Qazaqstan Musylmandary Dini Basqarmasynyń málimetinshe qasietti Qurban aitta Alla Taǵalanyń buiryǵyn durys oryndap, qurbandyǵymyz qabyl bolýy úshin qurbandyqqa qatysty myna máselelerdi bilý qajet:
Birinshi: Qurbandyq ýájip bolýy úshin qajetti sharttar
Qurban shalý ýájip bolý úshin tómendegi myna sharttar bolýy qajet:
Musylman bolý;
Qurban ait ýaqytynda jolaýshy bolmaý;
Negizgi qajetterden tys nisap mólsherindegi qarjyǵa ie bolý. Nisap mólsheri – 85 gramm altyn iaki qunyna teń keletin aqsha. Zeket ǵibadaty siiaqty qurbannyń ýájip bolýy úshin nisap mólsherine jetken malǵa bir jyl tolý shart emes. Qurban shalǵan ýaqytta mindetti túrde niet etý kerek. Óitkeni maldy ǵibadat úshin soiatyny siiaqty, tek qana etin paidalaný úshin de soiýǵa bolady.
Al nisap mólsherinde artyq qarajaty bolmasa da kedei musylman kisiniń qurban shalýyna bolady. Shalǵan qurbandyǵy nápil qurban úkiminde bolady.
Ekinshi: Qurban shalýdyń ýaqyty
Qurban shalýdyń ýaqyty qurban aittyń birinshi kúni ait namazynan keiin bastalyp, aittyń úshinshi kúni aqshamǵa az ýaqyt qalǵanǵa deiin jalǵasady. Qandai da bir mańyzdy shariǵi sebepke bailanysty qurban ait namazyna bara almai, ait namazyn oqymaǵan kisi namaz oqyp bolatyndai ýaqyt ótkennen keiin qurbanyn shala berýine bolady. Ait namazdan buryn shalynǵan mal qurbandyq bolyp eseptelmeidi.
Úshinshi: Qurbandyqqa jaramdy mal
Qoi, eshki, siyr jáne túie maldaryn ǵana qurbandyqqa shalýǵa bolady. Qurban retinde shalynatyn qoi jáne eshki kem degende bir jasar, siyr eki jasar, túie bes jasar bolýy kerek. Qoi men eshkiniń erkegin, siyrdyń urǵashysyn shalý abzal. Elik, arqar siiaqty ańdar men taýyq, qoraz, qaz, úirek siiaqty qustar qurban retinde soiylmaidy.
Qoi nemese eshkini tek bir adam qurban retinde shala alady. Al siyr nemese túieni, iaǵni iri qarany bir kisiniń jalǵyz ózi úshin shalýyna bolady. Sondai-aq jeti kisige arnap, ortaq shalýlaryna bolady. Qurbandy ortaqtasyp shalǵan ýaqytta árbir adam qurban shalý nietimen ortaqtasýy kerek. Bir kisi qurban úshin, al ekinshi bir kisi tek qana etin alý nietimen ortaqtassa, shalynǵan mal qurban bolyp eseptelmeidi.
Mynadai kemshiligi bar maldar qurbandyqqa jaramsyz bolyp sanalady.
Bir kózi soqyr
Soiylatyn jerge jete almaityn dárejede kóterem
Qulaǵy nemese quiryǵy týmadan joq nemese basym bóligi kesilgen
Tisteriniń kóbi túsip qalǵan
Emshekteriniń basy julynyp qalǵan
Bir múiizi nemese ekeýi de túbinen synǵan.
Qurban shalýy ýájip bolǵan kisiniń qurbandyq malynda atalmysh kemshilikterdiń bireýi satyp alǵannan keiin paida bolsa nemese alǵan maly ólip qalsa, qaitadan qurbandyqqa jaraityn mal satyp alyp shalýy kerek. Al qurban shalý ýájip bolmasa da, saýap úshin shalýdy niet etken kedei adamnyń satyp alǵan qurbanynda bir kemshilik paida bolsa, sol maldy shala beredi. Tipti qurban shalýy ýájip bolmaǵan kedei adam boiynda kemshiligi bar maldy satyp alyp, qurban retinde shalýyna bolady. Óitkeni kedei adamnyń shalǵan qurbandyǵy– nápil qurban. Nápil ǵibadatta keshirim bar.
Tórtinshi: Qurbandyqtyń shalyný kórinisi
Qurbandyq shalǵanda eń birinshi, Qurban shalynatyn jerdiń taza bolýyna kóńil bólýi tiis. Maldy soiatyn jerge urmai-soqpai aparyp, ony qubylaǵa qaratyp, sol jaǵymen jatqyzylady.
Qurban shalatyn adam maldy qinamai jumsaq baýyzdaýǵa mán berýi kerek. Ol úshin ótkir pyshaq qoldaný kerek. Maldyń kózinshe pyshaqty qairaý – mákrúh. Ardaqty Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ الأحْسَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ ، فَإِذَا قَتَلْتُمْ فَأَحْسِنُوا الْقِتْلَةَ ، وَإِذَا ذَبَحْتُمْ فَأَحْسِنُوا الذِّبْحَةَ ، وَلْيُحِدَّ أَحَدُكُمْ شَفْرَتَهُ ، وَلْيُرِحْ ذَبِيحَتَهُ
«Rasynda, Alla barlyq isti eń kórkem túrde (ihsanmen) isteýge buiyrǵan. Eger óltiretin bolsańdar, onda ony eń kórkem túrde isteńder, eger qurban shalatyn bolsańdar, ony eń kórkem túrde oryndańdar, pyshaqty qairap, maldy azaptan qutqaryńdar», – degen (imam Hakim).
Mine, munyń ózi asyl dinimizdiń adam turmaq, maldyń ózine jábir kórsetpeý kerek ekenin uqtyryp otyr.
Qurbandyq shalýshy maldy qubylaǵa qarata jatqyzyp, duǵa retinde myna aiatty oqyǵany abzal:
إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لَا شَرِيكَ لَهُ ۖ
Maǵynasy: «Meniń namazym da basqa ǵibadattarym men ómirim de, ólimim de búkil álemderdiń Rabbysy bir Allaǵa arnalady. Onyń esh serigi joq» («Ánǵam» súresi, 162-aiat).
Osydan keiin:
اللهُ أكْبَرُ اللهُ أكْبَرُ, لا إلَهَ إلاَّ اللهُ وَاللهُ أكْبَرُ, اللهُ أكْبَرُ وَلِلَهِ الْحَمْدُ
«Allahý ákbar, Allahý ákbar lá ilaha illallahý, Allahý ákbar, Allahý ákbar ýa lillahil-hamd» – dep, tákbir aityp, «Bismillahi, Allahý ákbar» – dep baýyzdalady. Tek qana qurbannyń iesiniń ǵana «Bismillahi, Allahý ákbar» – deýi jetkilikti emes. Qurbandy baýyzdaǵan adam da «Bismillahi, Allahý ákbar» – deýi kerek. Ádeii (umytpastan) «Bismillah» dep aitpasa, qurbannyń etin jeýge bolmaidy. Óitkeni Allanyń aty aitylyp, baýyzdalmaǵan maldyń etin jeý – haram. Jábir (Alla oǵan razy bolsyn) Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) qurban shalǵanda:
بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ هَذَا عَنِّي وَعَمَّنْ لَمْ يُضَحِّ مِنْ أُمَّتِي
«Bismillahi, Alla ulyq! Bul meniń atymnan jáne úmmetimnen qurban shalýǵa shamasy jetpegenderdiń atynan», – degenin riýaiat etedi (imam Ábý Dáýid).
Qurbannyń iesi qurbandy baýyzdaiyn dep jatqan qasaptyń qolynyń ústine qolyn qoiyp, birge baýyzdasa, ekeýiniń de «Bismillah» dep aitýy kerek. Soiylatyn mal qurban nietimen baýyzdalýy qajet. Maldyń jany shyqqannan keiin baryp qana terisi sypyrylady. Jany shyqpai jatyp basyn kesip alyp tastaý nemese terisin sypyrý – mákrúh.
Qurbandyq malyn múmkinshilik bolsa, moinyna ýájip bolǵan adamnyń ózi shalǵany abzal. Jáne onyń saýaby mol. Alaida ózge bireýge ókildik berýine de bolady. Qurban shalýy ýájip kisi basqa bir adamdy telefon arqyly nemes hat siiaqty joldarmen óziniń ornyna basqa adamdy ókil retinde qurban shalýy úshin taǵaiyndai alady. Ókilge «meniń ornyma qurban alyp, shal» dep aitylǵan ýaqytta, ókil sol adamnyń atyna qurban alyp shalady.
Ómirden qaitqan kisi óziniń atyna qurban shalýdy tapsyryp ketpese de, saýabyn ólige baǵyshtaý nietimen qurban ait kúnderinde qurban shalýǵa bolady. Shalǵan qurbanynyń etinen jeýine ruqsat. Biraq ómirden ozǵan adamnyń tapsyryp ketken ósietin oryndaý nietimen shalǵan qurbanynyń etinen jeýge bolmaidy. Etin tolyq sadaqa retinde taratý kerek.
Besinshi: Qurbandyqqa shalynatyn maldyń eti men terisi
Bai nemese kedei bolsyn qurban aitta shalǵan qurbandyǵynyń etin jeýine bolady. Qurbandyqqa shalynǵan maldyń etin úsh bólikke bólip taratý – mustahap. Bir bóligi – týǵan-týys, kórshilerine bai bolsa da syiǵa tartylady, ekinshi bóligi – kedei jáne muqtaj adamdarǵa, úshinshi bóligi – óziniń otbasyna, bala-shaǵasyna beriledi. Biraq shalynǵan maldy túgeldei kedei-muqtajdarǵa taratýǵa bolatyny siiaqty, túgeldei óziniń otbasyna qaldyra alady. Alla Taǵala qasietti Qurannyń «Haj» súresi, 28-aiatynda:
فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ
«(Qurbannyń etinen) ózderiń jeńder ári miskinder men kedeilerge jegizińder», – dep aitqan.
Ardaqty Paiǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) shalǵan qurban malynyń etin qalai taratqandyǵy týrasynda Ibn Abbas (Alla oǵan razy bolsyn) bylai deidi: «Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) shalǵan qurbandyǵynyń úshten birin – otbasyna, úshten birin kedei kórshilerine, qalǵan úshten birin sadaqa retinde taratatyn».
Ýájip bolsyn, nápil bolsyn qurbandyqqa shalynǵan maldyń etin, terisin, siraq-basyn jáne sútin satý – mákrúh. Qurban malynyń atalmysh bólshekteri satylǵan jaǵdaida quny kedeilerge sadaqa retinde beriledi. Qurbanǵa shalynǵan maldyń eshqandai bólsheginen qasaptyń aqysy retinde tóleýge bolmaidy. Qasapshynyń aqysy bólek tólenýi qajet. Hazireti Áli (Alla oǵan razy bolsyn): «Allanyń Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) túieler qurbandyqqa shalynǵan ýaqytta basynda turýymdy jáne terileri men júnderin taratýymdy ámir etti. Olardyń eshbir nársesin qasap aqysy retinde berýge maǵan tyiym saldy. Qasap aqysyn biz ózimiz beremiz», – degen (imam Mýslim).
Qadirmendi jamaǵat!
Alla Taǵala qasietti Qurannyń «Haj» súresiniń 34-aiatynda:
وَلِكُلِّ أُمَّةٍۢ جَعَلْنَا مَنسَكًا لِّيَذْكُرُواْ ٱسْمَ ٱللَّهِ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّنۢ بَهِيمَةِ ٱلْأَنْعَٰمِ ۗ
«Biz árbir úmmet úshin ózderine bergen maldardan, Allanyń atyn atap qurban shalýdy bekittik», – degen.
Shariǵatta adamnyń shamasy kelmeitin mindettemeler joq. Sol sebepti de joǵarydaǵy aitylyp ketken qurbandyq shalý úshin qajetti sharttar bolmasa, adamnyń nisap mólsherine jetetin qarjysy bolmasa, ol adamnyń qurbandyq shalýy mindetti emes. Biraq qajetti sharttardyń barlyǵy oryndala tura, qurbandyq shalmaý da durys emes. Ardaqty Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
مَنْ وَجَدَ سَعَةً فَلَمْ يُضَحِّ فَلَا يَقْرَبَنَّ مُصَلَّانَا
«Kimde-kim múmkinshiligi bola tura qurban shalmasa, bizdiń namaz oqityn jerimizge jaqyndamasyn!» – degen (ibn Májá).
Alla Taǵala barsha musylman qaýymynyń qurbandyq kúnderi shalǵan qurbandyqtaryn qabyldyqqa jazyp, atqarǵan árbir izgi amal-áreketterine saýaptan jazǵai!
QMDB Ýaǵyz-nasihat bólimi
