحسانمەن) ٸستەۋگە بۇيىرعان. ەگەر ٶلتٸرەتٸن بولساڭدار, وندا ونى ەڭ كٶركەم تٷردە ٸستەڭدەر, ەگەر قۇربان شالاتىن بولساڭدار, ونى ەڭ كٶركەم تٷردە ورىنداڭدار, پىشاقتى قايراپ, مالدى ازاپتان قۇتقارىڭدار», – دەگەن (يمام حاكيم).
مٸنە, مۇنىڭ ٶزٸ اسىل دٸنٸمٸزدٸڭ ادام تۇرماق, مالدىڭ ٶزٸنە جەبٸر كٶرسەتپەۋ كەرەك ەكەنٸن ۇقتىرىپ وتىر.
قۇرباندىق شالۋشى مالدى قۇبىلاعا قاراتا جاتقىزىپ, دۇعا رەتٸندە مىنا اياتتى وقىعانى ابزال:
إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لَا شَرِيكَ لَهُ ۖ
ماعىناسى: «مەنٸڭ نامازىم دا باسقا عيباداتتارىم مەن ٶمٸرٸم دە, ٶلٸمٸم دە بٷكٸل ەلەمدەردٸڭ راببىسى بٸر اللاعا ارنالادى. ونىڭ ەش سەرٸگٸ جوق» («ەنعام» سٷرەسٸ, 162-ايات).
وسىدان كەيٸن:
اللهُ أكْبَرُ اللهُ أكْبَرُ, لا إلَهَ إلاَّ اللهُ وَاللهُ أكْبَرُ, اللهُ أكْبَرُ وَلِلَهِ الْحَمْدُ
«اللاھۋ ەكبار, اللاھۋ ەكبار لە يلاھا يللاللاھۋ, اللاھۋ ەكبار, اللاھۋ ەكبار ۋا ليللاھيل-حامد» – دەپ, تەكبٸر ايتىپ, «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەپ باۋىزدالادى. تەك قانا قۇرباننىڭ يەسٸنٸڭ عانا «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەۋٸ جەتكٸلٸكتٸ ەمەس. قۇرباندى باۋىزداعان ادام دا «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» – دەۋٸ كەرەك. ەدەيٸ (ۇمىتپاستان) «بيسميللاھ» دەپ ايتپاسا, قۇرباننىڭ ەتٸن جەۋگە بولمايدى. ٶيتكەنٸ اللانىڭ اتى ايتىلىپ, باۋىزدالماعان مالدىڭ ەتٸن جەۋ – حارام. جەبير (اللا وعان رازى بولسىن) اللا ەلشٸسٸنٸڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) قۇربان شالعاندا:
بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ هَذَا عَنِّي وَعَمَّنْ لَمْ يُضَحِّ مِنْ أُمَّتِي
«بيسميللاھي, اللا ۇلىق! بۇل مەنٸڭ اتىمنان جەنە ٷممەتٸمنەن قۇربان شالۋعا شاماسى جەتپەگەندەردٸڭ اتىنان», – دەگەنٸن ريۋايات ەتەدٸ (يمام ەبۋ دەۋٸد).
قۇرباننىڭ يەسٸ قۇرباندى باۋىزدايىن دەپ جاتقان قاساپتىڭ قولىنىڭ ٷستٸنە قولىن قويىپ, بٸرگە باۋىزداسا, ەكەۋٸنٸڭ دە «بيسميللاھ» دەپ ايتۋى كەرەك. سويىلاتىن مال قۇربان نيەتٸمەن باۋىزدالۋى قاجەت. مالدىڭ جانى شىققاننان كەيٸن بارىپ قانا تەرٸسٸ سىپىرىلادى. جانى شىقپاي جاتىپ باسىن كەسٸپ الىپ تاستاۋ نەمەسە تەرٸسٸن سىپىرۋ – مەكرٷھ.
قۇرباندىق مالىن مٷمكٸنشٸلٸك بولسا, موينىنا ۋەجٸپ بولعان ادامنىڭ ٶزٸ شالعانى ابزال. جەنە ونىڭ ساۋابى مول. الايدا ٶزگە بٸرەۋگە ٶكٸلدٸك بەرۋٸنە دە بولادى. قۇربان شالۋى ۋەجٸپ كٸسٸ باسقا بٸر ادامدى تەلەفون ارقىلى نەمەس حات سيياقتى جولدارمەن ٶزٸنٸڭ ورنىنا باسقا ادامدى ٶكٸل رەتٸندە قۇربان شالۋى ٷشٸن تاعايىنداي الادى. ٶكٸلگە «مەنٸڭ ورنىما قۇربان الىپ, شال» دەپ ايتىلعان ۋاقىتتا, ٶكٸل سول ادامنىڭ اتىنا قۇربان الىپ شالادى.
ٶمٸردەن قايتقان كٸسٸ ٶزٸنٸڭ اتىنا قۇربان شالۋدى تاپسىرىپ كەتپەسە دە, ساۋابىن ٶلٸگە باعىشتاۋ نيەتٸمەن قۇربان ايت كٷندەرٸندە قۇربان شالۋعا بولادى. شالعان قۇربانىنىڭ ەتٸنەن جەۋٸنە رۇقسات. بٸراق ٶمٸردەن وزعان ادامنىڭ تاپسىرىپ كەتكەن ٶسيەتٸن ورىنداۋ نيەتٸمەن شالعان قۇربانىنىڭ ەتٸنەن جەۋگە بولمايدى. ەتٸن تولىق ساداقا رەتٸندە تاراتۋ كەرەك.
بەسٸنشٸ: قۇرباندىققا شالىناتىن مالدىڭ ەتٸ مەن تەرٸسٸ
باي نەمەسە كەدەي بولسىن قۇربان ايتتا شالعان قۇرباندىعىنىڭ ەتٸن جەۋٸنە بولادى. قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸن ٷش بٶلٸككە بٶلٸپ تاراتۋ – مۇستاحاپ. بٸر بٶلٸگٸ – تۋعان-تۋىس, كٶرشٸلەرٸنە باي بولسا دا سىيعا تارتىلادى, ەكٸنشٸ بٶلٸگٸ – كەدەي جەنە مۇقتاج ادامدارعا, ٷشٸنشٸ بٶلٸگٸ – ٶزٸنٸڭ وتباسىنا, بالا-شاعاسىنا بەرٸلەدٸ. بٸراق شالىنعان مالدى تٷگەلدەي كەدەي-مۇقتاجدارعا تاراتۋعا بولاتىنى سيياقتى, تٷگەلدەي ٶزٸنٸڭ وتباسىنا قالدىرا الادى. اللا تاعالا قاسيەتتٸ قۇراننىڭ «حاج» سٷرەسٸ, 28-اياتىندا:
فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ
«(قۇرباننىڭ ەتٸنەن) ٶزدەرٸڭ جەڭدەر ەرٸ مٸسكٸندەر مەن كەدەيلەرگە جەگٸزٸڭدەر», – دەپ ايتقان.
ارداقتى پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) شالعان قۇربان مالىنىڭ ەتٸن قالاي تاراتقاندىعى تۋراسىندا يبن ابباس (اللا وعان رازى بولسىن) بىلاي دەيدٸ: «اللا ەلشٸسٸ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) شالعان قۇرباندىعىنىڭ ٷشتەن بٸرٸن – وتباسىنا, ٷشتەن بٸرٸن كەدەي كٶرشٸلەرٸنە, قالعان ٷشتەن بٸرٸن ساداقا رەتٸندە تاراتاتىن».
ۋەجٸپ بولسىن, نەپٸل بولسىن قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸن, تەرٸسٸن, سيراق-باسىن جەنە سٷتٸن ساتۋ – مەكرٷھ. قۇربان مالىنىڭ اتالمىش بٶلشەكتەرٸ ساتىلعان جاعدايدا قۇنى كەدەيلەرگە ساداقا رەتٸندە بەرٸلەدٸ. قۇربانعا شالىنعان مالدىڭ ەشقانداي بٶلشەگٸنەن قاساپتىڭ اقىسى رەتٸندە تٶلەۋگە بولمايدى. قاساپشىنىڭ اقىسى بٶلەك تٶلەنۋٸ قاجەت. حازٸرەتٸ ەلي (اللا وعان رازى بولسىن): «اللانىڭ ەلشٸسٸ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) تٷيەلەر قۇرباندىققا شالىنعان ۋاقىتتا باسىندا تۇرۋىمدى جەنە تەرٸلەرٸ مەن جٷندەرٸن تاراتۋىمدى ەمٸر ەتتٸ. ولاردىڭ ەشبٸر نەرسەسٸن قاساپ اقىسى رەتٸندە بەرۋگە ماعان تىيىم سالدى. قاساپ اقىسىن بٸز ٶزٸمٸز بەرەمٸز», – دەگەن (يمام مۋسليم).
قادٸرمەندٸ جاماعات!
اللا تاعالا قاسيەتتٸ قۇراننىڭ «حاج» سٷرەسٸنٸڭ 34-اياتىندا:
وَلِكُلِّ أُمَّةٍۢ جَعَلْنَا مَنسَكًا لِّيَذْكُرُواْ ٱسْمَ ٱللَّهِ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّنۢ بَهِيمَةِ ٱلْأَنْعَٰمِ ۗ
«بٸز ەربٸر ٷممەت ٷشٸن ٶزدەرٸنە بەرگەن مالداردان, اللانىڭ اتىن اتاپ قۇربان شالۋدى بەكٸتتٸك», – دەگەن.
شاريعاتتا ادامنىڭ شاماسى كەلمەيتٸن مٸندەتتەمەلەر جوق. سول سەبەپتٸ دە جوعارىداعى ايتىلىپ كەتكەن قۇرباندىق شالۋ ٷشٸن قاجەتتٸ شارتتار بولماسا, ادامنىڭ نيساپ مٶلشەرٸنە جەتەتٸن قارجىسى بولماسا, ول ادامنىڭ قۇرباندىق شالۋى مٸندەتتٸ ەمەس. بٸراق قاجەتتٸ شارتتاردىڭ بارلىعى ورىندالا تۇرا, قۇرباندىق شالماۋ دا دۇرىس ەمەس. ارداقتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
مَنْ وَجَدَ سَعَةً فَلَمْ يُضَحِّ فَلَا يَقْرَبَنَّ مُصَلَّانَا
«كٸمدە-كٸم مٷمكٸنشٸلٸگٸ بولا تۇرا قۇربان شالماسا, بٸزدٸڭ ناماز وقيتىن جەرٸمٸزگە جاقىنداماسىن!» – دەگەن (يبن مەجە).
اللا تاعالا بارشا مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ قۇرباندىق كٷندەرٸ شالعان قۇرباندىقتارىن قابىلدىققا جازىپ, اتقارعان ەربٸر ٸزگٸ امال-ەرەكەتتەرٸنە ساۋاپتان جازعاي!
قمدب ۋاعىز-ناسيحات بٶلٸمٸ
